Naar de inhoud

Wat is Esperanto?

Het is een taal die erg geschikt is voor internationale communicatie.

Esperanto?

Het interne idee van Esperanto is: op een neutraal fundament van taal de muren tussen de volkeren afbreken, en mensen eraan laten wennen in hun naaste slechts een mens en een vriend te zien.

L.L.Zamenhof, 1912

De taal is een initiatief van Ludwig Lazar Zamenhof, die de grammatica schiep op basis van Europese talen met een minimale hoeveelheid uitzonderingen. De woordenschat is vooral gebaseerd op de Romaanse talen, maar er zijn ook woorden uit de Germaanse en andere talen. De nieuwe taal, waarvan het eerste leerboek verscheen in 1887, trok een gemeenschap van sprekers aan en begon een normaal proces van taalevolutie binnen een gemeenschap die ze gebruikte in veel omgevingen en in het scheppen van een eigen taalcultuur. Twee decennia later werden de eerste kinderen geboren, die van jongs af aan Esperanto spraken met hun ouders. Zij waren de eerste moedertaalsprekers. Zo kan men zeggen dat het een taal is, die gemaakt werd voor internationale communicatie, die later een creooltaal werd en tegenwoordig de taal is van een diaspora van Esperantisten.

Het werd gecreëerd op basis van de woordenschat van Indo-Europese talen, maar was bedoeld om makkelijk leerbaar te zijn. Om deze reden is de grammatica agglutinerend, een kenmerk van Turkse en Finoegrische talen, en op een dieper niveau is het ook isolerend, zoals het Mandarijn-Chinees en Vietnamees. Dit betekent dat de morfemen kunnen gebruikt worden als onafhankelijke woorden. Het heeft een volledig regelmatige grammatica en maakt het mogelijk een grote hoeveelheid woorden te creëren door het combineren van woordstammen en een veertigtal voor- en achtervoegsels (bijvoorbeeld van de stam san- (gezond) kan men woorden maken zoals malsana ("ziek"), malsanulo ("een zieke"), gemalsanuloj ("zieke mannen en vrouwen"), malsanulejo ("ziekenhuis"), sanigilo ("medicijn"), saniĝinto ("persoon die hersteld is"), sanigejo ("gezond-maak-plaats", "kuuroord"), malsaneto ("kwaaltje"), malsanego ("zware ziekte"), malsanegulo ("zwaar zieke persoon"), sanstato ("gezondheidstoestand"), sansento ("gezondheidsgevoel"), sanlimo ("gezondheidslimiet"), malsankaŭzanto ("pathogeen"), kontraŭmalsanterapio ("therapie tegen ziekte ") ...). De belangrijkste woordsoorten (zelfstandige naamwoorden, werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden) hebben een uitgang, die altijd de woordsoort laat zien. De regelmatigheid van Esperanto maakt het bijzonder gemakkelijk te leren, en zijn vermogen om nieuwe woorden te creëren maakt het een van de meest productieve talen, met een potentieel oneindig aantal woorden. Het heeft de mogelijkheid allerlei nieuwe ideeën of toestanden uit te drukken. Het is bijvoorbeeld mogelijk een roman te schrijven over fictieve tafelvormige marsmannetjes en hen te noemen: tablo ("tafel"), tablino ("vrouwelijke tafel"), tablido ("tafel-nakomelingen"), ... Het is mogelijk iemand te beschrijven die achteruit loopt ( inversmarŝanto , "omgekeerd-loper"), een middel tegen dogmatisme ( maldogmigilo , "ont-dogmatiseermiddel"), enz.

Belangrijke kenmerken van het Esperanto

Het basisidee van Esperanto is het ondersteunen van tolerantie en respect tussen mensen van verschillende volkeren en culturen. Communicatie is immers essentieel voor onderling begrip, en als de communicatie plaatsvindt d.m.v. een neutrale taal, kan dat het gevoel ondersteunen dat men 'samenkomt' op gelijke voet en met respect voor elkaar.

Internationaal

Esperanto is vooral handig voor communicatie tussen mensen van verschillende nationaliteit die niet dezelfde moedertaal hebben.

