Więcej

Oto krótkie wyjaśnienia dotyczące ważnych terminów gramatycznych używanych w tej gramatyce. Objaśnienia są formułowane z punktu widzenia gramatyki esperanta. W innych gramatykach (esperanckiej lub w innym języku) terminy mogą być użyte w nieco inny sposób. Terminy w gramatyce lernu! wypływają mniej więcej z użycia w Plena Analiza Gramatiko autorstwa Kalocsay'ego i Waringhiena.

przymiotnik
Słowo opisujące rzeczownik lub słówko rzeczownikowe.
okolicznik
Część zdania, która informuje, w jaki sposób, w jakim miejscu, w jakim czasie, przy użyciu jakiego narzędzia itp. odbywa się czynność (lub stan) wyrażona orzeczeniem. Każda część zdania poza orzeczeniem, podmiotem, dopełnieniem i orzecznikiem jest okolicznikiem.
przysłówek
Słowo opisujące coś, co nie jest rzeczownikiem ani słówkiem rzeczownikowym (tzn. czasownik, przymiotnik, słówko przymiotnikowe, inny przysłówek, słówko przysłówkowe lub całe zdanie).
afiks
Rdzeń używany przede wszystkim do tworzenia słów złożonych: przyrostek lub przedrostek.
afrykata (spółgłoska zwarto-szczelinowa)
Spółgłoska powstająca, gdy w pierwszej fazie artykulacji dochodzi do blokady przepływu przez jamę ustną i nosową, po czym tworzy się dostatecznie wąska szczelina, by powstał szum, tarcie.
strona czynna
Zwykły typ zdania, w którym podmiot jest wykonawcą czynności orzeczenia. Zobacz strona bierna.
biernik
Końcówka funkcyjna -N.
apozycja
Część zdania, która (zwykle) stoi od razu po innej pokazując tę samą rzecz za pomocą innych słów.
epitet
Przymiotnik, wyrażenie przymiotnikowe, przysłówek lub wyrażenie przysłówkowe, które bezpośrednio opisuje inne słowo.
Forma określona czasownika
Forma czasownika, która może być użyta jako orzeczenie.
frykatywa (głoska szczelinowa)
Spółgłoska tworzona przez niecałkowitą barierę (przewężenie), przez którą strumień powietrza przelatuje z silnym dźwiękiem.
czas przyszły
Forma czasownika, która wyraża działanie lub stan w przyszłości.
tryb rozkazujący
Tryb czasownika, który pokazuje rozkaz (jeden z wolitywów w Esperanto).
tryb oznajmujący
Tryb czasownika, który pokazuje działania i stany rzeczywiste i efektywne.
bezokolicznik
Tryb czasownika, który neutralnie nazywa działania lub stany, bez pokazywania, czy jest mowa o czymś realnym, o czyjejś woli lub wyobraźni.
wykrzyknik
Wykrzyknikowe słówko, które nie potrzebuje końcówki.
tryb warunkowy
Tryb czasownika, który ukazuje działania lub stany nierealne, wyobrażone lub fantazyjne.
spójnik
Słówko, które łączy ze sobą części zdania, które odgrywają tą samą rolę w zdaniu.
spółgłoska
Głoska tworzona przez jakąś blokadę przepływu powietrza.
spółgłoska boczna
Spółgłoska utworzona przez blokadę tylko w środku ust. Powietrze przepływa z każdej strony języka.
tryb
coś z kategorii form czasownika, które wyrażają u mówiącego różne stosunki do tego, co mówi. Formy czasowników to: bezokolicznik, tryb oznajmujący, wolityw i tryb warunkowy.
głoska nosowa
Spółgłoska powstająca przy blokadzie przepływu przez jamę ustną. Powietrze zamiast tego wydostaje się przez nos.
zaprzeczenie
Słówko przeczące.
nieprzechodni
(o czasownikach) Niemogące mieć przedmiotu.
mianownik
Rzeczownik lub rzeczownikowe słówko, które nie pokazuje roli (przyimka lub końcówki biernej).
liczebnik
Słówko, które wyraża liczbę.
przedmiot
Pokazuje to, co jest przedmiotem działania orzeczenia. Czasem mówi się o "bezpośrednim przedmiocie" w przeciwieństwie do "niebezpośredniego przedmiotu". "Niebezpośredni przedmiot" nazywa się w tej gramatyce do-okolicznik. Zwyczajny (bezpośredni) przedmiot jest określany jako "przedmiot biernikowy". Niebezpośredni przedmiot jest tradycyjnie nazywany również "celownikowym przedmiotem".
imiesłów
słowo, które prezentuje działania lub stany tak, jakby były cechami podmiotu lub przedmiotu.
strona bierna
Rodzaj "odwrotnej" konstrukcji zdania, w której to, co normalnie (w stronie biernej) jest dopełnieniem, pojawia się jako podmiot.
głoska zwarta
Spółgłoska tego typu powstaje, gdy napór powietrza przerywa blokadę przepływu przez jamę ustną i nosową.
liczba mnoga
Gramatyczna liczba mnoga: więcej niż jedna rzecz.
orzeczenik
Samodzielna część zdania, opisująca podmiot lub dopełnienie czasownikiem.
orzeczenie
Główny czasownik w zdaniu. Czasownik, Który normalnie ma podmiot.
przedrostek
Zrostek umieszczany przed rdzeniami.
przyimek
Słowo, określające funkcję w zdaniu następującej części zdania.
czas przeszły
Verboformo, kiu esprimas agon aŭ staton en pasinta tempo.
prezenco
Verboformo, kiu esprimas agon aŭ staton en nuna tempo.
zaimek
Vorteto, kiun oni uzas kiel anstataŭaĵon de substantiva frazparto.
liczba pojedyncza
Gramatika unu-nombro.
podmiot
Frazrolo, kiu (en aktiva frazo) montras tion, kio faras la agon de la predikato.
subjunkcio
Vorteto, kiu enkondukas subfrazon ligante ĝin al ĝia ĉeffrazo.
rzeczownik
Vorto, kiu povas roli kiel ĉefvorto de frazparto subjekta, objekta, vokativa, adjekta, epiteta, suplementapredikativa.
sufiks
Afikso, kiun oni metas post aliaj radikoj.
suplemento
Rekta priskribo (de neverba vorto), kies rilaton al la priskribata vorto montras rolmontrilo (prepozicioakuzativa finaĵo).
transitiva
(pri verbo) Povanta havi objekton.
czasownik
Słowo wyrażające działanie lub stan, które może odgrywać rolę orzeczenia w zdaniu. Jednak jako czasownik zalicza się także bezokolicznik, mimo iż taki czasownik nie może zwykle być orzeczeniem.
vibranto
Konsonanto farata per pluraj sinsekvaj rapidaj baroj kaj rompoj.
samogłoska
Głoska tworzona bez blokady przepływu powietrza; może być akcentowana.
wołacz
Pokazuje, do kogo jest skierowana mowa.
wolityw
Tryb czasownikowy, który pokazuje, że działanie lub stan nie jest realny, ale tylko pożądany.
słowo, które nie potrzebuje końcówki
Słowo, które nie potrzebuje końcówki - może pojawić się w zdaniu bez zmian.
Wróć do góry