Přejít k obsahu

Zájmeno je slůvko, které zastupuje podstatné jméno.

Osobní zájmena

mi
ni
my
vi
ty, vy
li
on (také se používá pro osobu s neznámým nebo momentálně nezajímavým pohlavím)
ŝi
ona
ĝi
ono (používá se pro věc, zvíře nebo malé dítě)
ili
oni, ony, ona
oni
"neurčitá osoba / neurčité osoby"
si
se (nelze použít namísto mi, ni, vi)

Osobní zájmena mohou mít akuzativní koncovku N:

  • Mi amas vin. - Miluji tě.
  • Ilin konas Karlo. - Je zná Karel.
  • Ĉu vi ĝin vidas? - Vidíš to?
  • Elizabeto lavas sin en la lago. - Alžběta se myje v jezeře.

Přivlastňovací zájmena

Když přidáme koncovku A k osobním zájmenům, vytvoříme přivlastňovací zájmena:

mia
můj, má, moje
nia
náš, naše
via
tvůj, tvá, tvoje, váš, vaše
lia
jeho (rod mužský)
ŝia
její
ĝia
jeho (rod střední)
ilia
jejich
onia
"náležející neurčité osobě / neurčitým osobám"
sia
svůj, svá, své

Přivlastňovací zájmena mohou mít koncovku J a N stejně jako jiná přídavná jména: mia ĉambromiaj ĉambrojmian ĉambronmiajn ĉambrojn.

Když je přivlastňovací zájmeno před podstatným jménem, jedná se o určující prostředek a nepřidáváme la. Přivlastňovací zájmeno informuje o vlastníkovi a to je dostačující k vyjádření určitosti. Pokud je přivlastňovací zájmeno nahrazeno pomocí výrazu s předložkou de, nejčastěji je nutné přidat la: ilia ĉambro = la ĉambro de ili, mia edzo = la edzo de mi.

Když je přivlastňovací zájmeno samotné bez podstatného jména, nejedná se o určující prostředek a nemá význam určitý. Pro vyjádření určitosti tedy nejčastěji přidáváme la:

  • Tiu ĉi libro estas mia. - Tato kniha je moje.

  • Tiu ĉi libro estas la mia. - Tato kniha je ta moje.

  • Mia aŭto estas difektita. Ni provu la vian. La vian = vian aŭton. - Moje auto je poškozené. Zkusme to tvoje. To tvoje = tvoje auto.

Ale někdy lze la před samostatným přivlastňovacím zájmenem vynechat, pokud je kontext dostatečně jasný:

  • Li pli ŝatas mian domon ol (la) sian. = ...ol sian domon. - Má můj dům víc rád než (ten) svůj. = …než svůj dům.

Jiná zájmena

Také další slova neohebná jsou zájmeny (ale ne osobními), např. tabulková slova končící na O, U a ES a slovo ambaŭ.

První osoba

Mi

Mi (já) je číslo jednotné (a nevyjadřuje pohlaví). Mi a mia používá mluvčí k označení sebe. V gramatice se to často nazývá "první osoba":

  • Mi venas de la avo, kaj mi iras nun al la onklo. - Přicházím od dědy a teď jdu ke strýci.
  • Mi foriras, sed atendu min, ĉar mi baldaŭ revenos. - Odcházím, ale čekej na mě, protože se brzy vrátím.
  • Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn. - Koupil(a) jsem dvanáct jablek pro moje čtyři děti.
  • Kiam mi finos mian laboron, mi serĉos mian horloĝon. - Až dokončím svou práci, budu hledat svoje hodiny.
  • Mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti. - Vezmu si svoje brusle a půjdu bruslit.

Ni

Ni (my) je číslo množné (a nevyjadřuje pohlaví). Ni a nia používá mluvčí k označení sebe a nejmíň jedné další osoby. Ni může znamenat já a jedna další osoba, já a více dalších osob, já a všichni ostatní lidé, já a ty, nebo já a vy. Zájmeno ni někdy zahrnuje posluchače, jindy ne. Jen z kontextu je možné zjistit, které osoby jsou zahrnuté:

  • Ni vidas per la okuloj kaj aŭdas per la oreloj. - Vidíme očima a slyšíme ušima.

