ไปยังสารบัญ

ต่อไปนี้เป็นรายการคำศัพท์ทางไวยากรณ์ที่สำคัญ ๆ ที่ใช้ในหนังสือเล่มนี้ คำอธิบายของคำศัพท์ทางไวยากรณ์นี้เป็นคำอธิบายที่มาจากมุมมองในไวยากรณ์ของภาษาเอสเปรันโต สำหรับในไวยากรณ์อื่น ๆ (หมายถึงที่เกี่ยวกับภาษาเอสเปรันโตหรือในภาษาอื่น ๆ) คำศัพท์เฉพาะทางเหล่านี้อาจจะมีความแตกต่างกันอยู่บ้าง สำหรับคำศัพท์ทางไวยากรณ์ที่ปรากฎใน lernu!-gramatiko ได้ใช้ตามหนังสือไวยากรณ์ภาษาเอสเปรันโตที่มีชื่อว่า PAG ของ Kalocsay และ Waringhien

คำคุณศัพท์ (adjektivo)
เป็นคำที่ใช้สำหรับขยายคำนามหรือคำนามจุลศัพท์
ส่วนขยายภาคแสดง (adjekto)
เป็นส่วนของประโยคที่แสดง วิธีการ แสดงสถานที่ เวลา หรือแสดงการกระทำโดยเครื่องมือ ฯลฯ ซึ่งเกิดการกระทำ(หรือเกิดสถานะ)จากภาคแสดง ทุกๆส่วนของประโยคเป็นบทขยายภาคทั้งหมด ยกเว้นภาคแสดง ประธาน กรรม และส่วนขยายผ่านทางกริยา
กริยาวิเศษณ์ (adverbo)
เป็นคำที่ใช้เพื่อขยายคำต่าง ๆ ที่ไม่ใช่คำนามหรือคำนามจุลศัพท์ (คือใช้ขยายกับกริยา คำคุณศัพท์ คำคุณศัพท์จุลศัพท์ กริยาวิเศษณ์ กริยาวิเศษณ์จุลศัพท์หรือขยายประโยคทั้งประโยค)
หน่วยคำเติม (afikso)
เป็นรากคำชนิดหนึ่งที่ใช้สำหรับการสร้างคำ ซึ่งแบ่งเป็น ปัจจัย และอุปสรรค
เสียงกักเสียดแทรก (afrikato)
เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากการพ่นลมออกมาแล้วลมถูกจับกักหรือกั้นด้วยอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งภายในช่องปาก หลังจากนั้นจึงปล่อยลมออกมาให้มากพอที่จะให้ลมสร้างเสียงเสียดแทรก
กรรตุวาจก (aktivo)
เป็นประโยคที่ประธานเป็นผู้ทำแสดงการกระทำจากภาคแสดง โปรดดูกรรมวาจก
กรรมการก (akuzativo)
เป็นคำที่มีตัวลงท้ายด้วย -N
ส่วนขยายหลังคำนาม (apozicio)
เป็นคำหรือกลุ่มคำที่ปกติจะอยู่หลังจากคำหรือกลุ่มคำที่เป็นตัวที่จะขยาย โดยจะแสดงในเรื่องหรือความหมายที่เหมือนกัน เพียงแต่ใช้คำอื่นแทน
คำที่ขยายคำอื่นโดยตรง (epiteto)
เป็นคำจำพวกคำคุณศัพท์ คำคุณศัพท์จุลศัพท์ กริยาวิเศษณ์ หรือกริยาวิเศษณ์จุลศัพท์ซึ่งเป็นคำที่ขยายคำอื่นโดยตรง
กริยาหลัก (finitivo)
เป็นรูปแบบกริยาที่มีลักษณะการใช้เป็นภาคแสดง
เสียงเสียดแทรก (frikativo)
เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากการพ่นลมออกมาผ่านอวัยวะภายในช่องปากที่ชิดกันมาก โดยมีช่องเล็ก ๆ ที่ทำให้ลมเสียดสีกับอวัยวะภายในช่องปาก จนเกิดเป็นเสียงเสียดแทรก
อนาคตกาล (futuro)
เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในอนาคต
มาลาคำสั่ง (imperativo)