Neutraal

Esperanto behoort niet aan een bepaald volk of land toe en functioneert daarom als een neutrale taal.

Gelijkheid

Wanneer je Esperanto gebruikt, voel je je gelijkwaardiger wat de taal betreft, vergeleken met een situatie waarin je bijvoorbeeld Engels spreekt met iemand die het Engels als moedertaal heeft.

Relatief gemakkelijk

Dankzij de regelmatige structuur van deze taal is Esperanto in het algemeen veel gemakkelijker te leren dan andere moderne vreemde talen.

Levend

Esperanto ontwikkelt zich net als andere levende talen, en alle facetten van het menselijk denken en voelen kunnen er in verwoord worden.

Egaal

Iedereen die Esperanto leert heeft een goede kans om een hoog niveau te bereiken, en vervolgens met anderen te communiceren op een vergelijkbaar taalniveau, onafhankelijk van taalachtergrond.

Geschiedenis

  • 1878

    De eerste vooroudertaal van Esperanto, door Zamenhof Lingwe Uniwersala genoemd, is voltooid. Hij verschilt echter aanzienlijk van het moderne Esperanto.

  • 1887

    Zamenhof publiceert met hulp van zijn vrouw Unua Libro (Het Eerste Boek), het boek dat modern Esperanto introduceert.

  • 1889

    Het eerste Esperanto-tijdschrift, La Esperantisto, wordt gepubliceerd in Nurenberg, en de eerste Esperanto-club wordt opgericht.

  • 1905

    Het eerste Universala Kongreso (Wereldcongres) wordt gehouden in Boulogne-sur-Mer, met 688 deelnemers.
    Het Fundamento de Esperanto wordt gepubliceerd.

  • 1908

    Universala Esperanto-Asocio, de Wereld Esperantovereniging, wordt opgericht.

  • 1954

    UNESCO richt consultatieve betrekkingen op met de Wereld Esperanto Vereniging. Eerste UNESCO resolutie.

  • 1985

    Tweede UNESCO-resolutie. UNESCO raadt de VN-lidstaten aan om Esperanto aan hun schoolprogramma's toe te voegen.

  • 1987

    6000 Esperantisten wonen het 72ste Wereldcongres bij in Warschau om de honderdste verjaardag van Esperanto te vieren.

  • 2002

    lernu! wordt gelanceerd - de grootste website voor het leren van Esperanto, gratis.

  • 2008

    De Esperantoversie van Wikipedia - de grootste online encyclopedie - bereikt 100.000 artikels.

  • 2009

    Het is mogelijk om internationale Esperanto examens af te leggen op drie niveaus (B1, B2, C1) en geëvalueerd te worden in de 4 basisvaardigheden: lezen en begrijpend luisteren, schriftelijke en mondelinge communicatie, volgens het Common European Framework of Reference.

  • 2012

    Google Translate voegt Esperanto toe als zijn 64e taal.

  • 2015

    Duolingo publiceert een cursus Esperanto voor Engelstaligen.

  • 2016

    Een nieuwe versie van lernu! verschijnt.

Esperanto is...

  • Deel 1

    Esperanto is een taal die overal geschikt voor is.

  • Deel 2

    Esperanto is een taal met veel kenmerken.

  • Deel 3

    Esperanto is een taal die op vele manieren gebruikt kan worden.

  • Deel 4a

    Esperanto is een taal die geleerd kan worden en het leren waard is.

  • Deel 4b

    Esperanto is een taal die geleerd kan worden en het leren waard is.

  • Deel 5

    Esperanto is een taal met een kleurrijke gemeenschap.

  • Deel 6

    Esperanto is een taal van de toekomst.

Grammatica

Alfabet

Dit is het Esperanto-alfabet. Elke letter heeft een vaste klank, en de spelling is geheel regelmatig. Klik op de voorbeelden om de uitspraak te horen!

