Więcej

Anstataŭ

La prepozicio anstataŭ montras ion, kies rolon plenumas io alia, aŭ ion, en kies loko estas io alia:

  • Anstataŭ kafo li donis al mi teon kun sukero, sed sen kremo. - Zamiast kawy dał mi herbatę z cukrem, ale bez śmietanki.

    Nie dał kawy, ale herbatę. Rolę kawy (jako napoju) zajęła herbata.

  • Kiam mortis Jobab, ekreĝis anstataŭ li Ĥuŝam el la lando de la Temananoj. - Kiam mortis Jobab, ekreĝis anstataŭ li Ĥuŝam el la lando de la Temananoj.
  • Anstataŭ matene, mi nun hejtados la fornon tagmeze. - Zamiast rano rozpalam w piecu w południe.

    Już nie rozpalam w piecu rano, ale w południe.

  • Anstataŭ ĉia respondo la maljunulino nee skuis la kapon. - Zamiast odpowiedzi staruszka przecząco potrząsnęła głowa.

    Nie dała żadnej odpowiedzi, ale skinięcie głową służyło za odpowiedź.

  • Ĉu mi ne helpu vin, anstataŭ tio, ke vi sola faru la tutan laboron? - Ĉu mi ne helpu vin, anstataŭ tio, ke vi sola faru la tutan laboron?

    Nun la intenco estas, ke vi sola faru la tutan laboron. Ĉu ne anstataŭ tio mi helpu vin?

  • Anstataŭ ke ĉiu lernas diversajn lingvojn, ĉiuj ellernadu unu saman lingvon. - Zamiast wszyscy uczyć się różnych języków, niech wszyscy zaczną uczyć się tego samego.
  • La aliaj anasoj preferis naĝadi en la kanaloj, anstataŭ viziti ŝin. - Inne kaczki wolały pływać w kanałach, zamiast odwiedzić ją.

Krom

La prepozicio krom montras aferon, kiun oni konsideras aparte. Tiu baza signifo donas praktike du signifojn: escepta krom kaj aldona krom.

Escepta krom

Escepta krom montras ion, por kio la cetero de la frazo ne validas. Se la frazo estas pozitiva, la senco de escepta krom estas negativa. Tia pozitiva frazo normale enhavas ĉiu(j), ĉiotuta:

  • Tie estis ĉiuj miaj fratoj krom Petro. - Byli tam wszyscy moi bracia oprócz Petra.

    Petra tam nie było.

  • Ĉio en ŝi estis juna kaj almenaŭ ŝajne serena, krom la frunto. - Wszystko w niej było młode i przynajmniej zdawało się wesołe, oprócz czoła.

    Czoło nie jest takie.

  • La tuta teksto estas korekta, krom unu frazo. - Cały tekst jest poprawny, oprócz jednego zdania.

    Jedno zdanie nie jest poprawne.

Jeśli zdanie jest negatywne (z ne, słowem typu NENI-, albo sen) sens krom jest pozytywny:

  • En la salono estis neniu krom li kaj lia fianĉino. - W sali nie było nikogo oprócz niego i jego narzeczonej.

    On i jego narzeczona przecież tam są.

  • Ne ekzistas Dio krom Mi. - Nie istnieje Bóg oprócz Mnie.

    Jestem jedynym Bogiem, jaki istnieje.

  • En la lastaj monatoj mi, krom miaj profesiaj bezonoj, preskaŭ neniam eliras el la domo. - W ostatnich miesiącach, oprócz zawodowych potrzeb, prawie nigdy nie wychodziłem z domu.

    Okaze de profesiaj bezonoj mi ja eliras. (Oni povas por klareco diri krom pro miaj profesiaj bezonoj, sed vidu ĉi-poste pri anstataŭ kaj krom + aliaj rolmontriloj.)

  • Marta kuŝis sur la malmola litaĵo sen ia alia sento krom morta laciĝo. - Marta leżała na twardym posłaniu bez żadnego innego uczucia prócz śmiertelnego zmęczenia.

    Śmiertelne zmęczenie przecież czuła.

  • Mi nenion pli postulus, krom ke oni montru al mi sindonecon kaj estimon. - Mi nenion pli postulus, krom ke oni montru al mi sindonecon kaj estimon.
  • Ne ekzistas alia bono por la homo, krom manĝi kaj trinki. - Nie istnieje inne dobro dla człowieka prócz jeść i pić.

Dodane krom

Aldona krom montras ion, kio ja validas. Al tio oni (poste) aldonas ion alian, kio ankaŭ validas. Normale ankaŭ (eventuale ankoraŭ) ĉeestas en la frazo por fortigi la aldonan sencon:

  • Krom Petro tie estis ankaŭ ĉiuj aliaj miaj fratoj. = Aldone al Petro ankaŭ ili estis tie. - Oprócz Petra byli tam też wszyscy pozostali bracia. = Oprócz Petra również oni tam byli.
  • Per pruntedono ofte oni perdas krom sia havo ankaŭ la amikon. = Aldone al tio, ke oni perdas sian havon, oni perdas ankaŭ la amikon. - Przez pożyczanie często traci się oprócz posiadanej rzeczy również przyjaciela. = Dodając do tego, że traci się posiadaną rzecz, traci się również przyjaciela.
  • La luno ne leviĝis ankoraŭ sufiĉe alte, krom tio estis iom da nebulo. = Aldone al tio, ke la luno ne leviĝis sufiĉe, estis ankaŭ iom da nebulo. - Księżyc nie wzniósł się jeszcze dostatecznie wysoko, oprócz tego było trochę mgliście.= Dodając do tego, że księżyc nie wzniósł się dostatecznie, było też trochę mgliście.
  • Krom Karlo, venis lia tuta familio. = Aldone al tio, ke venis Karlo... - Oprócz Karla przyszła nawet cała jego rodzina. = Oprócz tego, że przyszedł Karl...
  • Krom tio, ke li venis malfrue, li kondutis tre malbone. - Oprócz tego, że przyszedł późno, źle się zachowywał.

Ryzyko nieporozumienia

Normale la kunteksto klare montras, ĉu temas pri escepta aŭ aldona krom. Se ĉeestas ankaŭ, ankoraŭ, tiam krom estas nepre aldona. Se mankas tia vorto, kaj la frazo estas negativa, krom estas nepre escepta. Por absoluta klareco oni povas por la escepta signifo uzi anstataŭe kun escepto de, escepte de, escept(int)e + N-finaĵon, aŭ ekskluzive de. Por aldona signifo oni povas uzi aldone al, inkluzive de.

Anstataŭ i krom + inny wskaźnik roli

Anstataŭ kaj krom estas iom apartaj prepozicioj, ĉar ili fakte tute ne montras frazrolon! Ili nur montras, ke io alia plenumas la rolon de la afero, aŭ ke la afero estas konsiderata aparte. Kutime la kunteksto montras, ĉu la transprenita rolo estas tiu de subjekto, objekto aŭ ia adjekto. Je bezono oni povas tamen aldoni alian rolmontrilon (prepozicion aŭ N-finaĵon), kiu montras la efektivan frazrolon:

  • Li faris tion pro ŝi anstataŭ pro mi. - Zrobił to dla niej zamiast dla mnie.

    Kiedy mówi się anstataŭ mi, wydaje się, że on zastępuje mnie jako działającego, że on zrobił to zamiast mnie. Pro pokazuje, że mi odgrywa rolę przyczyny, i ze on zastępuje mnie w tej roli.

  • Petro batis Paŭlon anstataŭ Vilhelmon. - Petro uderzył Pawła zamiast Wilhelma.

    Petro uderzył nie Wilhelma, ale Pawła. Porównaj z : Petro uderzył Pawła zamiast Wilhelma.= Nie Wilhelm, ale Petro uderzył Pawła.

  • Ili veturis al Londono anstataŭ al Bath. - Pojechał do Londynu zamiast do Bath.
  • Kiu alportas oferojn al dioj, krom al la Eternulo sole, tiu estu ekstermita. - Kiu alportas oferojn al dioj, krom al la Eternulo sole, tiu estu ekstermita.

    Sen al ŝajnus, ke nur la Eternulo povas alporti oferojn al dioj sen esti ekstermita. Al necesas por komprenigi, ke la Eternulo estas la ricevanto de la oferoj.

  • Neniu rajtas uzi la novan aŭton, krom en la okazo, se mi tion diros. - Nikt nie ma prawa używać nowego auta, oprócz w przypadku, gdy ja to powiem.

    En montras, ke okazo estas tempa adjekto.

  • Krom Vilhelmon Petro batis ankaŭ Paŭlon. - Oprócz Wilhelma Petro uderzył również Pawła.

    N-finaĵo post krom estas fakte ĉiam superflua, kvankam ne erara en ĉi tiaj frazoj. Konfuzo ne povas estiĝi. Ĉi tie la loko de ankaŭ malebligas miskomprenon. Komparu: Krom Vilhelmo ankaŭ Petro batis Paŭlon. = Krom ke Vilhelmo batis Paŭlon, ankaŭ Petro faris tion.

Można wyjaśnić również to przy pomocy domyślnego bezokolicznika: ...zamiast zrobić to dla mnie. ...zamiast poprosić cię... ...zamiast bić Wilhelma. ...zamiast jechać do Bath. Oprócz bić Wilhelma...

Użycie samodzielne

Kiedy chce się użyć anstataŭ lub krom samodzielnie bez wzmianki o jaką rolę chodzi, trzeba dodać końcówkę przysłówkową: anstataŭe = "zamiast tego"; krome = "oprócz tego":

  • Li ne donis al mi kafon. Anstataŭe li donis teon. = Anstataŭ kafo... - Nie dał mi kawy. Zamiast tego dał herbatę. = Zamiast kawy...
  • Krome vi devas pagi por matenmanĝo. = Krom tio, kion vi jam pagis... - Oprócz tego, musisz zapłacić za śniadanie. = Oprócz tego, że już zapłaciłeś...

Ankaŭ eblas uzi adjektivan finaĵon: Ni devis almeti la anstataŭan radon. = ...tiun radon, kiu servas anstataŭ alia rado. Vi devas pagi kroman kotizon. = ...plian kotizon, krom tiu kotizo, kiun vi jam pagis.

Krome i kroma ma zawsze bez wyjątku dodane znaczenie.

Wróć do góry