目次へ

限定詞は、名詞句の前に付いて物事の定性を示す小辞です。最も重要な限定詞は定冠詞 la です。

La — 定冠詞

小辞 la は、話し掛けられている人にとって分かる特定の物事について話していることを示します。

la には語尾 J, N は付けません:

  • la domo = あなたの知っている家
  • la bela junulino = あなたの知っている美しい若い女
  • la junulinoj = あなたの知っている若い女たち
  • la altaj montoj = あなたの知っている高い山々
  • la ruĝajn krajonojn = あなたの知っている赤い鉛筆

ある場合には アポストロフィーによる短縮形 l' を使うことができます。

La は名詞の他の修飾語よりも前に来ます。前置詞la の前に来ます:

  • en la domo
  • ĉe la bela junulino
  • pri la altaj domoj

個体

(種類ではなく) 個体について話題とするとき la は、聞き手がそれを知っていると話し手が想定しているということを意味します。つまりこのとき la はおおよそ「私が話すものについてあなたは知っている」ということを意味します。

La (または他の限定詞) がないと、聞き手はそれを知らないと話し手が想定していることを示します。限定詞がないことはおおよそ「私が話すものについてあなたは知らない」ということを意味します。限定詞がないことはまたその定性が重要ではないということを示すことがあります。La を使わないことはつまり la を使うことと同じく重要なのです。

  • La rozo apartenas al Teodoro. - このバラはテオドルのものだ。

    どのバラについての話題なのか聞き手は理解していると、話し手は想定している。

  • Al Teodoro apartenas rozo. - テオドルにはバラがある。

    これは聞き手が知らないバラについての話題である。

  • Domo brulas! - 家が燃えている!

    ある家が燃えているが、どの家の話題のことか聞き手が知っているか、話し手には確信が持てない。または、話し手自身でさえも、どの家が燃えているのか知らない。

  • La domo brulas! - あの家が燃えている!

    話し手は、聞き手も知っているであろう特定のあの家が燃えていると知らせたい (もしかすると聞き手の家かもしれない)。

  • Venis multaj gastoj al via festo, ĉu ne? - パーティにたくさんの人が来ましたね。

    客はまさに特定の個人であるが、ここで句 multaj gastoj (たくさんの人) は客の人数の情報を与えるために使われているだけである。客個人やグループの定性 (身元) は重要でない。

既出

すでに言及され、知られている物事があるとき、la はそれと同一の物事への言及であることを意味します。la を使わなければ別の新しい物事が話に導入されたということを意味します。

  • Mi havas grandan domon. La domo havas du etaĝojn. - 私は大きな家を持っている。その家は2階建てだ。

    「家」に最初に言及するとき、聞き手はまだどの家についての話か知らない状態でしたから、話し手は la を使いません。2度目の言及のときは、さっき言及した家のことだと示すために la を加えています。もし2度目に la を使わなければ、聞き手はさっきとは違う家の話か、家一般についての話だと推定することになります。

  • En tiu ĉi skatolo estas frukto. La frukto estas ronda. - このケースの中には果物がある。丸い果物だ。

    まず frukto (la なし) で新しい物事を導入します。すると聞き手はケースの中に果物が存在することを知ります。その後は話し手は la frukto というフレーズを使ってさっきのと同じ果物について話し続けることができるのです。

  • Mi havas tri infanojn. La infanoj ofte ĝojigas min. - 私には3人子供がいる。子どもたちはいつも私を喜ばせてくれる。

    La を使って、すでに言及された子どもたちの話を続けていることを示しています。

  • Sur la strato iris tri viroj. Ili aspektis kiel friponoj. Subite la tri friponoj malaperis en bankon. Ŝajnis, ke la banko estas prirabota. - 道を3人の男が歩いていた。彼らはいかにも悪党のような姿をしていた。すると3人の悪党は銀行の中に消えていった。きっとあの銀行は強盗に襲われてしまうに違いない。

    3人の男と、彼らがまるで悪党のような姿だったという情報が言及されたあとは、彼らを la (tri) friponoj と呼称することができます。la (tri) friponoj というフレーズは、この3人の男たちの一時的な固有名詞として働いているのです。銀行の2回目の言及からは la banko と言えます。

la を使って同じ物事に言及するとき、まったく同じ語を使うとは限りません:

  • Tre malproksime de ĉi tie loĝis reĝo, kiu havis dek unu filojn kaj unu filinon, Elizon. La dek unu fratoj iradis en la lernejon kun stelo sur la brusto kaj sabro ĉe la flanko. - 王はここから遠く離れたところに住んでいた。王には11人の子息とエリザという息女がいた。11人の兄弟は胸に星、脇に剣の姿で学校に通っていた。

    最初は filoj という言葉で言及したが、2回目には la (dek unu) fratoj と呼んでいる。

間接言及・推測可能

前に言及された物事によってその存在がおのずから理解されたり、聞き手が状況についてすでによく把握していて、最初から既知である場合があります:

  • Mi aĉetis aŭton, sed la motoro ne funkcias. - 車を買ったが、エンジンが動かない。

    エンジンについて直接言及されたのは1回目ですが、車には当然エンジンがあるのが普通ですから、聞き手にとって、その車のエンジンについての話であることは明らかであり、冠詞がつきます。ĝia motoro とはっきり言うこともできます。

  • Mi manĝas per la buŝo kaj flaras per la nazo. - 僕は口で食べ、鼻で香りを嗅いだ。

    聞き手は話し手が人間だと知っていますから、鼻や口があるのも明らかです。La buŝola nazo とは mia buŝo mia nazo のことです。la を使わないこともありえはしますが、そうすると聞き手が人間に鼻や口があることを知らないかもしれないと話し手が疑っているかのような印象が少々感じ取れます。

完全描出

フレーズに付加語や補足語がついていて、どれについて言っているのか明らかな場合があります:

  • Jen kuŝas la ĉapelo de la patro. - ここに父親の帽子が置いてあります。

    補足語 de la patro は、どの帽子のことかを説明しています。この父親の帽子が一つしかないことが推察できます。Laが使われない場合には、父親の複数の帽子のどれか一つことであると推測できます。

  • Por la hodiaŭa tago mi ricevis duoblan pagon. - Por la hodiaŭa tago mi ricevis duoblan pagon.

    形容語 hodiaŭa は、どの日のことかを説明しています。

  • Mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi. - あなたに借りた金を返すよ。

    従属節 kiun vi pruntis al mi は、どの金のことなのかを説明しています。

  • Mi vojaĝis al la urbo Pekino. - 北京へ旅行しました。

    北京という名前が都市を特定しています。

目前のもの

視界に入っているなどの理由で聞き手が気づいていればそれは既知の物事となりえます。

  • La domo estas vere bela. - この家は本当にきれいですね。

    会話中の2人が一緒にひとつの家を見ているなら、このように言うことができます。

  • La floroj odoras tre bone. - この花はとてもいいにおいですね。

    聞き手自身が見ているか香りを感じていてどの花のことなのか容易に分かるなら、このように言うことができます。

一般に認知されている、唯一である

そもそも唯一しかないもの、類似のものの代表や、ひとつだけ特別なものであれば、それは話題となっている既知ものごととなりえます:

  • La ĉielo estas blua. - 空は青い。

    空の存在は誰もが知っており、したがって la ĉielo と呼びます。

  • La prezidanto de Usono diris, ke... - 米国大統領の言葉によると……

    話し手は、米国には大統領が一人だけしかいないことを聞き手も把握していると考えており、したがって la prezidanto de Usono と言えば十分なのです。

種類

名詞が、その種類一般が kia どう であるか言うことに使われる場合があります。このとき la を付けるか、付けないか、単数形にするか、複数形にするかは様々な方法があるのですが、定まってはいないのでどの方法を使っても間違いではありません。

最も多いのは、冠詞などの限定詞は付けない方法です。種類全体の性質について言うとき、特定の個体を指しているわけではないので、冠詞は不要だというわけです:

  • Leono estas besto. - ライオンは動物である。

    ライオンとは動物の一種であるという意味です。

  • Rozo estas floro kaj kolombo estas birdo. - バラは花、ハトは鳥である。

    これも種について言っています。

  • Karlo estas kuracisto. - カルロは医者である。

    kuracisto というだけではどの医者のことなのか分からず、カルロの職業がわかるにすぎないので冠詞がありません。

  • Elizabeto estas patrino de tri infanoj. - エリザベートは3人の子供がいる。

    patrino de tri infanoj は、エリザベートがどの人であるかではなく、エリザベートがどのような人であるかを示しています。

  • Akvo bolas je cent gradoj. - 水は100度で沸騰します。

    Oni ne parolas pri certa kolekto de akvo, sed pri la substanco akvo ĝenerale.

