Więcej

Przyimek de ma bardzo dużo znaczeń. Z tego powodu mogą czasami zaistnieć nieścisłości. Wtedy można dodać różne wyrażenia lub wybrać inny przyimek.

Ruch

Podstawowym znaczeniem przyimka de jest miejsce, gdzie zaczyna się ruch:

  • Mi venas de la avo, kaj mi iras nun al la onklo. - Przychodzę od dziadka i teraz idę do wujka.
  • La vento forblovis de mia kapo la ĉapon. - Wiatr rozwiał czapkę z mojej głowy.
  • Ilia vojaĝo de Delhio al Kalkato estis tre longedaŭra. - Ich podróż z Delhi do Kalkuty była bardzo długa.
  • Rekta linio estas la plej mallonga vojo de unu punkto al alia. - Prosta linia jest najkrótszą drogą od jednego punktu do drugiego.
  • For de tie ĉi! - Daleko stąd!

Dla uwyraźnienia można w razie potrzeby użyć for de lub disde, np.: La polico prenis la ŝtelitan monon for de la rabisto / disde la rabisto. Gdybyśmy powiedzieli: ...la ŝtelitan monon de la rabisto, można by pomyśleć, że jest mowa o przyimku przynależności de: "...la ŝtelitan monon, kiu apartenis al la rabisto."

Pochodzenie, przyczyna

De może również wskazać pochodzenie lub przyczynę:

  • De la patro mi ricevis libron, kaj de la frato mi ricevis plumon. - Od taty dostałem książkę, a od brata pióro.
  • La hebreoj estas Izraelidoj, ĉar ili devenas de Izraelo. - Hebrajczycy są Izraelitami, gdyż pochodzą z Izraela.
  • Francisko de Asizo = To Franciszek, który pochodzi z miasta Asyżu. = Francisko el Asizo - Franciszek z Asyżu
  • Li paliĝis de timo kaj poste li ruĝiĝis de honto. = ...pro timo... pro honto. - Zblednął ze strachu i zaczerwienił się ze wstydu. = ...ze strachu... ze wstydu.

    W tym przypadku używa się zazwyczaj pro lub el.

  • Ebria de feliĉo, mi alkroĉiĝis al lia kolo. - Ebria de feliĉo, mi alkroĉiĝis al lia kolo.

Malsimileco k.s.

De ofte montras malsimilecon, distingon, apartecon, malproksimecon, disecon:

  • Mi povus diferencigi la saĝajn de la malsaĝaj! - Mi povus diferencigi la saĝajn de la malsaĝaj!
  • Kial Vi kaŝas vin de mi? - Kial Vi kaŝas vin de mi?
  • Nun mi iom liberiĝis de la plej urĝaj el miaj kolektiĝintaj laboroj. - Nun mi iom liberiĝis de la plej urĝaj el miaj kolektiĝintaj laboroj.
  • Ĝi estas libera de malsanoj. - Ĝi estas libera de malsanoj.
  • Ili loĝas malproksime de ni. - Ili loĝas malproksime de ni.

Tempo

De ankaŭ povas montri la komencan momenton de daŭra ago aŭ stato:

  • Li laboras de la sesa horo matene. - On pracuje od szóstej rano.
  • De nun mi ne plu manĝos viandon. - De nun mi ne plu manĝos viandon.
  • Mi konas lin de longa tempo. - Mi konas lin de longa tempo.

Por montri klare, ke temas pri tempo, oni povas uzi ekdede post:

ekde
= de la komenco de
de post
= de la fino de

Se temas pri tempopunkto, apenaŭ estas diferenco inter ekde kaj de post, sed se temas pri tempodaŭro, la diferenco estas pli granda: de post ŝia vivo = ekde ŝia morto.

Aparteno

Tre ofte de esprimas apartenon (= posedon, havon, apudecon, alligitecon, partecon, parencecon...):

  • Jen kuŝas la ĉapelo de la patro. - Jen kuŝas la ĉapelo de la patro.