  • Aa ami liefhebben, houden van
  • Bb bela mooi
  • Cc celo doel
  • Ĉĉ ĉokolado chocolade
  • Dd doni geven
  • Ee egala gelijk
  • Ff facila gemakkelijk
  • Gg granda groot
  • Ĝĝ ĝui genieten
  • Hh horo uur
  • Ĥĥ ĥoro koor
  • Ii infano kind
  • Jj juna jong
  • Ĵĵ ĵurnalo krant
  • Kk kafo koffie
  • Ll lando land
  • Mm maro zee
  • Nn nokto nacht
  • Oo oro goud
  • Pp paco vrede
  • Rr rapida snel
  • Ss salti springen
  • Ŝŝ ŝipo schip
  • Tt tago dag
  • Uu urbo stad
  • Ŭŭ aŭto auto
  • Vv vivo het leven
  • Zz zebro zebra

Zelfstandig naamwoord

Elk zelfstandig naamwoord in Esperanto eindigt op een -o. (Zelfstandig naamwoorden zijn woorden voor voorwerpen/ideeën.)

  • domo huis
  • libro boek

Meervoud

Om een meervoud te maken, voeg je gewoon -j toe.

  • domoj huizen
  • libroj boeken

Lijdend voorwerp

In het Esperanto wordt het lijdend voorwerp van de zin aangegeven door er een -n aan toe te voegen. Daardoor kun je de volgorde van zinsdelen veranderen, zonder dat de betekenis verandert. (Een lijdend voorwerp is diegene/datgene op wie/wat de handeling gericht is.)

  • La hundo amas la katon De hond houdt van de kat.
  • La kato amas la hundon De kat houdt van de hond.

Bijvoeglijk naamwoord

Elk bijvoeglijk naamwoord in Esperanto eindigt op -a. (Bijvoeglijk naamwoorden geven een beschrijving van een zelfstandig naamwoord.)

  • alta Lang/hoog
  • bela mooi

Voorvoegsels

Kijk! Door mal- aan het begin toe te voegen, krijgt het woord een tegengestelde betekenis.

  • malalta laag
  • malbela lelijk

mal- is een voorbeeld van een voorvoegsel. Een voorvoegsel wordt aan het begin van een woord toegevoegd om een nieuw woord te vormen. In het Esperanto zijn er 10 verschillende voorvoegsels.

Achtervoegsels

Ook zijn er een heleboel manieren om nieuwe woorden te maken met speciale uitgangen. Bijvoorbeeld -et-, dat dingen kleiner maakt.

  • dometo huisje
  • libreto boekje

-et- is een voorbeeld van een achtervoegsel. Een achtervoegsel wordt aan het eind van een woord toegevoegd om een nieuw woord te vormen. In het Esperanto zijn er 31 verschillende achtervoegsels.

Werkwoorden

Werkwoorden zijn natuurlijk erg belangrijk. Maar je zult zien dat ze in het Esperanto ook erg eenvoudig zijn. (Werkwoorden zijn woorden die een daad, een handeling of een toestand beschrijven.)

  • ludi spelen
  • ridi lachen

Werkwoordsvormen

Het hele werkwoord eindigt op -i. Werkwoorden in de tegenwoordige tijd eindigen altijd op -as, in de verleden tijd op -is en in de toekomende tijd op -os. Er bestaan geen onregelmatige werkwoorden!

  • mi estas ik ben
  • mi estis ik was
  • mi estos ik zal zijn
  • vi estas jij bent/jullie zijn
  • vi estis jij was/jullie waren
  • vi estos jij zult zijn/jullie zullen zijn
  • li estas hij is
  • li estis hij was
  • li estos hij zal zijn
  • ŝi estas zij is
  • ŝi estis zij was
  • ŝi estos zij zal zijn
  • ĝi estas het is
  • ĝi estis het was
  • ĝi estos het zal zijn
  • ni estas wij zijn
  • ni estis wij waren
  • ni estos wij zullen zijn
  • ili estas zij zijn
  • ili estis zij waren
  • ili estos zij zullen zijn

Bijwoorden

Met de uitgang -e worden bijwoorden gevormd. (Bijwoorden zijn woorden die iets over een werkwoord zeggen.)

  • silente stil
  • rapide snel

Wil je meer leren?

Beginnen met leren

Terug naar boven