Iafoje oni rigardas specon kiel unu imagan konatan individuon, kaj uzas la. Tio estas sufiĉe ofta en formala aŭ filozofieca stilo. En tiaj okazoj temas klare pri la tuta speco:

  • La gitaro estas tre populara instrumento. - ギターはとても人気のある楽器です。

    Oni prezentas instrumentospecon kvazaŭ temus pri unu certa konata instrumento. Ankaŭ eblus: Gitaro estas...

  • La kato preferas varman klimaton. - La kato preferas varman klimaton.

    Oni prezentas bestospecon kiel unu konatan individuan beston. Oni ankaŭ povus diri: Kato preferas...

  • La urso troviĝas kaj en Eŭropo kaj en Ameriko. - La urso troviĝas kaj en Eŭropo kaj en Ameriko.

    La diraĵo ne povus validi pri unu sola urso. Tial ne eblas diri: Urso troviĝas kaj en Eŭropo kaj en Ameriko.

  • La saĝulo havas siajn okulojn en la kapo, kaj la malsaĝulo iras en mallumo. La saĝulo = ĉiuj saĝuloj. La malsaĝulo = ĉiuj malsaĝuloj. - La saĝulo havas siajn okulojn en la kapo, kaj la malsaĝulo iras en mallumo. La saĝulo = ĉiuj saĝuloj. La malsaĝulo = ĉiuj malsaĝuloj.

Se substantivo aperas kiel predikativo, oni nepre ne uzu la, se temas nur pri speco: Karlo estas advokato. Se oni diras Karlo estas la advokato, tiam la signifo estas "Karlo estas tiu certa advokato, kiun vi konas" aŭ "Karlo estas tiu advokato, pri kiu ni nun parolas" aŭ simile.

Se temas pri nombrebla afero, oni ankaŭ povas prezenti specon per plurala vorto. Kiam oni parolas pri specoj, la diferenco inter singularo kaj pluralo ofte estas malgrava:

  • Leonoj estas bestoj. = Leono estas besto.
  • Rozoj estas floroj kaj kolomboj estas birdoj.
  • La leonoj estas bestoj.
  • La rozoj estas floroj kaj la kolomboj estas birdoj.

La が使えない場合

Ne uzu la ĉe frazparto, kiu havas alian difinilon. Aliaj difiniloj estas posedaj pronomoj, tabelvortoj je U, A aŭ ES, la vorteto ambaŭ, kaj duondifina unu:

  • Mia dorso doloras. - Mia dorso doloras.

    Ne: La mia dorso doloras. (Sed ja eblas la mia/via..., se ne aperas posta substantivo.)

  • Tiu domo estas granda. - Tiu domo estas granda.

    Ne: La tiu domo estas granda.

  • Ĉiuj gastoj jam venis. - Ĉiuj gastoj jam venis.

    Ne: Ĉiuj la gastoj jam venis. Nek: La ĉiuj gastoj jam venis.

  • Mi ŝatas ĉiajn legomojn. - Mi ŝatas ĉiajn legomojn.

    Ne: Mi ŝatas la ĉiajn legomojn.

  • Kies gasto mi estas, ties feston mi festas. - Kies gasto mi estas, ties feston mi festas.

    Ne: La kies gasto... la ties festo...

  • Mi legis ambaŭ librojn. - Mi legis ambaŭ librojn.

    Ne: Mi legis la ambaŭ librojn. Nek: Mi legis ambaŭ la librojn.

Ne uzu la antaŭ vokativo:

  • Kelnero, alportu al mi glason da biero! - Kelnero, alportu al mi glason da biero!

    Ne diru: La kelnero, alportu...

