目次へ

文の最も重要な部分は述語です。述語は文全体の文法を支配しています。述語は演劇でいえば台本のようなものです。述語動詞の意味により、どのような役者が登場できるか、役者にはどのような役割標示がともなうかが決まります。正しい文を組み立てるには、それぞれの動詞の意味をよく知り、どのような役者が登場できるか、登場しなければならないか知る必要があります。最も重要なのは、主語目的語そして叙述語の詳細を知ることです。

無主語動詞

エスペラントの動詞はほとんどどれも主語を持ちますが、いくつかの動詞には主語は不要です。これらの動詞は無主語です:

tagiĝi
定動詞だけでも完全な文ができます: Tagiĝis. (夜が明けた。) Baldaŭ tagiĝos. (もうすぐ夜が明ける。)
temi
Temi (問題は〜だ) は主語を持つ必要はなく、ふつうは主題を示す pri-状況補語を持ちます: Temas pri politiko. (政治の話題だ。) Verŝajne temos pri ni. (おそらく私たちの話題になるだろう。) ただし、話題にしている主体を主語とすることもできます: La libro temas pri matematiko. (この本は数学を主題としている。)
pluvi
Pluvis hieraŭ. (昨日雨が降った。) Baldaŭ pluvos. (もうすぐ雨が降る。) 雨水ではない別の何かが雨のように降る場合、降ってくるものが主語になります: Ĉiuspecaj demandoj pluvis sur ŝin. (あらゆる種類の質問が彼女に降りかかった。) Ŝtonoj pluvis sur ilin. (彼らに石が降りかかった。) (降ってくるものが目的語になることはできません。次の文は不可: Pluvis ŝtonojn sur ilin.)

自動詞

大部分の動詞は主語を持たなくてはなりませんが、主語を持つ動詞のうち、目的語を持つことができないものが多くあります。これらを自動詞と呼びます。

morti
ここで主語になっているのは、命を失った者です: En la domo de la malgranda Niko mortis lia maljuna avino. (小クラウスの家では彼の老いた祖母が亡くなっていた。)
okazi
この主語は行為、またはそれに類する物事です: En tiu urbo ĉiujare okazas foiro. (この都市では毎年、定期市が開かれる。) Kio okazis? (何が起こったか?) Okazis io grava. (何か重大なことが起こった。)
danci
この主語は踊っている人です: La gejunuloj kune dancis. (若者たちは一緒に踊った。) ダンスの種類が目的語になることもあります: Mi dancis valson kun li. (私は彼とワルツを踊った。)

他動詞

主語を持つ動詞には、主語のほかに目的語を持つものが多くあります。これらは他動詞です:

vidi
この主語は、何かを目で見ている人です。目的語は、見られている物です: La knabino vidas la domon. (少女は家を見ている。) Ĉu vi vidis la akcidenton? (あなたはその事故を見たか?)
preni
この主語は行為を引き起こして目的語を手に入れます。目的語は取り上げあれて主語のところへ移ります: Ŝi prenis teleron el la ŝranko. (彼女は戸棚から皿を取った。)
helpi
この主語は手助けをします。作業や仕事を手助けしてもらっているのは目的語でしょう: Ili helpis la blindulon. (彼らはその盲人を助けた。) 目的語の代わりに al-状況補語を使うこともできます: Eble mi povos helpi al vi. (ひょっとしたら私はあなたを助けられるかもしれない。)

不完全動詞

不完全動詞は描写を主語または目的語に結び付けます。このような描写のことを叙述語と呼びます。叙述語は多くの場合、役割標示を持ちません。

esti
この主語はある種の性質を持っています。この性質は叙述語としてあらわれます: La domo estas granda. (この家は大きい。) Mia patro estis ŝoforo. (私の父は運転手だった。)
fariĝi
この主語はある種の性質を持つようになります。この性質は叙述語としてあらわれます: La etoso fariĝis bona. (雰囲気が良くなってきた。) Ili fariĝis ŝtelistoj. (彼らは盗人になった。)
opinii
この主語は何かの性質について意見を持っている人です。目的語はその性質を持っているものです。この性質自身が目的語の叙述語としてあらわれます: Mia fratino opinias viajn klopodojn vanaj. (私の姉はあなたの努力は無駄だという意見を持っている。)

IG-動詞

接尾辞 IG で作られた動詞はすべて他動詞です。IG は何らかの結果の原因を示しています。主語はその原因、または原因となった人です。IG の前の語根は結果を示します。

Se la rezulto de IG-verbo estas eco aŭ stato (pozicio, identeco...), la objekto estas tiu, kiu ricevas tiun econ, staton k.t.p.:

lacigi
La objekto estas tiu, kiu fariĝas laca: La tro multa parolado lacigas lin. La vojaĝo certe vin lacigis. Tiu ĉi medikamento estas bona, sed ĝi lacigas la uzanton.
edzinigi
La objekto estas tiu, kiu fariĝas edzino: Mi edzinigas mian filinon ne kun ia simpla nobelo. Li edzinigis ŝin al si per la edziĝa ringo kontraŭ la volo de ŝia patro.