  • Ni disiĝis kaj iris en diversajn flankojn: mi iris dekstren, kaj li iris maldekstren. - Rozdělili jsme se a šli na různé strany: já jsem šel doprava a on šel doleva.

    ni = "já a on"

  • Kiam vi ekparolis, ni atendis aŭdi ion novan, sed baldaŭ ni vidis, ke ni trompiĝis. - Když jsi začala mluvit, čekali jsme, že uslyšíme něco nového, ale brzy jsme viděli, že jsme se nachytali.

    ni = "já a jiné osoby, ale ne ta, která prvně začala mluvit"

  • La nokto estis tiel malluma, ke ni nenion povis vidi eĉ antaŭ nia nazo. - Noc byla tak tmavá, že jsme nic neviděli dokonce ani před svým nosem.
  • La junulo aliĝis al nia militistaro kaj kuraĝe batalis kune kun ni kontraŭ niaj malamikoj. - Ten mladík se přihlásil k našemu vojsku a odvážně bojoval spolu s námi proti našim nepřátelům.
  • Kiam vi vidis nin en la salono, li jam antaŭe diris al mi la veron. - Když jsi nás viděl v obýváku, on už mi předtím řekl pravdu.

    ni = "já a on"

Druhá osoba

Vi

Vi a via používá mluvčí pro označení osoby / osob, ke které / ke kterým mluví. Vi a via může zahrnovat i jiné osoby, které nějakým způsobem patří do stejné skupiny jako oslovovaná osoba / oslovované osoby. V gramatice se to nazývá "druhá osoba". Vi se používá stejným způsobem pro jednu nebo více osob. Vi tedy někdy je v čísle jednotném, jindy v množném. Vi nevyjadřuje pohlaví a je zcela neutrální i vzhledem k hodnosti, pozici atp.:

  • Sinjoro, vi estas neĝentila. - Pane, jste neslušný.
  • Sinjoroj, vi estas neĝentilaj. - Pánové, jste neslušní.
  • Vi estas infanoj. - Jste děti.
  • Ĉu vi amas vian patron? - Máš rád / Máš ráda / Máte rádi svého otce?
  • Via parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj estas ĉiam skribitaj tute nelegeble. - Tvoje/Vaše mluva je naprosto nesrozumitelná a tvoje/vaše dopisy jsou vždycky napsané úplně nečitelně.
  • Sidigu vin, sinjoro! - Posaďte se, pane!

Když je vi podmětem slovesa v rozkazovacím způsobu v hlavní větě, obvykle ho vynecháváme.

V některých jazycích se někdy používá zájmeno vi pro označení osob obecně. V esperantu se k tomu účelu používá zájmeno oni.

Ci

Ci znamená "ty", tj. zájmeno druhé osoby čísla jednotného. Nevyjadřuje pohlaví. Ci a cia existují jen teoreticky a v praxi se téměř vůbec nepoužívají. Ci se může použít pro výslovné tykání, jako intimní nebo důvěrné oslovení, nebo jako útočné oslovení. Ale kvůli jeho ojedinělému výskytu je nemožné říci, kterou nuanci vyjadřuje. Někdo si představuje, že ci se kdysi v esperantu běžně používalo, později však vymizelo. Ve skutečnosti se ci nikdy prakticky nepoužívalo. Objevilo se jen občas v experimentálním jazykovém projevu apod. V normálním esperantu se k oslovení vždy používalo jen zájmeno vi.

Třetí osoba

Vše, co není mi, ni nebo vi (nebo ci), se nazývá "třetí osoba". Zájmena li, ŝi, ĝi a ili, a lia, ŝia, ĝia, ilia se používají pro označení něčeho známého, co není mluvčí ani oslovený. Oni a onia se používají pro označení neurčité osoby / neurčitých osob. Si a sia nahrazují jiná osobní zájmena třetí osoby v určitých případech.

Li a ŝi

Li a ŝi vyjadřují číslo jednotné. Li a lia se používá pro označení jedné mužské osoby. Ŝi a ŝia se používají pro jednu ženskou osobu:

  • Li estas knabo, kaj ŝi estas knabino. - On je kluk a ona je holka.
  • Li estas mia onklo. - On je můj strýc.
  • Ŝi estas mia onklino. - Ona je moje teta.
  • En la salono estis neniu krom li kaj lia fianĉino. - V obýváku nebyl nikdo kromě něj a jeho snoubenky.
  • Mi renkontis vian patrinon kaj ŝian kolegon. - Potkal(a) jsem tvou/vaši matku a jejího kolegu.