เป็นมาลาที่แสดงการสั่ง (ซึ่งเป็นการใช้ที่อยู่ในอาณัติมาลาของภาษาเอสเปรันโต)
นิเทศมาลา (indikativo)
เป็นมาลาที่แสดงการกระทำและสถานะที่เป็นเป็นความจริง
สภาวมาลา (infinitivo)
เป็นมาลาที่แสดงการกระทำหรือสถานะอย่างกลาง ๆ ปราศจากการบ่งชี้ว่าเป็นเรื่องจริง เป็นความต้องการ หรือเป็นการจินตนาการ
คำอุทาน (interjekcio)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์เป็นคำที่ใช้แสดงการอุทาน
ปริกัลปมาลา (kondicionalo)
เป็นมาลาที่แสดงการกระทำหรือสถานะที่ไม่เป็นความจริง เป็นการจินตนาการ หรือเป็นการเพ้อฝัน
สันธาน (konjunkcio)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ซึ่งเชื่อมส่วนของประโยคที่มีสถานะเหมือนกันในประโยค
พยัญชนะ (konsonanto)
เป็นเสียงแบบหนึ่งในภาษา ที่เกิดจากการพ่นลมพุ่งผ่านขึ้นมาจากปอด ผ่านเส้นเสียง แล้วไปกระทบกับอวัยวะภายในปาก
เสียงข้างลิ้น (lateralo)
เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากลิ้นปิดกั้นลมเฉพาะบริเวณตรงกลางปาก (ปุ่มเหงือก) ทำให้ลมพ่นออกมาอย่างอิสระบริเวณสองข้างลิ้น
มาลา (modo)
เป็นรูปแบบกริยาอย่างหนึ่งที่แสดงลักษณะเจตนาลักษณะต่าง ๆ ของผู้พูดจากสิ่งที่พูด, มาลาในภาษาเอสเปรันโตประกอบไปด้วย สภาวมาลา นิเทศมาลา อาณัติมาลาและปริกัลปมาลา
เสียงนาสิก (nazalo)
เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากลมที่ไม่สามารถผ่านอวัยวะภายในปากได้เนื่องจากถูกกักโดยอวัยวะภายในปากเอง ดังนั้นลมจึงผ่านขึ้นไปทางช่องจมูกแทน จึงเกิดเป็นเสียงขึ้นจมูกหรือที่เรียกว่าเสียงนาสิก
การปฏิเสธ (negacio)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์แสดงการปฏิเสธ
อกรรมกริยา (netransitiva)
เป็นกริยาประเภทหนึ่งที่ไม่สามารถมีกรรมได้
กรรตุการก (nominativo)
เป็นคำจำพวกคำนามหรือคำนามจุลศัพท์ที่ไม่มีสิ่งที่แสดงสถานะบทบาทของคำนั้น (บุพบท หรือ ตัวลงท้ายของกรรมการก)
ตัวเลข (numeralo)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่แสดงถึงจำนวน
กรรม (objekto)
เป็นตัวบ่งชี้บทบาทของคำซึ่งแสดงการถูกกระทำจากภาคแสดงในบางครั้งเราอาจจะพูดถึง "กรรมตรง" ซึ่งตรงข้ามกับ "กรรมรอง", "กรรมรอง" เราจะเรียกกว่า al-adjekto กรรม(ตรง)โดยทั่วไปเราจะเรียกว่า "akuzativa objekto" และเราจะเรียกกรรมรอง "dativa objekto" ตามหลักไวยากรณ์ดั้งเดิม
ลักษณะและสถานะของกริยา (participo)
เป็นคำที่แสดงการดำเนินของการกระทำและสถานะเป็นเหมือนลักษณะของประธานหรือกรรมของคำนั้น
กรรมวาจก (pasivo)
เป็นโครงสร้างประโยคในแบบสวนกลับ ซึ่งกรรม (ในกรรตุวาจก) ทำหน้าที่เป็นประธาน