La anstataŭ poseda pronomo

Ofte oni uzas la anstataŭ poseda pronomo, se la kunteksto klare montras, kiu la posedanto estas. Tio aparte ofte okazas, kiam oni parolas pri korpopartoj kaj parencoj:

  • Li levis la kapon. = Li levis sian kapon. - Li levis la kapon. = Li levis sian kapon.
  • Mi montris per la fingro, kien li iru. = ...per mia fingro... - Mi montris per la fingro, kien li iru. = ...per mia fingro...
  • Ŝi lavis al si la piedojn. = Ŝi lavis siajn piedojn. - Ŝi lavis al si la piedojn. = Ŝi lavis siajn piedojn.
  • Ĉu Karlo venis kun la patro? = ...kun sia patro? - Ĉu Karlo venis kun la patro? = ...kun sia patro?
  • Diru al la patro, ke mi estas diligenta. La patro = mia patro (la patro de la parolanto)
    - Diru al la patro, ke mi estas diligenta. La patro = mia patro (la patro de la parolanto).

    Oni tamen ofte uzas la vortojn Patro kaj Patrino (kun komenca majusklo) kvazaŭ proprajn nomojn sen la.

ĉiuj の代わりとなる La

Kiam ne estas risko pri miskompreno, oni povas uzi la anstataŭ ĉiuj:

  • La gastoj eksidis ĉe la tablo.Ĉiuj gastoj eksidis... - La gastoj eksidis ĉe la tablo. ≈ Ĉiuj gastoj eksidis...
  • Ĉi-vespere la Angloj prezentos teatraĵon en la kongresejo. La Anglojĉiuj Angloj. - Ĉi-vespere la Angloj prezentos teatraĵon en la kongresejo. La Angloj ≈ ĉiuj Angloj.

    La situacio (kongreso) tamen limigas la sencon de ĉiuj Angloj. Temas pri (pli-malpli) ĉiuj Angloj, kiuj partoprenas en la kongreso, kaj ne pri ĉiuj Angloj de la mondo.

La antaŭ lingvonomoj

La estas uzata antaŭ lingvonomoj, kiuj konsistas el adjektivo plus la vorto lingvo (ofte subkomprenata). Oni uzas la, ĉar oni rigardas la lingvojn kiel unikaĵojn: la Angla (lingvo), la Ĉina (lingvo), la Nederlanda (lingvo) k.a. Sed oni ne uzu la ĉe tiuj malmultaj lingvoj, kiuj havas propran substantivan nomon, ekz. Esperanto, Sanskrito, Ido, Volapuko k.a.

La antaŭ plej kaj malplej

Kiam plejmalplej ĉeestas, temas normale pri io unika, kaj oni uzas la:

  • La malfeliĉa infano forkuris kaj kaŝis sin en la plej proksima arbaro. - La malfeliĉa infano forkuris kaj kaŝis sin en la plej proksima arbaro.
  • Li estas tre kredema: eĉ la plej nekredeblajn aferojn, kiujn rakontas al li la plej nekredindaj homoj, li tuj kredas. - Li estas tre kredema: eĉ la plej nekredeblajn aferojn, kiujn rakontas al li la plej nekredindaj homoj, li tuj kredas.

Se temas pri komparo inter du individuaĵoj aŭ du grupoj, oni uzas kutime la (mal)pli anstataŭ la (mal)plej:

  • Unu vidvino havis du filinojn. La pli maljuna [filino] estis tiel simila al la patrino per sia karaktero kaj vizaĝo, ke ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon. - Unu vidvino havis du filinojn. La pli maljuna [filino] estis tiel simila al la patrino per sia karaktero kaj vizaĝo, ke ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon.

Kelkfoje plej ne montras ion unikan, sed plej altan gradon de eco aŭ maniero. Tiam oni ne uzu la:

  • vulpo plej ruza fine estas kaptata. - Eĉ vulpo plej ruza fine estas kaptata.

    Ne temas pri certa konata vulpo, sed pri iu ajn vulpo maksimume ruza.

  • Li estas plej laca en la mateno. - Li estas plej laca en la mateno.

    Ne temas pri komparo inter diversaj personoj, sed pri komparo inter diversaj lacecoj de unu sama persono en diversaj tempoj.

  • Kiu venas plej frue, sidas plej ĝue. - Kiu venas plej frue, sidas plej ĝue.

    Plej ne staras antaŭ substantiva frazparto, sed antaŭ adverba frazparto.