Když je řeč o osobě libovolného nebo (zatím) neznámého pohlaví, obvykle se používá li. Li tedy má dva významy: osoba mužského pohlaví, člověk:

  • Ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon. - Každý, kdo ji viděl, si mohl myslet, že vidí matku.

    Slovo li zde zastupuje slovo ĉiu, takže znamená ĉiu persono.

  • Se vi iros al kuracisto, li povos helpi vin. - Pokud půjdeš k doktorovi, bude ti moci pomoct.

    Jedná se o doktora nebo doktorku.

Takové použití slova li je někdy bráno jako pohlavní diskriminace, ale je to fakticky jen gramatická záležitost. Používáme li ne proto, že ignorujeme ženy, ale proto, že li má dva významy: mužský a pohlavně neutrální. To ovšem někdy může způsobovat nejasnosti. V takových případech neváhejte použít jasnější výraz, např. ŝi aŭ li, tiu, tiu persono apod.

Poznámka: Někteří přesto neváhali navrhnout nová zájmena nahrazující neutrální použití zájmena li. Víceméně všechny volné souhlásky + "i" už jsou takto navržené, bez většího praktického dopadu. V současnosti se lze setkat s ŝli a ri, zatímco jiní trvají na gi nebo ĵi nebo ještě na něčem jiném.

Ĝi

Ĝi (ono) je v čísle jednotném. Ĝi a ĝia zastupují názvy toho, co nemůže mít pohlaví:

  • La tranĉilo tranĉas bone, ĉar ĝi estas akra. - Ten nůž krájí dobře, protože je ostrý.
  • Trovinte pomon, mi ĝin manĝis. - Naleznuv jablko, snědl jsem ho.
  • Mi disŝiris la leteron kaj disĵetis ĝiajn pecetojn en ĉiujn angulojn de la ĉambro. - Roztrhala jsem ten dopis a rozházela jeho kousky do všech koutů místnosti.

Ĝi se také používá u dítka tak malého, že jeho pohlaví nehraje roli. Lze však použít i li, což je běžné u osob, jejichž pohlaví není známé:

  • La infano ploras, ĉar ĝi volas manĝi. - Dítě pláče, protože chce jíst.
  • Mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo. - Ukázal(a) jsem tomu dítěti, kde leží jeho panenka.

Když chceme vyjádřit pohlaví dítka nebo když mluvíme o starším dítěti, pochopitelně použijeme li nebo ŝi.

Ĝi používáme také pro označení zvířete, i když je jeho pohlaví známé:

  • "Pip, pip!" diris subite malgranda muso, kiu elkuris, kaj post ĝi venis ankoraŭ unu. - "Píp, píp!" řekla náhle malá myš, která vyběhla, a po ní přišla ještě jedna.
  • Mi frapos vian ĉevalon sur la kapon tiel, ke ĝi falos senviva. - Praštím tvého koně do hlavy tak, že padne mrtev.

Ve zvláštních případech, kdyby mohlo dojít k nedorozumění, můžeme použít li nebo ŝi i u zvířete.

Ĝi může také zastupovat skupinové slovo v jednotném čísle: familio = rodina, popolo = lid, armeo = armáda apod.:

  • Hodiaŭ la problemo interesas la publikon, morgaŭ ĝi povas esti indiferenta pri ĝi. - Dnes se o ten problém veřejnost zajímá, zítra jí může být lhostejný.

    První ĝi zastupuje veřejnost (více osob). (Druhé ĝi zastupuje problém.)

Ĝi obvykle zastupuje věci, zvířata a jiné jasně vymezené záležitosti. Tio se používá pro abstraktní záležitosti, pro zastoupení celých vět nebo pro neurčité záležitosti (= tiu afero):

  • — Ŝi forvojaĝis. — Jes, mi tion scias. = Jes, mi scias, ke ŝi forvojaĝis. - – Ona odjela. – Ano, já to vím. = Ano, já vím, že odjela.

