İçerik Görüntüleme

Kelime türleri

Esperantoda iki tür kelime vardır: kelime sonlular ve kelimecikler:

Kelime sonular

Esperanto'da kelimelerin çoğu kelime sonludurlar. Bunlar temelde bir kökten (veya birden fazla kökten) + kelime sınıfı sonundan meydana gelirler, örn.: patr/o, roz/o, sun/o, am/o, kol/tuk/o, san/a, verd/a, hel/ruĝ/a, eg/e, aparten/i, bril/as, est/os, rond/ir/as.

Kökler değişik şeyler ifade ederler: hayvanlar, insanlar, eylemler, nitelikler, soyut anlamlar, somut anlamlar vs. Kelime kökü tek başına bulunamaz, bir sona ihtiyacı vardır. Dokuz çeşit kelimelendirme sonları vardır: O, A, E, I, AS, IS, OS, US ve U. Eğer bir köke bu sonlardan birisi ilave edilirse o zaman kök kelimeye dönüşür. Temel olarak her kök her sonu kabul edebilir: hom/o, hom/a, hom/e, hom/i, hom/as vs., blu/o, blu/a, blu/e, blu/i, blu/as vs., kur/o, kur/a, kur/e, kur/i, kur/as vs.

Bazı kökler kelime bileşimlerinde kullanılırlar. Bunlar ekler denir: EBL, UL, MAL, GE vb.

Kelimeciklerinbir sona ihtiyaçları yoktur, ve oldukları gibi cümle içinde bulunabilirler. Bunlar sınırlı grubu olan kelimelerdir, ve temel fikirleri, dil bilgisi ilişkilerini vs ifade ederler. BUnlar genelde edatlarj, örn. al, de, en; şahıs zamirleri, örn. mi, vi, ŝi; isimsel kelimecikler ve sıfatsal kelimecikler, örn. kiu, tiu, kio, tio, kia, tia, kies, ties, ambaŭ; sayılar, örn. unu, du, tri, dek, cent; bağlaçlar, örn. kaj, ; dilek kipleri, örn. ke, ĉu, se; zarfsal kelimecikler, örn.: kie, tie, for, kiam, tiam, baldaŭ, hodiaŭ, kial, tial, kiel, tiel, kiom, tiom, ankaŭ, , jes, ne; ünlemler, örn. adiaŭ, bis, ho.

Kelimeciklerin 45 tanesi bir çeşit kelime sonuna sahipmiş ve bileşik kelime imiş gibi görünürler ancak değildirler: tio, tia, kio, kie, iu, iel, ĉiam, ĉiom, nenial, nenies vb. Bu kelimeciklere tablo kelimeleri (veya korelatifler) denir.

Cümle rolleri

Cümle hepsi birlikte bir düşünceyi ifade eden bir kelime sırasıdır. Cümle bölümü cümlede bir birim olarak rolü olan kelime veya kelime grubudur.

Cümlenin en önemli kısmı yüklem'dir. Yüklem AS, IS, OS, US ve U eklerine sahip bir fiildir (normalde I ekine sahip değildir). Yüklem eylem veya durumu gösterir.

La predikato estas la centro de la frazo. Ĉiuj aliaj (ĉefaj) partoj de la frazo rilatas en diversaj manieroj al la predikato. Ili ludas diversajn frazrolojn, ekz. subjekto, objekto, adjekto, vokativo, predikativo.

  • La junulo legas libron. - Genç adam kitap okuyor.

    La verbo legas estas predikato. La junulo estas subjekto. Libron estas objekto. La frazrolo de la subjekto estas montrata per foresto de rolmontrilo (per nominativo). La frazrolon de la objekto montras ĉeesto de la akuzativa finaĵo -N.

  • Ŝi veturis tutan tagon per sia aŭto. - Ŝi veturis tutan tagon per sia aŭto.

    La frazparto tutan tagon estas akuzativa adjekto, kiu montras, kiel longe daŭris la ago. La frazparto per sia aŭto estas prepozicia adjekto, kiu informas pri la ilo, kiun oni uzas por la ago. La frazrolon de la unua adjekto montras la akuzativa finaĵo -N. La frazrolon de la dua adjekto montras la prepozicio per.

  • Andreo, ĉu vi renkontis Paŭlon hodiaŭ? - Andreo, ĉu vi renkontis Paŭlon hodiaŭ?

    La frazparto Andreo estas vokativo.

  • La apartamento de Andreo estas malgranda. - La apartamento de Andreo estas malgranda.

    La frazparto malgranda estas subjekta predikativo. Ĝi priskribas la subjekton la apartamento pere de la predikata verbo estas:

Ekzistas tri rimedoj montri frazrolon: nominativo, la akuzativa finaĵo N kaj prepozicioj.

Frazparto konsistas el ĉefvorto, al kiu povas esti aldonita diversaj priskriboj:

  • Andreo loĝas en bela apartamento kun du ĉambroj. - Andreo iki odalı güzel bir apartmanda yaşıyor.

    En la loka adjekto la substantivo apartamento estas ĉefvorto. Krome la adjekto enhavas adjektivon, bela, kiu estas epiteto de la ĉefvorto, kaj frazparton kun du ĉambroj, kiu estas suplemento de la substantivo apartamento. (La subordigita frazparto kun du ĉambroj ne rilatas rekte al la predikato, sed estas nur parto de la adjekto en bela apartamento kun du ĉambroj.)

Giriş kısmındaki dil bilgisi terimleri listesi'ne de bakın.

Başa geri dön