Ĉe iaj IG-verboj la rezulto estas netransitiva ago. Oni tiam faris IG-verbon el alia verbo, kiu estas netransitiva. Ĉe tiaj IG-verboj la objekto estas la subjekto de la origina verbo:

bruligi
La objekto estas tio, kio ekbrulas: Post infekta malsano oni ofte bruligas la vestojn de la malsanulo. La suda suno bruligas lian nudan kapon.
sidigi
Objekto estas tiu, kiu estas metata en sidan pozicion: Rapide ŝi prenis la infanon sur la brakojn kaj sidigis ĝin sur siaj genuoj. La hundon li residigis sur la keston.

Ĉe iaj IG-verboj la rezulto estas transitiva ago. Oni tiam faris IG-verbon el verbo, kiu jam estas transitiva. Ekzistas du manieroj uzi tiajn IG-verbojn. La objekto de la IG-verbo povas esti la subjekto de la origina verbo, aŭ la objekto de la origina verbo:

sciigi
La objekto povas esti tiu, kiu ekscias ion: Ŝi sciigis min pri la novaĵo. La objekto povas alternative esti la sciaĵo: Ŝi sciigis la novaĵon al mi.
memorigi
La objekto povas esti tiu, kiu ekmemoras ion: Tio memorigas min pri mia infaneco. La objekto povas alternative esti la memoraĵo: Tio memorigas al mi mian infanecon.

Oni ne povas uzi ambaŭ eblojn samtempe. Ne eblas diri: Ŝi sciigis min novaĵon. Nek eblas diri: Tio memorigas min mian infanecon.

IĜ-動詞

接尾辞 で作られた動詞はすべて自動詞です。

普通のIĜ-動詞は新しい状態への移行を示します。IĜ の前の語根は結果 (新しい状態) を示します。普通のIĜ-動詞の主語は、新しい状態に入る主体です。状態移行の原因となる人・物があったとしても、普通、この文にはあらわれません。IĜ-動詞においては、原因となるものには関心が払われないのです:

malpuriĝi
La subjekto estas tiu, kiu fariĝas malpura: Mia vesto malpuriĝis.
glaciiĝi
La subjekto estas tio, kio fariĝas glacio aŭ glacia: La akvo glaciiĝis.
edziniĝi
La subjekto estas tiu, kiu fariĝas edzino: Ĉu vi volas edziniĝi kun mi?

En IĜ-verboj faritaj el transitivaj verboj ne temas pri ekesto de rezulto aŭ ŝanĝo de stato, sed pri ago, kiu okazas per si mem. Aŭ ne ekzistas kaŭzanto, aŭ oni ne interesiĝas pri eventuala kaŭzanto. La subjekto de la IĜ-verbo estas la objekto de la origina verbo. Ĉe tiaj ĉi verboj IĜ do servas por inversigi la frazrolojn. Tio similas al pasivo. Ĉe vera pasivo tamen kaŭzanto nepre ekzistas, kvankam oni eble ne mencias ĝin.

detruiĝi
La subjekto estas tio, kio fariĝas komplete difektita aŭ malkonstruita. Ĉu iu detruis ĝin, ĉu ĝi fariĝis tia per si mem, tion la IĜ-verbo ne montras: Tiu ĉi domo detruiĝis dum la milito. Ĉiuj miaj planoj detruiĝis. La origina verbo detrui signifas "kaŭzi kompletan difekton aŭ malkonstruon": La milito detruis la domojn.
ruliĝi
La subjekto estas io, kio moviĝas turniĝante ĉirkaŭ si mem, aŭ veturilo, kiu moviĝas, ĉar ĝiaj radoj turniĝas: La veturilo ruliĝis tre rapide. Ruli signifas "movi ion per turnado de ĝi aŭ ĝiaj radoj": Rulu nun al mi grandan ŝtonon. La vendisto rulis sian ĉaron laŭ la strato.
komenciĝi
La subjekto estas tio, pri kies unua parto temas: Tiam komenciĝis la milito. Lia nomo komenciĝas per "Z". Komenci signifas "kaŭzi komencon, fari la unuan parton de io": Ili komencis sian vojaĝon. Ŝi komencis paroli.
先頭にもどる