Ke daftar isi

Liberigo de martiroj (Auschwitz-Birkenau)

dari StefKo, 25 Januari 2020

Pesan: 6

Bahasa: Esperanto

StefKo (Tunjukkan profil) 25 Januari 2020 17.49.24

Auschwitz-Birkenau

Se vi ne scias – sciu!
Se vi ne legis – legu!
Se vi ne aŭdis – aŭskultu!
Se vi ne vidis – vidu!

Enrigardu: http://auschwitz.org/en/
https://en.wikipedia.org/wiki/Auschwitz_concentrat...
https://en.wikipedia.org/wiki/Yad_Vashem

Kiun malliberigis germanaj okupintoj? Viroj kaj virinoj, plenaĝaj, junuloj kaj infanoj.

Murditoj kaj martirece mortintoj:

judoj – 1 miliono
poloj – 70-75 miloj
ciganoj 21 miloj
ruĝarmeaj militkaptitoj – 15 miloj
aliaj – 10-15 miloj

17 de januaro 1945 likvido de koncentrejo – super 67 miloj, pelitaj en „marŝo de morto” , en la koncentrejo restis ĉirkaŭ 9 miloj, en tiu 500 infanoj.
27 de januaro 1945 liberigo de Ruĝa Armeo – en koncentrejo estis 7,5 miloj de malliberuloj.

Vi povas informiĝi pri Auschwitz (kaj pri aliaj koncentrejoj) el libroj, filmoj fabelaj kaj dokumentaj, rakontoj kaj el la interreto.

Se vi ne volas tiel informiĝi pri tiuj teruraĵoj faru nur tion:

– rigardu foton de unu (unu el miliono) malliberulo, knabineto Cz. Kwoka, batita, fotita kaj post nelonge murdita per fenola injekto https://twitter.com/AuschwitzMuseum/status/9731231...
– legu speciale al vi tradukitan poemon de Tadeo Borowski, kiu kiel juna homo travivis koncentrejo Auschwitz. La poemo ne estas pri morto sed pri amo, pri koncentreja amo. Jes, en koncentrejoj regas ne nur morto kaj sufero. Iame okazadis ankaŭ amo. Ĉi poemon Borowski skribis post la milito.

Adiaŭiĝo kun Maria

Se vi vivas, ne iru al mi, abnegaciu,
nur memoru pri mi, memoru ke mi estas.
En tiu nokto nigra, ŝvelaĉa, en nokto tiu
neĝaj floketoj gluiĝas al vitro fenestra.

Kaj ventego fajfas. Kaj nuda arba branĉaro
krake batas fenestron. Kaj super kapo mia
kiel fumo el estingitaj urboj kaj remparoj
lante fluas mallumo silenta, nefinia.

Kia terura silent’! Por kio vivon tiun
vane ĝis nun daŭrigi? Amarplena kor’ mia.
Ne revenu al mi por amo kiun
jam delonge voris la fajro krematoria.

Mi havis vin el tie. Via korpo, skabie
kaj flegmone, arkiĝis, pli supren erektiĝis,
kiel nubo supren. Mi havis vin el tie,
ĵus el tiu ĉielo, el la fajro. Pasiĝis.

Vi ne revenos al mi. Kaj ankaŭ kune kun vi,
de nebulo ebria la vento ne reiros.
El komuna tombo la homojn ne eklevos Di'
kaj homcindro pulvora ja neniel viviĝos.

Mi ne volas revenon. Ĉio estis nura
nia ludo, iluzio, teatro vanta.
Kaj super mi cirkulas via amo malpura
kiel fumo el homo super vento ŝvebanta.


Esperantigo: StefKo

Zam_franca (Tunjukkan profil) 25 Januari 2020 18.30.55

En aro da 6 francoj, 1 el ili ne scias tion, kio estas Auschwitz. Ve!

Se estas viro :
Vi, kiu vivas senprobleme
Bonvarme en viaj domoj,
Vi, kiuj trovas rehejmen-irante vespere
La tablon metita kaj amikajn vizaĝojn,
Konsideru se estas viro
Ke tiu kiu penas en la ŝlim',
Kiu ripozon ne konas,
Kiu batalas por pana pec',
Kiu mortas pro jes aŭ pro ne.
Konsideru se estas virin'
Ke tiu ĉi perdis sian nomon kaj hararon
Kaj ankaŭ la forton je memori,
La okuloj vake kaj la mamoj fride
Same rano vintre.
Ne forgesu, ke tio estis,
Ne, ja ne forgesu tion :
Gravuru tiujn vortojn en via kor'.
Pensu al tiuj viahejme, en strato,
Enlitiĝante, levante;
Ripetu ilin al infanoj viaj.
Aŭ via domo disfalu,
La malsanec' vin premegu,
Infanoj viaj deturnu de vi.

Primo Levi


Mi iom plibonigis mian tradukon.

StefKo (Tunjukkan profil) 27 Januari 2020 08.53.47

Fumoj super Birkenau – Seweryna Szmaglewska
(…)
Judoj, kiuj estis direktitaj dekstren dum la elektado, iras rekte al morto. Kiam la mano de la SS-viro juĝas ilin, la gasĉambroj kaj aerbloviloj jam larĝe malfermiĝas, lasante freŝan aeron. Oni preparas lokon por ili.

