Στο περιεχόμενο

Στην Εσπεράντο η κύρια κατευθυντήρια γραμμή για την σειρά των λέξεων είναι η δυνατότητα κατανόησης. Τοποθετήστε τις λέξεις έτσι ώστε η έννοια να είναι σαφής. Οι διάφορες γραμματικές καταλήξεις, ιδιαίτερα το Ν, επιτρέπουν μεγάλο περιθώριο, αλλά η ελευθερία αυτή δεν είναι απόλυτη.

Πολλά επιρρηματικά στοιχεία θα πρέπει, για λόγους σαφήνειας, να βρίσκονται ακριβώς πριν από αυτό στο οποίο αναφέρονται, π.χ. ankaŭ, , tre, nur. Επίσης, το ne θα πρέπει να βρίσκετε πριν από τη λέξη που αναιρεί.

Μια πρόθεση θα πρέπει πάντα να βρίσκετε πριν από το στοιχείο, του οποίου το ρόλο υποδεικνύει.

Ένας συντονιστικός σύνδεσμος βρίσκεται πριν από το πράγμα που συνδέει με κάτι άλλο.

Το Ajn πρέπει να βρίσκετε αμέσως μετά το συσχετικό το οποίο τονίζει.

Σειρά των στοιχείων μιας πρότασης

Η βασική σειρά των στοιχείων μιας πρότασης ακολουθεί το ακόλουθο μοντέλο:

υποκείμενο - κατηγόρημα - αντικείμενο - άλλα στοιχεία μιας πρότασης

  • Ili — sidas — sur la sofo.
    Yποκείμενο - κατηγόρημα - έμμεσo συμπλήρωμα θέσης.
  • La hundo — ĉasas — katon.
    Yποκείμενο - κατηγόρημα - αντικείμενο.
  • Karlo — manĝas — rizon — per manĝbastonetoj.
    Υποκείμενο - κατηγόρημα - αντικείμενο - έμμεσo συμπλήρωμα μέσου.
  • La virino — estas — arkitekto.
    Υποκείμενο - κατηγόρημα - κατηγορηματικό υποκείμενο.
  • Ĉiuj — opinias — lin — stranga.
    Υποκείμενο - κατηγόρημα - αντικείμενο - κατηγορηματικό αντικείμενο.

Χρησιμοποιώντας κάποια άλλη σειρά λέξεων δεν αλλάζουμε τη βασική έννοια, αλλά αλλάζουμε μόνο την έμφαση. Ωστόσο, στην περίπτωση ενός κατηγορηματικού η ελευθερία να αλλάξετε τη σειρά των λέξεων είναι περιορισμένη, διότι ένα κατηγορηματικό συνήθως δεν έχει καμία ένδειξη ρόλου. Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ leono estas besto (αληθινό) και besto estas leono (ψευδές), επειδή υπάρχουν και άλλα ζώα. Σε μια μια πρόταση, όπως lernanto fariĝis instruisto η σειρά είναι πολύ σημαντική επειδή instruisto fariĝis lernanto είναι ένα εντελώς άλλο θέμα. Ωστόσο, στις περισσότερες πραγματικές προτάσεις με κατηγορηματικό, το πλαίσιο θα αποκλείσει παρεξήγηση, ακόμη και όταν χρησιμοποιείται μια ασυνήθιστη σειρά λέξεων. Αλλά η πρόταση instruisto lernanto fariĝas είναι δύσκολα κατανοητή και, ως εκ τούτου θα πρέπει να αποφεύγεται.

Πρόθεση (τοποθετώντας κάτι μπροστά από κάτι άλλο)

Ένα στοιχείο που δεν βρίσκεται συνήθως στην αρχή μιας πρότασης μπορεί να λάβει έμφαση βάζοντας το στην αρχή.

  • Terure gajaj ŝajnis al ili iliaj propraj ŝercoj. - Τα δικά τους αστεία φάνηκαν τρομερά αστεία σε αυτούς.

    Η κανονική σειρά θα ήταν: Iliaj propraj ŝercoj ŝajnis al ili terure gajaj.

  • La sonorilon mi volas kaj devas trovi! - Η καμπάνα που θέλω και πρέπει να βρω!

    Κανονικά: Mi volas kaj devas trovi la sonorilon.