Ili

Ili (oni) představuje množné číslo. Ili a ilia se používají pro označení více známých věcí nebo osob (které nezahrnují mluvčího ani posluchače). Ili nevyjadřuje pohlaví:

  • Kie estas la knaboj? Ili estas en la ĝardeno. - Kde jsou kluci? Oni jsou v zahradě.
  • Kie estas la knabinoj? Ili ankaŭ estas en la ĝardeno. - Kde jsou holky? Ony jsou taky v zahradě.
  • Kie estas la tranĉiloj? Ili kuŝas sur la tablo. - Kde jsou nože? Leží na stole.
  • Donu al la birdoj akvon, ĉar ili volas trinki. - Dej ptákům vodu, protože chtějí pít.
  • Sinjoro Petro kaj lia edzino tre amas miajn infanojn; mi ankaŭ tre amas iliajn infanojn. - Pan Petr a jeho žena mají moc rádi moje děti; já mám taky moc rád(a) jejich děti.

V některých jazycích se někdy používá zájmeno ili pro neurčené osoby. V esperantu se v takových případech používá zájmeno oni.

Oni

Oni a onia jsou neurčitá zájmena, která používáme, když mluvíme o jakémkoliv člověku nebo mnoha nebo několika neurčitých lidech, když nezáleží na tom, o jaké lidi jde apod. Oni je běžně v jednotném čísle, ale může být i v množném. Oni nevyjadřuje pohlaví:

  • En malbona vetero oni povas facile malvarmumi. - Ve špatném počasí člověk snadno může nastydnout.
  • Kiam oni estas riĉa (aŭ riĉaj), oni havas multajn amikojn. - Když jsi bohatý (jste bohatí), máš (máte) hodně kamarádů.
  • Oni diras, ke la vero ĉiam venkas. - Říká se, že pravda vždy vítězí.
  • Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kaleŝo enveturis en la korton. - Hlučně otevřeli vrata a kočár vjel do dvora.
  • Oni tiel malhelpis al mi, ke mi malbonigis mian tutan laboron. - Lidi mě tak rušili, že jsem pokazil(a) celou svou práci.
  • La malpura aero malsanigas onin. - Znečištěný vzduch nám způsobuje nemoci.
  • Kiam oni venas al tiu urbo, oni devas atenti pri la krimuloj. Ili kapablas ŝteli eĉ oniajn vestaĵojn. - Když člověk přijde do toho města, musí si dát pozor na zločince. Jsou schopní mu ukrást i oblečení.
  • Ne kritiku onin, ĉar oni povas ankaŭ vin kritiki. - Nekritizuj lidi, protože oni tě taky můžou kritizovat.

V praxi je velmi málo případů, kdy můžeme použít onin a onia. Kvůli tomu někteří považují tyto formy za divné a vyhýbají se jejich použití i tam, kde by to bylo užitečné.

Si

Si a sia jsou speciální zájmena třetí osoby, která musíme v určitých případech použít místo běžných zájmen třetí osoby. Si vyjadřuje jednotné, nebo množné číslo, podle toho, co zastupuje. Si samo o sobě nevyjadřuje pohlaví.

Často se stává, že to, co vystupuje jako podmět, se objevuje taky v jiné roli ve stejné větě. Když je podmět mi, ni nebo vi (anebo ci), jednoduše zopakujeme stejné zájmeno:

  • Mi lavas min. - Umývám se.

    Obě mi vyjadřují stejnou osobu.

  • Mi vidas mian fraton. - Vidím mého bratra.

    Mi a mia ukazují stejnou osobu.

  • Ni lavas nin. - Umýváme se.

    Obě ni vyjadřují stejné osoby.

  • Ni vidas niajn fratojn. - Vidíme naše bratry.

    Ni a nia ukazují stejné osoby.

  • Vi lavas vin. - Umýváš se. / Umýváte se.

    Obě vi vyjadřují stejnou osobu / stejné osoby.

  • Vi vidas viajn fratojn. - Vidíš tvoje bratry. / Vidíte vaše bratry.

    Vi a via ukazují stejné osoby.

Ale když je podmět ve 3. osobě (ani mluvčí, ani posluchač), musíme pro jiný větný člen, který ukazuje na podmět, použít si. Když totiž použijeme např. li v podmětu i v jiném větném členu, jedná se o 2 různé muže. Totéž platí pro ŝi, ĝi a ili:

  • Ŝi lavas ŝin. - Ona ji umývá.

