ไปยังสารบัญ

คำบุพบท da เชื่อมต่อคำขยายความเชิงปริมาณไปยังส่วนที่เป็น"เนื้อความ"ของประโยค ที่แสดงบางอย่างที่เกียวข้องกับ"เนื้อความ"นั้น (บางอย่างที่ไม่จำกัดขอบเขต และยังไม่ระบุเฉพาะเจาะจง):

ปริมาณ "เนื้อความ"
unu kilogramo da pano
litro da lakto
skatolo da rizo
amason da komencantoj
du milionoj da rubloj
iom da valizoj
tiom da feliĉo
multe da problemoj

คำขยายความเชิงปริมาณแสดงให้เห็นว่ามีสิ่งต่างๆ มากน้อยแค่ใหน. มัมสามารถเป็นวลีเชิงเนื้อความ, คำวิเศษณ์บอกปริมาณ, หรือเป็นสิ่งอื่นๆ ที่ทำหน้าที่เป็นคำวิเศษณ์บอกปริมาณ.

คำขยาย "ของเนื้อความ" แสดงให้เห็นว่าปริมาณประกอบไปด้วย:

  • En la botelo estas litro da lakto. - ในขวดมีนมอยู่หนึ่งลิตร.
  • Ŝi aĉetis faskon da ligno. - เธอซื้อไม้หนึ่งมัด.
  • Tiu ĉi rivero havas ducent kilometrojn da longo. - แม่น้ำนี้มีความยาวรวมสองร้อยกิโลเมตร.
  • Mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo. - ฉันไม่เคยถือสัมพาระไปกับตัวเยอะๆ.
  • En la urbo troviĝas multe da aŭtoj. - ในถนนมันมีรถมากมายหลายคัน
  • La riĉulo havas multe da mono. - คนรวยมีเงินมากมายมหาศาล
  • Li havas pli da mono, ol li povas kalkuli. - เขามีเงินมากกว่าที่เขาจะนับได้.

คำบอกตัวเลขunu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, dek, cent, mil — ไม่จำเป็นต้องใช้ da. คำเหล่านี้สามารถใช้ได้ทั้งเป็นคำคุณศัพท์และคำนาม:

  • Tie loĝas du Esperantistoj. - ผู้ใช้ภาษาเอสเปรันโตสองรายอาศัยอยู่ที่นั่น.
  • Mi havas cent pomojn. - ฉันมีแอปเปิ้ลหนึ่งร้อยผล.
  • Tiu ĉi vilaĝo havas du mil loĝantojn. - หมู่บ้านนี้มีผู้อาศัยอยู่สองร้อยคน.

Substantivaj nombrovortoj kiel miliono, miliardo, deko kaj cento tamen bezonas da:

  • Tiu ĉi urbo havas milionon da loĝantoj. - เมืองนี้มีผู้อาศัยอยู่หนึ่งล้านคน.
  • En la kesto estas cento da pomoj. - ในกล่องนี้มีแอปเปิ้ลอยู่หนึ่งร้อยผล.

โดยทั่วไปแล้ว คำขยาย da สามารถพบได้ทันทีหลังจากคำขยายบอกปริมาณ, แต่ในบางกรณ๊ คำขยาย da ปรากฎอยู่เดี่ยวๆ. หลังจากนั้น, โดยทั่วไป, คำขยายบอกปริมาณสามารถพบได้ในที่อื่นในประโยค (เนื่องจากเกิดการเรียงคำแบบไม่ปกติ). คำบอกปริมาณ, อย่างไรก็ตาม, สามารถทำความเข้าใจได้จากบริบทของข้อความ:

  • Da ŝafoj kaj bovoj li havis multe. = Li havis multe da ŝafoj kaj bovoj. - เขามีแกะในปศุสัตว์มากมายมหาศาล.
  • Da pulvo ni havas kiom vi volas. = Ni havas tiom da pulvo, kiom vi volas. - เรามีแป้งฝุ่นมากเท่าที่คุณต้องการ.

เราไม่ควรลงท้ายคำด้วยตัวอักษร N หลังจาก da

Post la prepozicio da oni neniam uzu N-finaĵon. Substanceca da-esprimo neniam estas mem objekto. La kvanta esprimo antaŭ da tamen povas esti objekto: Li portas multon da valizoj.