Ĉi tiuj homoj baldaŭ estos permesitaj enen, ili ne atendos tre longe sian sorton, maksimume kelkajn horojn, ĝis la gasĉambroj estos malplenigitaj de iliaj antaŭuloj. Marŝante laŭ la rampo dekstren, oni baldaŭ fariĝas antaŭ krematorioj I kaj II, kiuj staras unu kontraŭ la alia ambaŭflanke de la vojo.

Hazardo decidas, kiun oni devas eniri, cetere ĉu ĝi ne estas tutegala? Sed tiuj, kiuj marŝas, tremas de timo; ke nur ne disigi, por eniri unu konstruaĵon kune, kaj por ĉi tio patrinoj kun filinoj, patroj kaj filoj restas proksime unu al la alia. Ĉar ili ne scias pri tiuj konstruaĵoj, kies kamentuboj fumas, tion kion ni scias. Ili ne scias kien ili eniras. Grandaj, sennombraj homamasoj estis misinformitaj.

Laŭ elektristoj, ofte transpaŝantaj ĉi tiujn sojlojn serve, la vestiblo de krematorio estas pura ĉambro, en kiu, kiel en ŝipkabano, ne estas movaj objektoj. Ĉio estas forte fiksita. Ĉe la muroj estas metalaj benkoj kiel en medicinaj atendoĉambroj. Granda ruĝa sago ĉe la enirejo de la longa koridoro havas surskribon en pluraj – ses, mi pensas – lingvoj: "POR BANO KAJ MALINFEKTO DE VESTOJ".

En ĉi tiu vestiblo, homoj senvestiĝas, bonorde faldante siajn propraĵojn, al kiuj ili esperas reveni post momento, poste prenante tukojn kaj sapon el la manoj de judoj dungitaj ĉi tie kiel Sonderkommando, trankviligitaj per la havaĵoj ricevitaj, ili marŝas laŭ longa koridoro kondukanta al "bano kaj malinfekto de vestoj". Ili eniras grandegan ĉambron en kiu estas nenio krom fermitaj nuntempe aperturoj similaj al bloviloj. Elektraj lampoj oni muntis plate en la plafonon. Kiam la pordo malantaŭ la lasta el ĉi tiu grupo fermiĝas, bluaj buletoj falas de la supraj aperturoj. Ĉi tio estas gaso – CYKLON.

Ne, ne estas tiel facile morti en gaso, ĉi tiu morto ne rapide okazas. Estas ĝenerale sciate, ke pro la granda nombro da homoj, kiujn germanoj intencas pereigi per gaso, kaj eble pro iu alia kialo, ili ŝparas la gason. Alta dozo da blaugaz (cyklon) mortigus tuj, sed tiu, kiun ili donas, lasas agonii malrapide.

Elektristoj, kiuj kelkfoje eniras tien tuj post la malfermo de la pordo, vidadas pozojn, kiuj atestas pri lukto, pri senesperaj penoj, vidadas homojn, kiuj tra stako da aliuloj atingis la muron kaj finiĝis kun la okuloj elblovitaj, kun la ŝvelaĉaj ventroj, kun teruro en la posturo kaj la vizaĝo.

La tempo restigita al ili de kiam oni fermis la pordon sufiĉas, ke ili konsciu, ke ĉi tio estas la momento de la morto, ke tio estas insido de la germanoj – kaj perfido flanke de la malliberuloj, krematoriaj laboristoj.

Morta krio, eldirita kun la tuta potenco de la korpo, la averta krio por la fratoj, kiuj sekvas ilin – ĝi ne foriras eksteren. Ĝi restas nur fantoma malfermo de la buŝo jam frostiĝita.

La gasĉambroj funkcias multe pli rapide ol fornoj de krematorio. Kvankam ili brulas tage kaj nokte, ke kamionoj plenaj de karbobrikoj kaj arbaĵo alvenas senĉese, malgraŭ malfermo de la improvizaj kavoj en arbaro, en kiu multaj korpoj samtempe brulas – la fumado ne povas daŭrigi la gasadon. Do amasoj da ŝvelacaj korpoj estas aranĝitaj proksime al la kremorio, kiuj pli kaj pli ŝvelas, kaj oni bruligas ilin iom post iom, se eble. Ĉi-jare la somero estas ege varma.
(…)

Esperantigo: StefKo. Daŭrigo ne sekvos.

La aŭtorino, Seweryna Szmaglewska trapasis koncetrejo Auschwitz-Birkenau en jaroj 1942–1945. Ŝi fuĝis dum „la marŝo de la morto”.

Jxusteno (Tunjukkan profil) 27 Januari 2020 17.11.50

Laŭ kelka informo, Lidio Zamenhofo (hebree: לידיה זמנהוף), ido de Eliezero Zamenhofo (hebree: אליעזר זמנהוף), ankaŭ estis mortigita en koncentrejo. Mi ne scias ĉu sciaĵo pri ri troveblas en la muzeo Memoro kaj Nomo.

StefKo (Tunjukkan profil) 27 Januari 2020 20.24.01

Jxusteno:Laŭ kelka informo, Lidio Zamenhofo (hebree: לידיה זמנהוף), ido de Eliezero Zamenhofo (hebree: אליעזר זמנהוף), ankaŭ estis mortigita en koncentrejo. Mi ne scias ĉu sciaĵo pri ri troveblas en la muzeo Memoro kaj Nomo.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Lidia_Zamenhof

Zam_franca (Tunjukkan profil) 28 Januari 2020 18.04.39

Jen ankaŭ neforgesenda heroino : https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Simone_Veil

Kembali ke atas