    Jedna žena umývá jinou ženu.

  • Ŝi lavas sin. - Ona se umývá.

    Jedna žena umývá vlastní tělo. Ŝi a sin vyjadřují stejnou osobu.

  • Ŝi vidas ŝian patrinon. - Ona vidí její matku.

    Jedna žena vidí matku jiné ženy.

  • Ŝi vidas sian patrinon. - Ona vidí svou matku.

    Jedna žena vidí vlastní matku.

  • La virino serĉas ŝian filon. - Žena hledá jejího syna.

    Jedna žena hledá syna jiné ženy.

  • La virino serĉas sian filon. - Žena hledá svého syna.

    Jedna žena hledá vlastního syna.

  • Li lavas lin. - On ho umývá.

    Jeden muž umývá jiného muže.

  • Li lavas sin. - On se umývá.

    Jeden muž umývá vlastní tělo. Li a sin vyjadřují stejnou osobu.

  • Ĝi lavas ĝin. - Ono jej umývá.

    Jedno zvíře umývá jiné zvíře (nebo věc).

  • Ĝi lavas sin. - Ono se umývá.

    Jedno zvíře umývá vlastní tělo. Ĝi a sin vyjadřují stejné zvíře.

  • La hundo ludas per sia pilko. - Pes si hraje se svým míčem.

    Pes si hraje s vlastním míčem.

  • Ili lavas ilin. - Oni je umývají.

    Jedna skupina osob nebo zvířat umývá jinou skupinu.

  • Ili lavas sin. - Oni se umývají.

    Jedna skupina umývá vlastní těla. Ili a sin vyjadřují stejnou skupinu.

  • La naĝintoj ne trovas siajn vestaĵojn. - Plavci nenacházejí svoje oblečení.

    Plavci nenacházejí vlastní oblečení.

  • Oni ne forgesas facile sian unuan amon. - Člověk nezapomíná snadno svou první lásku.

Si nemůže být podmět

Si nikdy nemůže být podmětem ani jeho částí, protože to by zastupovalo samo sebe. Stejně tak sia nemůže být částí podmětu. Nelze říct věty jako: Si manĝas. Mi kaj si dancas. Petro kaj si fiŝkaptas. Mia kaj sia fratoj estas samklasanoj. Sia edzino estis kisata de li. Neříkejte tedy: Karlo kaj sia frato promenas en la parko. Kdyby někdo takovou větu řekl, nejspíš by se snažil, aby sia zastupovalo Karla, jenže podmět není Karlo, nýbrž Karlo kaj sia frato. Řekněte tedy: Karlo kaj lia frato promenas en la parko. Přesto je možné použít si, pokud je věta změněna následovně: Karlo kun sia frato promenas en la parko. Teď je podmětem Karlo, přičemž sia zastupuje právě Karla. Větný člen kun sia frato není částí podmětu, ale příslovečným určením se spojkou kun.

Si v trpném rodu

Si a sia zastupuje gramatický podmět. To platí i v trpném rodu, ačkoliv podmět v takových větách není činitelem:

  • Ŝi estas amata de siaj instruistinoj. - Je oblíbená u svých učitelek.
  • Karlo estis akompanata de Petro al sia domo. = ...al la domo de Karlo. - Karel byl doprovozen Petrem do svého domu. = …do domu Karla.
  • Karlo estis akompanata de Petro al lia domo. = ...al la domo de Petro. - Karel byl doprovozen Petrem do jeho domu. = …do domu Petra.
  • Li sendas leteron al sia kuzo.Letero estas sendata de li al lia (propra) kuzo. - On posílá dopis svému bratranci. → Dopis je posílaný ním jeho (vlastnímu) bratranci.

    V trpném rodě nelze použít al sia kuzo, protože to by se jednalo o bratrance toho dopisu.

Subfrazo

La predikato de subfrazo havas propran subjekton. Se oni uzas si(a) en subfrazo, ĝi reprezentu ĉiam la subjekton de la subfrazo, neniam la subjekton de la ĉeffrazo:

  • Elizabeto rigardis la viron, kiu kombis al si la harojn. - Elizabeto rigardis la viron, kiu kombis al si la harojn.

