İçerik Görüntüleme

İşte size bu dil bilgisinde kullanılan önemli terimlerinin açıklaması. Açıklamalar Esperanto dil bilgisi bakış açısı ile ifade edilmişlerdir. Başka dil bilgilerinde (Esperanto veya başka dillere ait) terimler bir miktar farklı şekilde kullanılıyor olabilirler. lernu! dil bilgisindeki terimler yaklaşık olarak Kalocsay kaj Waringhien'in Plena Analiza Gramatiko kitabındaki kullanımı takip etmektedirler.

sıfat
Bir ismi veya isimsi kelimeciği nitelemekte kullanılan kelime.
tümleç
Yüklemin belirttiği eylemin (veya durumun) ne şekilde, nerede, ne zaman, ne yardımıyla vb. meydana geldiğini belirten cümle öğesidir. Yüklem, özne, nesne ve yüklemsi dışındaki bütün cümle öğeleri tümleçtir.
zarf
İsim veya isimsi kelimecik dışındaki herhangi bir şeyi (yani fiili, sıfatı, sıfatsı kelimeciği, başka bir zarfı, zarfsı kelimeciği veya bütün cümleyi) nitelemekte kullanılan kelime.
ek
Birleşik kelime üretmekte yaygın olarak kullanılan kökler: ön ek veya son ek
yarı kapantılı
Ses yolunun tamamen engellenmesi ile başlayıp daha sonra bu engellemenin hava akışını sağlamaya yetecek derecede yumuşatılmasıyla oluşan ve çınlama benzeri bir ses veren sessiz harflerden her biri (Türkçede c ve ç).
aktif cümle
Yüklemi gerçekleştirenin özne olduğu alışımış türdeki cümle. Ayrıca pasif cümleye de bakınız.
akuzatif
-N çekim eki (belirtme hali veya belirtisiz nesne durumu)
appozisyon
Bir cümle öğesinin çoğunlukla arkasından gelip benzer şeyi farklı sözcüklerle ifade eden cümle öğesi.
niteleyici
Başka bir sözcüğü direkt olarak niteleyen sıfat, sıfatsı kelimecik, zarf veya zarfsı kelimecik.
çekimli fiil
Yüklem olarak kullanılabilen fiil formu.
sürtünmeli
Hava akımı sırasında kısmi engelleme (daraltma) ile oluşturulan sessiz harf (Türkçede s, z, ş, j, f, v ve belki h).
gelecek zaman
Gelecekte oluşacak olan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli.
emir kipi
Emir bildiren fiil modu (Esperanto'da istek kipinin kullanımlarından biri).
haber kipi
Bir eylemin gerçekten yapıldığını veya bir durumun gerçekten var olduğunu gösteren fiil modu.
mastar
Gerçek, hayal veya istek olup olmadığını göstermeksizin sadece bir hareketi veya bir durumu adlandıran fiil modu.
ünlem
Nida kelimeciği.
şart kipi
Gerçek olmayan, hayali veya kurgusal hareket veya durumları gösteren fiil modu.
bağlaç
İfade veya cümleleri birbirine bağlayan kelimecik.
sessiz harf
Ses akışının engellenmesiyle oluşturulan ses birimi.​
yanal
Yalnızca ağız ortasında engelleme yapılıp yanlardan hava akışının serbest bırakılmasıyla oluşan sessiz harf (Türkçede l).
mod, kip
Konuşanın ifade hakkındaki çeşitli tutumlarını bildiren fiil şekillerinden her biri. Mastar, haber kipi, istek kipi ve şart kipi Esperanto'daki fiil modlarıdır.
nazal
Ağzın tamamen engellenip hava akışının burundan sağlanmasıyla oluşan sessiz harf (Türkçede n ve m).
olumsuz yapma
Olumsuzluk bildiren kelimecik.
geçişsiz
Nesne alma imkânı bulunmayan (fiil).
yalın hal
Herhangi bir işlev gösterici (ön edat veya akuzatif) almamış isim veya isimsi kelimecik.
sayı sözcüğü
Sayı bildiren kelimecik.
nesne
Yüklemdeki eylemden direkt olarak etkileneni gösteren cümle öğesi. Bazıları "direkt nesne" ve "dolaylı nesne" diye iki nesne türünden bahsederler. Bu sınıflamadaki "dolaylı nesne"ye biz burada al-tümleci veya dolaylı tümleç adını vereceğiz. Normal (direkt) nesne ise "akuzatif nesne" ve kısaca "nesne" olarak adlandırılacaktır.
ortaç
Hareket veya durum bildiren ve öznesi veya nesnesi için sıfat işlevi gören sözcük.
pasif
Normalde (aktif cümlede) nesne olarak yer alması gereken cümle öğesini özne olarak alan bir tür "ters kurulmuş" cümle.
durağan
Tam engellemeyle söylenen sessiz harfler. (Türkçede b, d, g, k, p, t ve "hemze" = "saat, şair vb. kelimelerde seslileri ayıran, yazıda gösterilmeyen ses").
çoğul
Dilbilgisel çoğul. Birden çok olma durumu.
yüklemsi
Özne veya nesneyi fiil vasıtasıyla niteleyen cümle öğesi.
yüklem
Cümledeki ana fiil. Normalde, bir öznesi bulunan fiil.
ön ek
Kökün önüne getirilen ek.
ön edat
Kendisinden sonra gelen cümle öğesinin cümledeki rolünü belirleyen kelimecik.
geçmiş zaman
Geçmişte oluşan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli.
güncel zaman
Halihazırda mevcut olan hareket veya durumu ifada eden fiil şekli, şimdiki zaman, geniş zaman.
zamir
Özne yerine kullanılan kelimecik.
tekil
Dilbilgisel tekillik.
özne
Yüklemin belirttiği hareketi (aktif cümlede) gerçekleştiren cümle öğesi.
cümle bağlacı
Alt cümleyi ana cümleye bağlayan kelimecik.
isim
Cümledeki özne, nesne, hitap, tümleç, niteleyici, tamamlayıcıyüklemsi öğelerinin temel sözcüğü olarak kullanılabilen kelime.
son ek
Kökün ardından getirilen ek.
tamamlayıcı
Bir (fiil olmayan) kelimenin, bu kelimeyle ilgisi bir işlev gösterici (ön edat veya akuzatif) tarafından sağlanan dolaysız açıklaması.
geçişli
Nesne alma imkânı bulunan fiil.
fiil
Durum veya hareketi ifade eden ve cümlede yüklem işlevi alabilen sözcük. Yüklem olarak kullanımına çok sık rastlanmamakla birlikte mastarlar da fiil olarak sayılır.
titreşimli
Birbirini takip eden çok sayıda hızlı engellemelerle üretilen sessiz harf. Türkçe'de r.
sesli harf
Hava akışı engellenmeden üretilen ve vurguyu üzerine çekebilen ses. Esperanto'da a, e, i, o, u.
hitap
Sözün kime söylendiğini belirten cümle öğesi.
istek kipi
Eylem veya durumun gerçekleşmesinden ziyade istenmesini ele alan fiil modu.
kelimecik
Bitişe ihtiyaç duymadan da kullanılabilen sözcük türü.
Başa geri dön