İçerik Görüntüleme

İşte size bu dil bilgisinde kullanılan önemli terimlerinin açıklaması. Açıklamalar Esperanto dil bilgisi bakış açısı ile ifade edilmişlerdir. Başka dil bilgilerinde (Esperanto veya başka dillere ait) terimler bir miktar farklı şekilde kullanılıyor olabilirler. lernu! dil bilgisindeki terimler yaklaşık olarak Kalocsay kaj Waringhien'in Plena Analiza Gramatiko kitabındaki kullanımı takip etmektedirler.

adjektivo (sıfat)
Bir ismi veya isimsi kelimeciği nitelemekte kullanılan kelime.
adjekto (tümleç)
Yüklemin belirttiği eylemin (veya durumun) ne şekilde, nerede, ne zaman, ne yardımıyla vb. meydana geldiğini belirten cümle öğesidir. Yüklem, özne, nesne ve yüklemsi dışındaki bütün cümle öğeleri tümleçtir.
adverbo (zarf)
İsim veya isimsi kelimecik dışındaki herhangi bir şeyi (yani fiili, sıfatı, sıfatsı kelimeciği, başka bir zarfı, zarfsı kelimeciği veya bütün cümleyi) nitelemekte kullanılan kelime.
afikso (ek)
Birleşik kelime üretmekte yaygın olarak kullanılan kökler: ön ek veya son ek
afrikato (yarı kapantılı)
Ses yolunun tamamen engellenmesi ile başlayıp daha sonra bu engellemenin hava akışını sağlamaya yetecek derecede yumuşatılmasıyla oluşan ve çınlama benzeri bir ses veren sessiz harflerden her biri (Türkçede c ve ç).
aktivo (aktif cümle)
Yüklemi gerçekleştirenin özne olduğu alışımış türdeki cümle. Ayrıca pasif cümleye de bakınız.
akuzativo (akuzatif)
-N çekim eki (belirtme hali veya belirtisiz nesne durumu)
apozicio (appozisyon)
Bir cümle öğesinin çoğunlukla arkasından gelip benzer şeyi farklı sözcüklerle ifade eden cümle öğesi.
epiteto (niteleyici)
Başka bir sözcüğü direkt olarak niteleyen sıfat, sıfatsı kelimecik, zarf veya zarfsı kelimecik.
finitivo (çekimli fiil)
Yüklem olarak kullanılabilen fiil formu.
frikativo (sürtünmeli)
Hava akımı sırasında kısmi engelleme (daraltma) ile oluşturulan sessiz harf (Türkçede s, z, ş, j, f, v ve belki h).
futuro (gelecek zaman)
Gelecekte oluşacak olan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli.
imperativo (emir kipi)
Emir bildiren fiil modu (Esperanto'da istek kipinin kullanımlarından biri).
indikativo (haber kipi)
Bir eylemin gerçekten yapıldığını veya bir durumun gerçekten var olduğunu gösteren fiil modu.
infinitivo (mastar)
Gerçek, hayal veya istek olup olmadığını göstermeksizin sadece bir hareketi veya bir durumu adlandıran fiil modu.
interjekcio (ünlem)
Nida kelimeciği.
kondicionalo (şart kipi)
Gerçek olmayan, hayali veya kurgusal hareket veya durumları gösteren fiil modu.
konjunkcio (bağlaç)
İfade veya cümleleri birbirine bağlayan kelimecik.
konsonanto (sessiz harf)
Ses akışının engellenmesiyle oluşturulan ses birimi.​
lateralo (yanal)
Yalnızca ağız ortasında engelleme yapılıp yanlardan hava akışının serbest bırakılmasıyla oluşan sessiz harf (Türkçede l).
modo (mod, kip)
Konuşanın ifade hakkındaki çeşitli tutumlarını bildiren fiil şekillerinden her biri. Mastar, haber kipi, istek kipi ve şart kipi Esperanto'daki fiil modlarıdır.
