Więcej

Oto krótkie wyjaśnienia dotyczące ważnych terminów gramatycznych używanych w tej gramatyce. Objaśnienia są formułowane z punktu widzenia gramatyki esperanta. W innych gramatykach (esperanckiej lub w innym języku) terminy mogą być użyte w nieco inny sposób. Terminy w gramatyce lernu! wypływają mniej więcej z użycia w Plena Analiza Gramatiko autorstwa Kalocsay'ego i Waringhiena.

przymiotnik
Słowo opisujące rzeczownik lub rzeczownikową część mowy.
okolicznik
Część zdania, która informuje, w jaki sposób, w jakim miejscu, w jakim czasie, przy użyciu jakiego narzędzia itp. odbywa się czynność (lub stan) wyrażona orzeczeniem. Każda część zdania poza orzeczeniem, podmiotem, dopełnieniem i orzecznikiem jest okolicznikiem.
przysłówek
Słowo opisujące coś, co nie jest rzeczownikiem ani słówkiem rzeczownikowym (tzn. czasownik, przymiotnik, słówko przymiotnikowe, inny przysłówek, słówko przysłówkowe lub całe zdanie).
afiks
Rdzeń używany przede wszystkim do tworzenia słów złożonych: przyrostek lub przedrostek.
afrykata (spółgłoska zwarto-szczelinowa)
Spółgłoska powstająca, gdy w pierwszej fazie artykulacji dochodzi do blokady przepływu przez jamę ustną i nosową, po czym tworzy się dostatecznie wąska szczelina, by powstał szum, tarcie.
strona czynna
Zwykły typ zdania, w którym podmiot jest wykonawcą czynności orzeczenia. Zobacz strona bierna.
biernik
Końcówka funkcyjna -N.
apozycja
Część zdania, która (zwykle) stoi od razu po innej pokazując tę samą rzecz za pomocą innych słów.
epitet
Przymiotnik, wyrażenie przymiotnikowe, przysłówek lub wyrażenie przysłówkowe, które bezpośrednio opisuje inne słowo.
Forma określona czasownika
Forma czasownika, która może być użyta jako orzeczenie.
frykatywa (głoska szczelinowa)
Spółgłoska tworzona przez niecałkowitą barierę (przewężenie), przez którą strumień powietrza przelatuje z silnym dźwiękiem.
czas przyszły
Forma czasownika, która wyraża działanie lub stan w przyszłości.
tryb rozkazujący
Tryb czasownika, który pokazuje rozkaz (jeden z wolitywów w Esperanto).
tryb oznajmujący
Tryb czasownika, który pokazuje działania i stany rzeczywiste i efektywne.
bezokolicznik
Tryb czasownika, który neutralnie nazywa działania lub stany, bez pokazywania, czy jest mowa o czymś realnym, o czyjejś woli lub wyobraźni.
wykrzyknik
Nieodmienna część mowy, wyrażająca silne stany emocjonalne, często „wykrzyczana”.
tryb warunkowy
Tryb czasownika, który ukazuje działania lub stany nierealne, wyobrażone lub fantazyjne.
spójnik
Część mowy, która łączy ze sobą części zdania (lub zdania współrzędne), pełniące równorzędną rolę w zdaniu.
spółgłoska
Głoska tworzona przez jakąś blokadę przepływu powietrza.
spółgłoska boczna
Spółgłoska utworzona przez blokadę tylko w środku ust. Powietrze przepływa z każdej strony języka.
tryb
coś z kategorii form czasownika, które wyrażają u mówiącego różne stosunki do tego, co mówi. Formy czasowników to: bezokolicznik, tryb oznajmujący, wolityw i tryb warunkowy.
głoska nosowa
Spółgłoska powstająca przy blokadzie przepływu przez jamę ustną. Powietrze zamiast tego wydostaje się przez nos.
zaprzeczenie
Część mowy wyrażająca przeczenie.