เสียงกัก (plozivo)
เป็นเสียงพยัญชนะเกิดจากกระแสลมถูกกักไว้จุดใดจุดหนึ่ง ณ อวัยวะในช่องปาก แล้วหลังจากนั้นลมก็ถูกปล่อยออกอย่างรวดเร็ว (บางตำราอาจเรียกว่า เสียงระเบิด หรือเสียงหยุด)
พหูพจน์ (pluralo)
เป็นคำที่แสดงจำนวนที่มากกว่าหนึ่ง
ส่วนขยายผ่านทางกริยา (predikativo)
กลุ่มคำประเภทหนึ่งที่ขยายประธานหรือกรรมผ่านทางกริยา
ภาคแสดง (predikato)
เป็นกริยาหลักในประโยค ที่ปกติจะมีประธานเป็นผู้กระทำ
อุปสรรค (prefikso)
เป็นหน่วยคำเติมประเภทหนึ่งที่จะเติมไว้ข้างหน้ารากคำ
บุพบท (prepozicio)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่แสดงสถานภาพของคำที่อยู่ข้างหลัง
อดีตกาล (preterito)
เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในอดีต
ปัจจุบันกาล (prezenco)
เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในปัจจุบัน
สรรพนาม (pronomo)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ใช้แทนคำนามต่าง ๆ
เอกพจน์ (singularo )
เป็นสถานะของคำที่แสดงจำนวนเพียงหนึ่ง
ประธาน (subjekto)
เป็นตัวบ่งชี้บทบาทของคำซึ่งในประโยคกรรตุแสดงการกระทำจากภาคแสดง
สันธานเชื่อมประโยคย่อยกับประโยคหลัก (subjunkcio)
เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ใช้เชื่อมประโยคย่อย (หรืออนุประโยค) กับประโยคหลัก
ปัจจัย (sufikso)
เป็นหน่วยคำเติมประเภทหนึ่งที่วางไว้หลังรากคำ
ส่วนขยายที่ไม่ผ่านทางกริยา (suplemento)
เป็นส่วนขยายคำที่ไม่ผ่านทางกริยาแต่ผ่านทางบุพบทหรือตัวลงท้ายของกรรมการก
สกรรมกริยา (transitiva)
เป็นกริยาประเภทหนึ่งที่สามารถมีกรรมได้
กริยา (verbo)
เป็นคำที่แสดงการกระทำหรือสถานะซึ่งเป็นภาคแสดงของประโยค อนึ่งเราสมารถนับสภาวมาลาเป็นกริยา แต่กริยาประเภทนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นภาคแสดง
เสียงรัว (vibranto)
เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากปลายลิ้นกักลมที่ปุ่มเหงือก แล้วรัวลิ้นขึ้นลงหลาย ๆ ครั้ง เพื่อปล่อยลมออกมาเป็นระยะถี่ติด ๆ กัน
สระ (vokalo)
เป็นเสียงแบบหนึ่งในภาษา ที่เกิดจากการพ่นลมโดยไม่ไปกระทบกับอวัยวะใด ๆ ในปาก และเป็นส่วนที่สามารถออกเสียงเน้นได้
คำเรียกขาน (vokativo)
เป็นคำที่แสดงสถานะว่าเป็นผู้หรือสิ่งที่ถูกเรียก
อาณัติมาลา (volitivo)
เป็นมาลาประเภทหนึ่งที่แสดงการะกระทำหรือสถานะของความต้องการแต่มิได้เป็นเกิดขึ้นจริง
จุลศัพท์ (vorteto)
หรือคำประเภทหนึ่งที่ไม่ต้องมีตัวลงท้ายเพื่อแสดงชนิดของคำ, คำอนุภาค ก็ว่า
กลับไปด้านบน