    La ĉapelo apartenas al la patro kiel posedaĵo aŭ havaĵo.

  • La dentoj de leono estas akraj. - La dentoj de leono estas akraj.

    La dentoj apartenas al leono kiel korpopartoj.

  • Sur la bordo de la maro staris amaso da homoj. - Sur la bordo de la maro staris amaso da homoj.

    La bordo apartenas al la maro, ĉar ĝi troviĝas tuj apud ĝi.

  • Januaro estas la unua monato de la jaro. - Styczeń jest pierwszym miesiącem roku.

    Monatoj estas partoj de jaro.

  • La filo de la reĝo ŝin renkontis. - La filo de la reĝo ŝin renkontis.

    La filo apartenas al la reĝo kiel parenco.

  • Mi legos poemon de Zamenhof. - Przeczytam wiersz Zamenhofa.

    La poemo apartenas al Zamenhof, ĉar li verkis ĝin.

  • Glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino. - Glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino.

    La glaso apartenas al vino, ĉar ĝi estas destinita kaj uzata por vino.

  • Ŝi estas profesoro de matematiko. - Ona jest profesorem matematyki.

    La profesoro apartenas al matematiko, ĉar tio estas ŝia fako. Oni povas ankaŭ uzi pri.

  • Tiu libro estas de Karlo. - Ta książka jest Karola.

    Pli ofte oni uzas aparteni + al: Tiu libro apartenas al Karlo.

  • Ĝi estas de mi. - To jest moje.

    Pli ofte oni diras: Ĝi estas mia. Ĝi apartenas al mi.

Subjekto, aganto, objekto

De-esprimo, kiu estas suplemento de aga substantivo, normale montras la sencan subjekton (la aganton) aŭ la sencan objekton de la ago:

  • La kanto de la birdoj estas agrabla. - Śpiew ptaków jest przyjemny.

    Ptaki śpiewają.

  • Li tuj faris, kion mi volis, kaj mi dankis lin por la tuja plenumo de mia deziro. - Li tuj faris, kion mi volis, kaj mi dankis lin por la tuja plenumo de mia deziro.

    Li plenumis mian deziron.

Por certigi, ke temas pri senca subjekto, oni povas uzi fare de: Hodiaŭ posttagmeze okazos akcepto fare de la urbestro. La urbestro akceptos iun.

Noto: Iuj mallongigas fare de al far, sed tiu vorto estas neoficiala kaj neuzinda.

Rilate al pasiva participo, de plej ofte montras sencan subjekton, aganton:

  • Ŝi estas amata de ĉiuj. - Ŝi estas amata de ĉiuj.

    Ĉiuj amas ŝin.

  • Li estis murdita de nekonato. - Li estis murdita de nekonato.

    Nekonato lin murdis.

  • La montoj estis kovritaj de neĝo. - La montoj estis kovritaj de neĝo.

    Neĝo kovris la montojn.

Oni ankaŭ povas uzi fare de: La infano estis forprenita fare de la patrino. Sed simpla de ordinare sufiĉas ĉe pasiva participo. Se oni volas uzi alisignifan de-esprimon ĉe pasiva participo, ofte necesas tion montri klare per disde, for de, ekde aŭ simile: La infano estis forprenita disde la patrino. Oni forprenis ĝin de la patrino.

Eco

De iafoje montras econ, konsiston aŭ mezuron:

  • Ŝi estas virino de meza aĝo. = Ŝi estas mezaĝa virino. - Ŝi estas virino de meza aĝo. = Ŝi estas mezaĝa virino.
  • Li havas harojn de nedifinita koloro. - Li havas harojn de nedifinita koloro.
  • Li estas de meza kresko. - Li estas de meza kresko.
  • bukedo de rozoj = bukedo, kiu konsistas el rozoj
  • reto de komputiloj = reto, kiu konsistas el komputiloj
  • La knabo havis aĝon de nur ses jaroj. - Chłopiec miał tylko sześć lat.
Wróć do góry