Sed la kvanta esprimo ofte estas kvanta adverbo aŭ kvanta adverbeca vorteto, kiu ne povas ricevi objektan N-finaĵon, eĉ kiam ĝi rolas kiel objekto:

  • La riĉulo havas multe da mono. = La riĉulo havas multon da mono. - คนรวยมีเงินมากมายมหาศาล.

    จะไม่ใช่: La riĉulo havas multe da monon.

  • Kiom da pano vi volas? = Kiel grandan kvanton da pano vi volas? - คุณต้องการขนมปังมากแค่ไหน?=คุณต้องการขนมปังปริมาณเท่าใด?

    จะไม่ใช่: Kiom da panon vi volas?

เมื่อใหร่ที่เราไม่ควรจะใช้ da ?

ถ้าข้อความไม่ได้กำลังกล่าวถึงปริมาณ, ค่าที่วัดได้, แต่, เป็นเกี่ยวกับประเภท, da ก็ไม่ควรจะใช้; โดยทั่วไปแล้ว, de จะถูกใช้ที่นี่:

  • Ni manĝis specon de fiŝo. - เรากินปลาพันธุ์เดียว.

    คำว่า speco (เผ่าพันธุ์, ประเภท) ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้. เพราะฉะนั้นไม่ควรพูด speco da...:

  • Ĉe ni estas manko de akvo. - เราหมดน้ำแล้ว.

    คำว่า manko ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้.

  • Pro perdo de kuraĝo ili ne venis. - เพื่อการสูญเสียความกล้าที่พวกเขาไม่ได้มา.

    คำว่า perdo ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้.

Neniam uzu da rilate al adjektivo, eĉ se ĝi esprimas kvanton, mezuron aŭ nombron:

  • Ni renkontis multajn homojn. (= Ni renkontis multe/multon da homoj.) - พวกเราพบเจอผู้คนมาแล้วมากมาย.

    คำคุณศัพท์บอกปริมาณเช่น multa(j), kelka(j), pluraj และอื่นๆถูกเชื่อมโยงโดยตรงกับคำนามที่ถูกวัดในฐานะคำคุณศัพท์ที่ไม่มีคำว่า da.

  • La botelo estas plena de/je akvo. - La botelo estas plena de/je akvo.

    La adjektivo plena ĉiuokaze ne esprimas kvanton, sed staton. Ankaŭ la adverbo plene ne esprimas kvanton: Tie estas plene de/je homoj. Neniam diru plena da...plene da....

  • Tie ni trovis ĉambron plenan de/je rubaĵoj. - Tie ni trovis ĉambron plenan de/je rubaĵoj.

Frazparto kun difinilola, tiu, ĉiu, poseda pronomo... — estas difinita, do limigita kaj individueca (ne-substanceca). Sekve ne uzu da antaŭ tia frazparto, sed anstataŭe deel:

  • Ni manĝis iom de/el la pano. - Ni manĝis iom de/el la pano.
  • Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el tiuj vinoj. - Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el tiuj vinoj.

Persona pronomo ordinare montras unu aŭ plurajn difinitajn individuojn. Tial ne uzu da antaŭ persona pronomo, sed anstataŭe deel:

  • Ni manĝis iom de/el ĝi (= el la pano). - Ni manĝis iom de/el ĝi (= el la pano).
  • Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el ili (= de/el tiuj vinoj). - Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el ili (= de/el tiuj vinoj).

Se la kvanto aŭ nombro jam estas montrata per numeralo aŭ adjektivo, oni ne uzu da, sed deel:

  • Ŝi pagis kotizon de cent eŭroj. - Ŝi pagis kotizon de cent eŭroj.

    La vorto kotizo ĉiuokaze ne esprimas kvanton. Sed ja eblas diri ŝi pagis cent eŭrojn da kotizo.

  • Ni gustumis tre multe de unu vino. - Ni gustumis tre multe de unu vino.
  • Ili manĝis ĉiom de/el tuta bovo. - Ili manĝis ĉiom de/el tuta bovo.
  • Li trinkis iom de/el kelkaj bieroj. - Li trinkis iom de/el kelkaj bieroj.