Μια φράση της οποίας η κύρια λέξη είναι μια ΚΙ-λέξη βρίσκεται συνήθως στην αρχή της κύριας πρότασης ή της αναφορικής πρότασης. Η θέση αυτή δεν είναι ιδιαίτερα εμφατική με ΚΙ-λέξεις. Ωστόσο, πριν από την KI-λέξη, μπορείτε να τοποθετήσετε μια πρόθεση η οποία δείχνει τη λειτουργία της:

  • Kion vi volas? - Τί θέλεις;
  • Mi volas tion, kion vi volas. - Θέλω εκείνο, που εσύ θέλεις.
  • De kio tio ĉi venas, mia filino? - Από τι έρχεται αυτό, κόρη μου;
  • Mi ankaŭ ne scias, per kio oni povas klarigi tiun fakton. - Επίσης, δεν ξέρω με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να εξηγήσει αυτό το γεγονός. (για την ακρίβεια. από τι)
  • Ŝi ne sciis, en kiu flanko oni devas serĉi butiketon kun manĝeblaĵoj. - Δεν ήξερε σε ποια πλευρά πρέπει κανείς να ψάξει για ένα παντοπωλείο για τα ψώνια.

Principe ankaŭ aliaj vortoj, kiuj kunlaboras kun la KI-vorto, povas stari antaŭ ĝi, sed oni ĝenerale malemas havi antaŭ KI-vorto ion, kio ne estas prepozicio:

  • Tuj kiam la suno leviĝis, la cignoj kun Elizo forflugis de la insuleto. - Από τη στιγμή που ο ήλιος ανέτειλε οι κύκνοι πέταξαν από το νησί με την Ελίζα.
  • Sume kiom mi ŝuldas? - Συνολικά πόσα χρωστάς;

    Θα μπορούσαμε να βάλουμε το sume σε άλλο σημείο στη φράση.

  • Kune kun kiu vi venis? - Μαζί με ποιόν ήρθες;

    Ένας συνήθως αφήνει έξω το kune.

Οι σύνδεσμοι kaj, και sed μπορούν εύκολα να εμφανιστούν πριν από μια ΚΙ-λέξη, επειδή τα στοιχεία αυτά δεν ανήκουν πραγματικά στην πρόταση που ακολουθεί, αλλά μόνο τη συνδέουν με τη προηγούμενη: Dum la trarigardado mi trovis diversajn esprimojn, kiuj siatempe ŝajnis al mi bonaj, sed kiuj nun al mi ne plaĉas kaj kiujn mi volonte ŝanĝus.

Μερικές φορές μπορείτε να τοποθετήσετε ένα στοιχείο που ανήκει πράγματι σε μια αναφορική πρόταση στην αρχή της πρότασης. Αυτό δίνει μεγάλη έμφαση μέσα από την ασυνήθιστη σειρά των λέξεων.

  • Tiun laboron mi diris, ke mi faros. = Mi diris, ke mi faros tiun laboron. - Αυτή τη δουλειά είπα ότι θα κάνω. = Είπα ότι θα κάνω αυτή τη δουλειά.

    La frazparto tiun laboron estas objekto de faros, kaj apartenas plene al la ke-frazo. Por emfazo ĝi tamen staras komence de la tuta frazo.

  • En salono Zamenhof mi pensas, ke okazas nun la solena inaŭguro. = Mi pensas, ke okazas nun en salono Zamenhof la solena inaŭguro. - En salono Zamenhof mi pensas, ke okazas nun la solena inaŭguro. = Mi pensas, ke okazas nun en salono Zamenhof la solena inaŭguro.

    La loka adjekto ne montras la lokon de la pensado, ĉar ĝi vere apartenas al la subfrazo.

Ofte povas estiĝi konfuzo, al kiu parto de la frazo vere apartenas antaŭmetitaj vortoj. Povas ŝajni, ke ili apartenas al la ĉeffraza verbo, ĉar ili ja staras pli proksime al ĝi. Se la frazparto, kiun oni volas emfazi, rolas kiel subjekto en sia subfrazo, oni nepre ne povas formovi ĝin, ĉar subjekto devas ĉeesti ĉe sia predikato. Tute ne eblas do: Tiu laboro mi pensas, ke estas malfacila. Oni devas diri: Mi pensas, ke tiu laboro estas malfacila.

Iafoje, se la senco permesas, oni povas emfazi frazparton en subfrazo per uzo de antaŭmetita pri-adjekto. Tiun frazparton, kiun oni volas emfazi, oni lasas en ĝia loko en la subfrazo en la formo de pronomo aŭ tabelvorto, kaj en la komenco de la tuta frazo oni metas ĝin en la formo de pri-adjekto. La emfazata afero aperas do dufoje, unu fojon kiel pri-adjekto en la ĉeffrazo, kaj unu fojon pronome en sia vera frazrolo en la subfrazo:

  • Pri tiu laboro mi diris, ke mi faros ĝin. = Mi diris, ke mi faros tiun laboron. - Pri tiu laboro mi diris, ke mi faros ĝin. = Mi diris, ke mi faros tiun laboron.
  • Pri tiu laboro mi pensas, ke ĝi estas malfacila. - Pri tiu laboro mi pensas, ke ĝi estas malfacila.
  • Pri talento mi neniam aŭdis, ke vi ian havas. = Mi neniam aŭdis, ke vi havas ian talenton. - Pri talento mi neniam aŭdis, ke vi ian havas. = Mi neniam aŭdis, ke vi havas ian talenton.

