Přejít k obsahu

Zde jsou krátké vysvětlivky důležitých gramatických výrazů užívaných v této gramatice. Vysvětlivky jsou popsány z hlediska esperantské gramatiky. V jiných gramatikách (esperanta nebo jiných jazyků) mohou výrazy být užívány trochu jinými způsoby. Výrazy v gramatice lernu! vyplývají víceméně z užití v Plena Analiza Gramatiko od Kalocsaye a Waringhiena.

přídavné jméno
Slovo užívané pro popsání podstatné jméno zpodstatnělé morfémy.
příslovečné určení
Část věty, která říká, jakým způsobem, na jakém místě, v jakém čase, jakým nástrojem atd. se stane děj (nebo stav) přísudku. Každá část věty kromě přísudku, podstatného jména, předmětu, doplňku, je příslovečné určení.
příslovce
Slovo používané pro popis něčeho, co není 1}podstatné jméno (substantivum) ani slůvko substantivního charakteru (tj. sloveso, přídavné jméno (adjektivum), slůvko adjektivního charakteru, jiné příslovce, slůvko příslovečného charakteru nebo celou větu).
afix (přípona nebo předpona)
Kořen, který je používán pro tvorbu složenin: přípona (sufix) nebo předpona (prefix).
afrikáta
Konsonanto farata per kompleta baro, kiun oni ekrompas, sed nur tiom, ke la aero povas traflui kun frota sono.
rod činný
La ordinara speco de frazo, en kiu la subjekto estas tiu, kiu faras la agon de la predikato. Vidu pasivo.
akuzativ
La rolfinaĵo -N.
apozice
Frazparto, kiu (normale) staras tuj post alia frazparto montrante la saman aferon per aliaj vortoj.
přívlastek
Adjektivo, adjektiveca vorteto, adverbo aŭ adverbeca vorteto, kiu rekte priskribas alian vorton.
tvar určitý
Verboformo, kiu povas esti uzata kiel predikato.
frikativo
Konsonanto farata per nekompleta baro (malvastigo), tra kiu la aero fluas kun frota sono.
čas budoucí
Verboformo, kiu esprimas agon aŭ staton en venonta tempo.
rozkazovací způsob
Verba modo, kiu montras ordonon (unu el la uzoj de volitivo en Esperanto).
indikativo
Verba modo, kiu montras agojn kaj statojn realajn kaj efektivajn.
neurčitek
Verba modo, kiu neŭtrale nomas agon aŭ staton, sen montri, ĉu temas pri realaĵo, volo aŭ imago.
citoslovce
Ekkria vorteto.
podmiňovací způsob
Verba modo, kiu montras agojn aŭ statojn nerealajn, imagajn aŭ fantaziajn.
konjunkcio
Vorteto, kiu kunligas frazpartojn, kiuj ludas la saman rolon en la frazo.
souhláska
Lingvosono farata per ia baro de la aerfluo.
lateralo
Konsonanto farata per baro nur en la mezo de la buŝo. La aero fluas libere flanke de la lango.
způsob
Iu el la kategorioj de verboformoj, kiuj esprimas diversajn sintenojn de la parolanto al la diraĵo. La modoj de verboj en Esperanto estas infinitivo, indikativo, volitivo kaj kondicionalo.
nosovka
Konsonanto farata per kompleta buŝa baro. La aero iras anstataŭe tra la nazo.
zápor
Záporné slůvko.
netranzitivní
(pri verbo) Nepovanta havi objekton.
nominativ (první pád)
Substantivo aŭ substantiveca vorteto, kiu ne havas rolmontrilon (prepozicionakuzativan finaĵon).
číslovka
Vorteto, kiu esprimas nombron.
podmět
Frazrolo, kiu montras tion, kio estas rekte trafata de la ago de la predikato. Iafoje oni parolas pri "rekta objekto" kontraste al "nerekta objekto". "Nerekta objekto" nomiĝas en tiu ĉi gramatiko al-adjekto. Ordinara (rekta) objekto estas nomata ankaŭ "akuzativa objekto". Nerekta objekto estas tradicie nomata ankaŭ "dativa objekto".
příčestí
Vorto, kiu prezentas agon aŭ staton kvazaŭ econ de ĝia subjektoobjekto.
rod trpný
Speco de "inversa" frazokonstruo, en kiu tio, kio ordinare (en aktivo) estas objekto, aperas kiel subjekto.
plozivo
Konsonanto farata per kompleta baro, kiun oni ekrompas per aerpuŝo.
plurál
Mluvnické množné číslo: víc než jedna věc.
doplněk
Samostatný větná člen, který popisuje podmět nebo předmět pomocí slovesa.
přísudek
Hlavní sloveso věty. Sloveso, které má obvykle podmět.
předpona
Afix, který se klade před jiné kořeny.
prepozicio
Vorteto, kiu montras la frazrolon de la posta frazparto.
preterito
Verboformo, kiu esprimas agon aŭ staton en pasinta tempo.
prezenco
Verboformo, kiu esprimas agon aŭ staton en nuna tempo.
pronomo
Vorteto, kiun oni uzas kiel anstataŭaĵon de substantiva frazparto.
singularo
Gramatika unu-nombro.
subjekto
Frazrolo, kiu (en aktiva frazo) montras tion, kio faras la agon de la predikato.
subjunkcio
Vorteto, kiu enkondukas subfrazon ligante ĝin al ĝia ĉeffrazo.
substantivo
Vorto, kiu povas roli kiel ĉefvorto de frazparto subjekta, objekta, vokativa, adjekta, epiteta, suplementapredikativa.
sufikso
Afikso, kiun oni metas post aliaj radikoj.
suplemento
Rekta priskribo (de neverba vorto), kies rilaton al la priskribata vorto montras rolmontrilo (prepozicioakuzativa finaĵo).
transitiva
(pri verbo) Povanta havi objekton.
verbo
Vorto, kiu esprimas agon aŭ staton, kaj kiu povas roli kiel predikato de frazo. Kiel verbon oni tamen kalkulas ankaŭ infinitivon, kvankam tia verbo ordinare ne povas roli predikate.
vibranto
Konsonanto farata per pluraj sinsekvaj rapidaj baroj kaj rompoj.
vokalo
Lingvosono, kiu estas farata sen baro de la aerfluo, kaj kiu povas porti akcenton.
vokativo
Frazrolo, kiu montras tiun, al kiu la eldiro estas direktata.
volitivo
Verba modo, kiu montras, ke la ago aŭ stato ne estas reala, sed nur volata.
vorteto
Vorto, kiu ne bezonas finaĵon, sed kiu povas aperi en frazo tia, kia ĝi estas.
Zpět na začátek