    La viro kombis la proprajn harojn (ne tiujn de Elizabeto). Si reprezentas la subjekton de kombis, nome kiu (kaj kiu reprezentas la viron).

  • Karlo kaj Petro diris, ke la infanoj jam vestis sin. - Karlo kaj Petro diris, ke la infanoj jam vestis sin.

    La infanoj vestis la proprajn korpojn (ne tiujn de Karlo kaj Petro).

  • Li vidis, ke la hundo ludas per sia pilko. - Li vidis, ke la hundo ludas per sia pilko.

    La pilko apartenas al la hundo (la subjekto de la subfrazo).

  • Abimeleĥ, la reĝo de la Filiŝtoj, rigardis tra la fenestro, kaj vidis, ke Isaak amuziĝas kun sia edzino Rebeka. - Abimeleĥ, la reĝo de la Filiŝtoj, rigardis tra la fenestro, kaj vidis, ke Isaak amuziĝas kun sia edzino Rebeka.

    Rebeka estas la edzino de Isaak (la subjekto de amuziĝas), ne de Abimeleĥ (la subjekto de vidis). Se estus la edzino de Abimeleĥ, oni dirus lia edzino.

  • Mia avo diris, ke li tre amis sian patrinon. - Mia avo diris, ke li tre amis sian patrinon.

    Sian reprezentas la subjekton de amis, li, kiu povas esti identa al mia avo, sed kiu ankaŭ povas esti alia viro.

Si ne povas esti mem subjekto. Ankaŭ ne eblas uzi si kiel subjekton de subfrazo, nek kiel parton de la subjekto de subfrazo, kun la celo, ke si reprezentu la subjekton de la ĉeffrazo. Ne eblas: Karlo diris, ke si venos morgaŭ. Nek: Karlo diris, ke sia frato venos morgaŭ. Si en subfrazo ĉiam reprezentas la subjekton de la subfrazo mem. Oni devas diri: Karlo diris, ke li venos... / ke lia frato venos... Ankaŭ ne eblas: Ŝi sentis, ke pluvas sur sin. Oni devas diri: Ŝi sentis, ke pluvas sur ŝin.

Participo kun A-finaĵo estas kvazaŭ subfrazo:

  • Li ekvidis la anĝelon de la Eternulo, starantan sur la vojo kun elingigita glavo en sia mano. - Li ekvidis la anĝelon de la Eternulo, starantan sur la vojo kun elingigita glavo en sia mano.

    La anĝelo estis staranta kun glavo en sia mano.

  • Karlo promenis kun virino vestita per sia plej bela vesto. - Karlo promenis kun virino vestita per sia plej bela vesto.

    Ŝi estis vestita per sia plej bela vesto.

Ankaŭ komparaj esprimoj enkondukitaj de kielol estas kvazaŭ subfrazoj. Si ene de tia kompara esprimo reprezentu la subjekton de la subkomprenata verbo:

  • Ŝi amas lin kiel sin mem. - Ŝi amas lin kiel sin mem.

    Ŝi amas lin, kiel ŝi amas sin mem.

  • Ŝi estas tiel saĝa kiel ŝia fratino. - Ŝi estas tiel saĝa kiel ŝia fratino.

    Ankaŭ ŝia fratino estas saĝa.

  • Li punis ilin same kiel siajn fratojn. - Li punis ilin same kiel siajn fratojn.

    Li punis ankaŭ siajn fratojn.

  • Ŝi amas lin pli ol sin mem. - Ŝi amas lin pli ol sin mem.

    Ŝi amas lin pli ol ŝi amas sin mem.

  • Li estas pli aĝa ol lia frato. - Li estas pli aĝa ol lia frato.

    Lia frato estas aĝa (sed malpli).

Kompleksa postmetita epiteto aŭ suplemento de substantivo povas esti rigardata kiel subfrazo kun subkomprenata verbo. Tiam si povas reprezenti la subjekton de la subkomprenata verbo. Tiu subjekto estas ĉiam identa al la antaŭa substantivo. Pri tiaj frazoj la uzado estas tamen malunueca:

  • Ili vizitis muzeon faman pro siaj belaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro siaj belaj pentraĵoj. - Ili vizitis muzeon faman pro siaj belaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro siaj belaj pentraĵoj.