Iafoje, kiam oni bezonas meti KI-vorton komence de frazo, sed la KI-vorto laŭsence apartenas al subfrazo, la rezulto povas fariĝi tre malfacile komprenebla. Feliĉe tiaj problemoj aperas en la praktiko tre malofte:

  • Vi konsilas, ke ni respondu ion al ĉi tiu popolo.Kion vi konsilas, ke ni respondu al ĉi tiu popolo? - Vi konsilas, ke ni respondu ion al ĉi tiu popolo. → Kion vi konsilas, ke ni respondu al ĉi tiu popolo?

    Kion estas objekto de la predikato respondu, kvankam ĝi staras pli proksime al konsilas. La frazo sonas tamen sufiĉe nature, ĉar kion ankaŭ povus rilati al la ĉeffraza verbo konsilas.

  • Petro diris, ke lia amiko nomiĝas Karlo.Kiel Petro diris, ke lia amiko nomiĝas? - Petro diris, ke lia amiko nomiĝas Karlo. → Kiel Petro diris, ke lia amiko nomiĝas?

    Estas risko, ke oni pensas, ke kiel rilatas al diris, kio donus tre strangan signifon. Pli komprenebla alternativo estas: Kiel laŭ Petro nomiĝas lia amiko?

  • Vi volas, ke mi vendu ion al vi.Kion vi volas, ke mi vendu al vi? - Vi volas, ke mi vendu ion al vi. → Kion vi volas, ke mi vendu al vi?

    Pli simpla (sed ne tute samsenca) estas: Kion mi vendu al vi?

Oni plene evitu ĉi tiajn frazojn, se la subfrazo mem estas demando, ĉar tia konstruo fariĝas tro komplika: Ŝi demandis, ĉu mi ŝatas muzikon.Kion ŝi demandis, ĉu mi ŝatas? Oni devas diri Kion ŝi demandis? kvankam tio estas malpli preciza, aŭ uzi la pri-solvon montrotan ĉi-poste.

La sama problemo ekzistas ĉe rilataj (nedemandaj) KI-vortoj. Ankaŭ tiajn KI-vortojn oni metas en la komenco de la subfrazo. Se la rilata KI-vorto vere apartenas al subfrazo de la subfrazo, konfuzo povas estiĝi:

  • Vi asertis, ke vi vidis homon.La homo, kiun vi asertis, ke vi vidis, estas jam delonge mortinta. - Vi asertis, ke vi vidis homon. → La homo, kiun vi asertis, ke vi vidis, estas jam delonge mortinta.

    Evitinda frazo, ĉar kiun ŝajnas esti objekto de asertis, kvankam ĝi vere estas objekto de vidis. (Ĉi tie eblas la elturniĝo La homo, kiun vi asertis esti vidinta...)

Ofte oni povas elturniĝi per antaŭmetita pri-adjekto. Oni lasas la KI-aferon en ĝia loko en la formo de pronomo, kaj uzas pri-adjekton kiel demandesprimon aŭ subjunkcion:

  • Ŝi demandis, ĉu mi ŝatas muzikon.Pri kio ŝi demandis, ĉu mi ŝatas ĝin? - Ŝi demandis, ĉu mi ŝatas muzikon. → Pri kio ŝi demandis, ĉu mi ŝatas ĝin?
  • Vi asertis, ke vi vidis homon.La homo, pri kiu vi asertis, ke vi vidis lin, estas jam delonge mortinta. - Vi asertis, ke vi vidis homon. → La homo, pri kiu vi asertis, ke vi vidis lin, estas jam delonge mortinta.

Se la KI-afero rolas kiel subjekto, oni ne povas movi ĝin for el la subfrazo. La subjekto de verbo devas ĉeesti en sia frazo: Karlo diris, ke lia frato edziĝis.Kiu Karlo diris, ke edziĝis? Diris ŝajnas havi du subjektojn, dum edziĝis ŝajnas tute ne havi subjekton. Uzu la pri-solvon: Pri kiu Karlo diris, ke li edziĝis?

Πίσω στην κορυφή