La ĉe propraj nomoj

Ne uzu la ĉe vorto, kiu per si mem estas propra nomo, ĉar tiaj nomoj estas klare difinitaj per si mem:

  • Pasintjare mi vojaĝis al Kanado. - Pasintjare mi vojaĝis al Kanado.

    Ne diru: ...al la Kanado.

  • Kie estas Francisko? - Kie estas Francisko?

    Ne diru: Kie estas la Francisko?

Ĉe ordinaraj vortoj, kiuj fariĝis propraj nomoj, oni normale ja uzas la, ĉar tiaj vortoj ne estas per si mem difinitaj:

  • Kaj tiam la Nokto diris: "Tenu vin dekstre kaj eniru en la malluman pinarbaron, mi vidis, ke tien foriris la Morto kun via malgranda infano." - Kaj tiam la Nokto diris: "Tenu vin dekstre kaj eniru en la malluman pinarbaron, mi vidis, ke tien foriris la Morto kun via malgranda infano."

    La nokto kaj la morto rolas en fabelo kiel personoj kun propraj nomoj (tion montras la majuskla skribo), sed nokto kaj morto estas ordinaraj substantivoj, kaj tial bezonas la.

Kiam ordinara propra nomo havas adjektivon kiel epiteton, kaj se tiu adjektivo ne estas mem parto de la propra nomo, oni normale ja uzas la. Tion oni faras precipe, kiam temas pri elekto (reala aŭ ŝajna) inter pluraj aferoj kun la sama nomo:

  • Duoble montriĝis la bildo de Venero, de la surtera Venero. - Duoble montriĝis la bildo de Venero, de la surtera Venero.

    Venero estas propra nomo de diino. Unue Venero aperas sen la, laŭ la bazaj reguloj por normalaj propraj nomoj. Poste ĉeestas la epiteto surtera, kaj oni devas uzi la por montri difinitecon. Temas kvazaŭ pri du malsamaj Veneroj, la ĉiela Venero kaj la surtera Venero.

  • Ĉiuj konas Londonon, la ĉefurbon de Britio, sed ne ĉiuj konas la aliajn Londonojn en Usono kaj Kanado. - Ĉiuj konas Londonon, la ĉefurbon de Britio, sed ne ĉiuj konas la aliajn Londonojn en Usono kaj Kanado.

    Londono ne havas la. La esprimo aliaj Londonoj tamen havas la epiteton aliaj, kaj do ricevas ankaŭ la.

  • Multaj vizitis Londonon, la ĉefurbon de Britio, sed mi vizitis ankaŭ aliajn Londonojn. - Multaj vizitis Londonon, la ĉefurbon de Britio, sed mi vizitis ankaŭ aliajn Londonojn.

    Ankaŭ ĉi tie Londono havas epiteton, sed oni ne uzu la, ĉar ne temas pri ĉiuj aliaj Londonoj, kaj la aŭskultanto ankaŭ ne povas scii, precize pri kiuj Londonoj temas.

Aliaj difiniloj ol la povas aperi antaŭ ĉiaj propraj nomoj, sed nur malofte estas bezono de tiaj esprimoj:

  • Ha, tie vi estas, mia Elizabeto! - Ha, tie vi estas, mia Elizabeto!
  • Ĉu vi sentas teruron antaŭ tiu Karolo? - Ĉu vi sentas teruron antaŭ tiu Karolo?

Duondifina unu

Iuj lingvoj uzas specialan nedifinan artikolon, kiu ofte estas vorto simila al la numeralo unu. Nedifina artikolo tamen tute ne ekzistas en Esperanto. Plenan nedifinitecon oni montras simple per neuzo de difinilo. Sed oni iafoje uzas unu kiel duondifinan artikolon. Tia unu ne montras nombron, sed individuecon. Ĝi montras, ke temas pri io, kio estas nekonata al la aŭskultanto, sed konata al la parolanto:

  • Unu vidvino havis du filinojn. - Unu vidvino havis du filinojn.

    Komenco de fabelo. Ankoraŭ nur la rakontanto konas la vidvinon.

  • Unu vesperon fariĝis granda uragano. - Unu vesperon fariĝis granda uragano.

La duondifina artikolo unu tamen neniam estas deviga. Ĝi estas nuancilo, kiun oni uzu je bezono.

先頭にもどる