nazalo (nazal)
Ağzın tamamen engellenip hava akışının burundan sağlanmasıyla oluşan sessiz harf (Türkçede n ve m).
negacio (olumsuz yapma)
Olumsuzluk bildiren kelimecik.
netransitiva (geçişsiz)
Nesne alma imkânı bulunmayan (fiil).
nominativo (yalın hal)
Herhangi bir işlev gösterici (ön edat veya akuzatif) almamış isim veya isimsi kelimecik.
numeralo (sayı sözcüğü)
Sayı bildiren kelimecik.
objekto (nesne)
Yüklemdeki eylemden direkt olarak etkileneni gösteren cümle öğesi. Bazıları "direkt nesne" ve "dolaylı nesne" diye iki nesne türünden bahsederler. Bu sınıflamadaki "dolaylı nesne"ye biz burada al-tümleci veya dolaylı tümleç adını vereceğiz. Normal (direkt) nesne ise "akuzatif nesne" ve kısaca "nesne" olarak adlandırılacaktır.
participo (ortaç)
Hareket veya durum bildiren ve öznesi veya nesnesi için sıfat işlevi gören sözcük.
pasivo (pasif)
Normalde (aktif cümlede) nesne olarak yer alması gereken cümle öğesini özne olarak alan bir tür "ters kurulmuş" cümle.
plozivo (durağan)
Tam engellemeyle söylenen sessiz harfler. (Türkçede b, d, g, k, p, t ve "hemze" = "saat, şair vb. kelimelerde seslileri ayıran, yazıda gösterilmeyen ses").
pluralo (çoğul)
Dilbilgisel çoğul. Birden çok olma durumu.
predikativo (yüklemsi)
Özne veya nesneyi fiil vasıtasıyla niteleyen cümle öğesi.
predikato (yüklem)
Cümledeki ana fiil. Normalde, bir öznesi bulunan fiil.
prefikso (ön ek)
Kökün önüne getirilen ek.
prepozicio (ön edat)
Kendisinden sonra gelen cümle öğesinin cümledeki rolünü belirleyen kelimecik.
preterito (geçmiş zaman)
Geçmişte oluşan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli.
prezenco (güncel zaman)
Halihazırda mevcut olan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli, şimdiki zaman, geniş zaman.
pronomo (zamir)
Özne yerine kullanılan kelimecik.
singularo (tekil)
Dilbilgisel tekillik.
subjekto (özne)
Yüklemin belirttiği hareketi (aktif cümlede) gerçekleştiren cümle öğesi.
subjunkcio (cümle bağlacı)
Alt cümleyi ana cümleye bağlayan kelimecik.
substantivo (isim)
Cümledeki özne, nesne, hitap, tümleç, niteleyici, tamamlayıcıyüklemsi öğelerinin temel sözcüğü olarak kullanılabilen kelime.
sufikso (son ek)
Kökün ardından getirilen ek.
suplemento (tamamlayıcı)
Bir (fiil olmayan) kelimenin, bu kelimeyle ilgisi bir işlev gösterici (ön edat veya akuzatif) tarafından sağlanan dolaysız açıklaması.
transitiva (geçişli)
Nesne alma imkânı bulunan fiil.
verbo (fiil)
Durum veya hareketi ifade eden ve cümlede yüklem işlevi alabilen sözcük. Yüklem olarak kullanımına çok sık rastlanmamakla birlikte mastarlar da fiil olarak sayılır.
vibranto (titreşimli)
Birbirini takip eden çok sayıda hızlı engellemelerle üretilen sessiz harf. Türkçe'de r.
vokalo (sesli harf)
Hava akışı engellenmeden üretilen ve vurguyu üzerine çekebilen ses. Esperanto'da a, e, i, o, u.
vokativo (hitap)
Sözün kime söylendiğini belirten cümle öğesi.
volitivo (istek kipi)
Eylem veya durumun gerçekleşmesinden ziyade istenmesini ele alan fiil modu.
vorteto (kelimecik)
Bitişe ihtiyaç duymadan da kullanılabilen sözcük türü.
Başa geri dön