    La pentraĵoj apartenas al la muzeo.

  • Picasso vizitis muzeon faman pro liaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro liaj pentraĵoj. - Picasso vizitis muzeon faman pro liaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro liaj pentraĵoj.

    La pentraĵoj estas de Picasso.

  • Ŝi vidis soldaton kun sia pafilo en la mano. = ...soldaton, kiu staris kun sia pafilo en la mano. - Ŝi vidis soldaton kun sia pafilo en la mano. = ...soldaton, kiu staris kun sia pafilo en la mano.

Infinitivo

Se oni uzas si kune kun infinitiva verbo, si reprezentas la sencan subjekton de la infinitivo. Plej ofte tiu senca subjekto estas la sama kiel la subjekto de la predikato, sed ne ĉiam:

  • Ĉiu homo devas zorgi pri si mem. - Ĉiu homo devas zorgi pri si mem.

    Si reprezentas la subjekton de zorgi. Ĝi estas identa al la subjekto de devas.

  • La sinjoro ordonis al la servisto vesti sin. - La sinjoro ordonis al la servisto vesti sin.

    La senca subjekto de vesti estas la servisto. Sin reprezentas la serviston.

  • La sinjoro ordonis al la servisto vesti lin. - La sinjoro ordonis al la servisto vesti lin.

    La servisto ne vestu sin mem, sed alian viron, plej verŝajne la sinjoron.

Se la senca subjekto de infinitivo ne ĉeestas en la frazo, kaj se ĝi tute ne estas grava, oni normale lasas al si reprezenti la subjekton de la predikato:

  • La reĝo sendis voki sian kuraciston. - La reĝo sendis voki sian kuraciston.

    La senca subjekto de voki ne ĉeestas en la frazo, kaj estas malgrava. Sia tial povas reprezenti la reĝon. Oni traktas sendis voki kiel unu verbon kun nur unu subjekto, la reĝo.

  • La reĝo sendis la serviston voki lian kuraciston. - La reĝo sendis la serviston voki lian kuraciston.

    Ĉi tie la subjekto de voki (la servisto) ĉeestas. Se oni dirus sian kuraciston, la servisto devus voki sian propran kuraciston, ne tiun de la reĝo.

Aga substantivo

Se substantivo estas klare aga, kaj se ĝia senca subjekto ĉeestas, si normale reprezentu tiun subjekton. La reguloj estas tamen nefiksitaj:

  • Petro pacience aŭskultis la plendadon de Karlo pri ĉiuj siaj problemoj. - Petro pacience aŭskultis la plendadon de Karlo pri ĉiuj siaj problemoj.

    Karlo plendis pri ĉiuj siaj problemoj. La problemoj estas de Karlo (la senca subjekto de plendado), ne de Petro (la subjekto de aŭskultis).

Kiam sia staras antaŭ aga substantivo kiel difinilo de ĝi, ĝi ĉiam reprezentas la subjekton de la predikato:

  • Karlo rakontis al Eva pri sia vojaĝo al Azio. - Karlo rakontis al Eva pri sia vojaĝo al Azio.

    Karlo vojaĝis al Azio.

  • Karlo demandis al Eva pri ŝia vojaĝo al Eŭropo. - Karlo demandis al Eva pri ŝia vojaĝo al Eŭropo.

    Eva vojaĝis al Eŭropo.

Si(a) en fiksitaj esprimoj

En kelkaj fiksitaj esprimoj si(a) ne obeas al la ordinaraj reguloj:

  • siatempe = "en tiu tempo, en la koncerna tempo, en konvena tempo". Kiam siatempe havas tiun ĉi specialan signifon, oni diras ĉiam siatempe sendepende de la subjekto: Mi volis siatempe proponi regulon. Tiam mi donos al via lando pluvon siatempe.
  • Substantivo + en si = "...tia, kia ĝi estas". Kiam temas pri tiu ĉi speciala signifo, oni uzas si eĉ se la koncerna afero ne estas subjekto: Se oni rigardas la aferon en si, oni vidas... = Se oni rigardas la aferon tia, kia ĝi estas...
Zpět na začátek