Se singulara substantivo jam per si mem esprimas klare limigitan kvanton, oni ne uzu da:

  • Unu tago estas tricent-sesdek-kvinonotricent-sesdek-sesono de jaro. - Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono aŭ tricent-sesdek-sesono de jaro.

    Jaro montras per si mem klare limigitan tempon.

  • Ili fortranĉis duonon de centimetro. - Ili fortranĉis duonon de centimetro.

Iuj vortoj iafoje esprimas kvanton, alifoje ion alian. La intencita senco decidas, ĉu oni uzu da aŭ alian prepozicion:

  • Glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino. - Glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino.

    Glaso jen montras individuaĵon, jen kvanton.

  • Ili konstruis grandan reton da/de komputiloj. - Ili konstruis grandan reton da/de komputiloj.

    Se la esprimo grandan reton montras, kiom da komputiloj estis, tiam oni diru da komputiloj. Sed se grandan reton montras, kiamaniere la komputiloj interrilatas (en la formo de granda reto), tiam oni diru de komputiloj.

La uzo de da do dependas de tio, kion la parolanto volas diri. Por helpi sin, oni povas imagi demandon, al kiu la frazo povus respondi:

  • Kiom da soldatoj estis? — Estis grupo da soldatoj! - Kiom da soldatoj estis? — Estis grupo da soldatoj!
  • Kia grupo ĝi estas? — Ĝi estas grupo de soldatoj! - Kia grupo ĝi estas? — Ĝi estas grupo de soldatoj!
  • Kiom da rozoj vi volas? — Mi volas bukedon da rozoj! - Kiom da rozoj vi volas? — Mi volas bukedon da rozoj!
  • Kian bukedon vi volas? — Mi volas bukedon de rozoj! - Kian bukedon vi volas? — Mi volas bukedon de rozoj!

Necesas ofte atenti, ĉu la posta vorto estas pli grava (→ da), aŭ la antaŭa vorto (→ de). Grupo da soldatoj estas unuavice soldatoj (en grupa kvanto). Grupo de soldatoj estas unuavice grupo (kiu konsistas el soldatoj). Bukedo da rozoj estas rozoj (en bukeda kvanto). Bukedo de rozoj (aŭ bukedo el rozoj) estas bukedo (kiu konsistas el rozoj).

La uzo de la prepozio da iom evoluis kaj ŝanĝiĝis dum la historio de Esperanto. Tial en malnovaj tekstoj oni povas trovi da, kie devus esti deel laŭ la ĉi-antaŭaj klarigoj.

"Da-ismo"

En parola Esperanto disvastiĝis malĝusta maniero uzi da, kiun oni povas nomi "da-ismo". En tiu uzo da ne havas postan esprimon, kies rolon ĝi povus montri. Da ĉesis esti prepozicio. Tiam da nur montras, ke la antaŭa esprimo estas kvanta:

  • Mi havas multe da.
  • Kiom da vi volas? Da ĉi tie ne rilatas al la posta vi.
  • Ili kunportis tiom da, ke ĉiu povis ricevi iom da.

Kulpas pri tio ĉi interalie multaj lernolibroj, kiuj instruas da kvazaŭ ĝi apartenus ĉefe al la antaŭa vorto. Sed da apartenas unuavice al tio, kio staras poste.

Iuj asertas, ke temas pri ordinara subkompreno:

  • Mi havas multe da mono.Mi havas multe da. - Mi havas multe da mono.
  • Kiom da viando vi volas?Kiom da vi volas? - Kiom da viando vi volas?

En tia subkomprenado oni tamen normale forlasas ankaŭ la prepozicion: Li estas instruisto de lingvoj.Li estas instruisto. Ne: Li estas instruisto de. Tial, se oni volas forlasi la vorton post da, tiam oni forlasu ankaŭ da.

Oni do diru simple: Mi havas multe. Kiom vi volas? Ili kunportis tiom, ke ĉiu povis ricevi iom. Vortoj kiel multe, tiom kaj iom estas kvantaj per si mem. Ili neniel bezonas da por povi esprimi kvantan signifon. Nur se oni volas montri, el kio konsistas la kvanto, oni uzu da, sed tiam nepre kun substantiva frazparto poste.

กลับไปด้านบน