nieprzechodniość
(dotyczy czasownika). Czasownik nieprzechodni nie może posiadać dopełnienienia bliższego (obiektu).
mianownik
Rzeczownik lub rzeczownikowa część mowy, która nie wskazuje roli (przyimka lub końcówki biernej).
liczebnik
Słówko, które wyraża liczbę.
dopełnienie (przedmiot/obiekt)
Wskazuje to, co jest przedmiotem działania orzeczenia. Czasem mówi się o "dopełnieniu bliższym" w przeciwieństwie do "dopełnienia dalszego". "Dopełnienie dalsze" nazywa się w gramatyce esperanckiej tzw. „do”-okolicznik. Zwykłe/bliższe dopełnienie (obiekt) jest określany jako „dopełnienie (obiekt) biernikowy". Dopełnienie dalsze jest tradycyjnie nazywane również „dopełnieniem (obiektem) celownikowym".
imiesłów
słowo, które prezentuje działania lub stany tak, jakby były cechami podmiotu lub przedmiotu.
strona bierna
Rodzaj "odwrotnej" konstrukcji zdania, w której to, co normalnie (w stronie biernej) jest dopełnieniem, pojawia się jako podmiot.
głoska zwarta
Spółgłoska tego typu powstaje, gdy napór powietrza przerywa blokadę przepływu przez jamę ustną i nosową.
liczba mnoga
Gramatyczna liczba mnoga: więcej niż jedna rzecz.
orzeczenik
Samodzielna część zdania, opisująca podmiot lub dopełnienie czasownikiem.
orzeczenie
Główny czasownik w zdaniu. Czasownik, Który normalnie ma podmiot.
przedrostek
Zrostek umieszczany przed rdzeniami.
przyimek
Słowo, określające funkcję w zdaniu następującej części zdania.
czas przeszły
Forma czasownika, która wyraża działanie lub stan w przeszłości.
czas teraźniejszy
Forma czasownika, która wyraża działanie lub stan w teraźniejszości.
zaimek
Część mowy, która może zostać użyta do zastąpienia rzeczownika i pełniące jego funkcję w zdaniu.
liczba pojedyncza
Gramatyczna liczba pojedyncza: pojedyncza rzecz.
podmiot
Część zdania, która w stronie czynnej, oznacza tego, kto wykonuje czynność wyrażoną orzeczeniem.
spójnik podrzędny
Część mowy rozpoczynająca zdanie podrzędne i łącząca je z zdaniem głównym (nadrzędnym).
rzeczownik
Słowo pełniące w zdaniu, głównie funkcję: podmiotu, dopełnienia-objektu, wołacza, okolicznika, epitetu, przydawki (suplementu) lub orzecznika.
sufiks
Afiks (formant) umieszczany po rdzeniu danego wyrazu.
~przydawka (suplement)
Bezpośredni opis (słowa niebędącego czasownikiem), którego związek z słowem opisywanym ukazywany jest poprzez wskaźnik roli (tj. przyimek lub końcówkę biernika).
przechodniość
(dotyczy czasownika). Czasownik przechodni może posiadać dopełnienie bliższe.
czasownik
Słowo wyrażające działanie lub stan, które może odgrywać rolę orzeczenia w zdaniu. Jednak jako czasownik zalicza się także bezokolicznik, mimo iż taki czasownik nie może zwykle być orzeczeniem.
spółgłoska drżąca
Spółgłoska która powstaje w serii zwarć i rozwarć narządu artykulacji dźwięku
samogłoska
Głoska tworzona bez blokady przepływu powietrza; może być akcentowana.
wołacz
Pokazuje, do kogo jest skierowana dana wypowiedź.
wolityw (tryb przypuszczający i rozkazujący)
Tryb czasownikowy, który pokazuje, że działanie lub stan nie jest realny, ale tylko pożądany.
nieodmienna część mowy (słowo)
Słowo, które nie potrzebuje końcówki gramatycznej- może pojawić się w zdaniu bez zmian.
Wróć do góry