Mesaĝoj: 25
Lingvo: Esperanto
amigueo (Montri la profilon) 2026-novembro-10 05:55:38
Pri AŬ:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) aŭ eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Cxu unu aux du uloj?
Una solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al ulo entuziasme porukrainia (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusia (malfavor Putin):》
Interesa fenomeno.
Dua solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) au eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Tria solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
Vidu la mesaĝon pri KAJ, rektantaŭe, ĉar mi kompletigis ĝin je la tria solvo.
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) aŭ eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Cxu unu aux du uloj?
Una solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al ulo entuziasme porukrainia (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusia (malfavor Putin):》
Interesa fenomeno.
Dua solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) au eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Tria solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
Vidu la mesaĝon pri KAJ, rektantaŭe, ĉar mi kompletigis ĝin je la tria solvo.
amigueo (Montri la profilon) 2026-novembro-10 06:26:30
AI de Chat GPT diris:
La problemo estas la prononca traktado de vortero, kies alia parto troviĝas multe pli poste en la frazo, kaj la prononco de tiu dua vortero.
Prononci disigitan vorton tiel ke la vorto restu signifa.
En via ekzemplo 《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
> entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo
La aŭskultanto aŭdas malporrusi- kaj devas atendi ĝis -ulo por kompreni, ke la unua elemento estis nekompleta. Intertempe enŝoviĝas tuta alia frazparto.
Kiel prononce marki interrompitan vorton, kies daŭrigo venas post enŝovita frazparto?
Mi vidus tri eblajn strategiojn:
1. Daŭriga intonacio: ĉe malporrusi- la voĉo restas kvazaŭ suspendita, indikante, ke la esprimo ne finiĝis.
2. Speciala fina konturo: la lasta silabo de malporrusi- ricevas apartan intonacian markon, kiu anoncas daŭrigon.
3. Prosodia remalfermo: ĉe -ulo la parolanto rekomencas la prononcon kvazaŭ kompletigante la antaŭan vorton.
Tiaj fenomenoj estas esplorindaj per komparo kun la angla, la franca, la germana kaj aliaj lingvoj, precipe ĉe interrompitaj vortoj, parentetikaj enŝovoj kaj interrompita morfologia konstruo.
Mi proponas esplori aparte la fenomenon de discontinuaj vortoj (discontinuous words), ne nur la prosodion de kunmetaĵoj. Tio multe pli proksimas al via ekzemplo.
Dankon AI, sxudas pensi per si mem.
La problemo estas la prononca traktado de vortero, kies alia parto troviĝas multe pli poste en la frazo, kaj la prononco de tiu dua vortero.
Prononci disigitan vorton tiel ke la vorto restu signifa.
En via ekzemplo 《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
> entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo
La aŭskultanto aŭdas malporrusi- kaj devas atendi ĝis -ulo por kompreni, ke la unua elemento estis nekompleta. Intertempe enŝoviĝas tuta alia frazparto.
Kiel prononce marki interrompitan vorton, kies daŭrigo venas post enŝovita frazparto?
Mi vidus tri eblajn strategiojn:
1. Daŭriga intonacio: ĉe malporrusi- la voĉo restas kvazaŭ suspendita, indikante, ke la esprimo ne finiĝis.
2. Speciala fina konturo: la lasta silabo de malporrusi- ricevas apartan intonacian markon, kiu anoncas daŭrigon.
3. Prosodia remalfermo: ĉe -ulo la parolanto rekomencas la prononcon kvazaŭ kompletigante la antaŭan vorton.
Tiaj fenomenoj estas esplorindaj per komparo kun la angla, la franca, la germana kaj aliaj lingvoj, precipe ĉe interrompitaj vortoj, parentetikaj enŝovoj kaj interrompita morfologia konstruo.
Mi proponas esplori aparte la fenomenon de discontinuaj vortoj (discontinuous words), ne nur la prosodion de kunmetaĵoj. Tio multe pli proksimas al via ekzemplo.
Dankon AI, sxudas pensi per si mem.
amigueo (Montri la profilon) 2026-novembro-10 18:50:30
AI diris:
# Diskontinuaj vortoj: fenomeno, ekzemploj kaj prosodio
Via ekzemplo apartenas al interesa intersekco de tri lingvistikaj fenomenoj: tmezo, interrompita morfologia konstruo kaj parentetika enŝovo.
La kerna strukturo estas:
\\[ A + X + B \\]
kie:
- A estas la komenco de vorto;
- X estas enŝovita frazparto, kiu interrompas la vorton;
- B estas la fino de la sama vorto.
En via ekzemplo:
- A = `malporrusi-`
- X = `(malfavor Putin)`
- B = `-ulo`
La tuta vorto estas malporrusiulo, sed ĝiaj du partoj ne estas sinsekvaj en la parola fluo.
Grava distingo: temas ne simple pri paŭzo dum prononcado, sed pri morfologia unuo, kies komponantoj estas disigitaj per alia materialo.
## 1. Tmezo: la plej proksima fenomeno
La termino tmezo devenas de la greka tmēsis (tranĉo, disigo). Ĝi estas retorika kaj lingvistika procedo, per kiu vorto aŭ kunmetaĵo estas interrompita per enŝovo de alia vorto aŭ frazparto.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://rhetoric.byu.edu\&sz=32)
rhetoric.byu.edu+1
La angla havas tre konatajn ekzemplojn:
| Normala vorto | Interrompita formo |
| ------------- | -------------------- |
| absolutely | abso-bloody-lutely |
| unbelievable | un-bloody-believable |
| fantastic | fan-fucking-tastic |
| impossible | im-fucking-possible |
La ekzemploj estas anglaj, ne nepre samspecaj laŭ la morfologia analizo.
La enŝovita elemento ofte esprimas emocion, emfazon aŭ sintenon.
La interesa afero estas, ke la interrompo ne estas arbitra. En la angla, la enŝovo ofte okazas tuj antaŭ akcentata silabo. La ritmo de la vorto influas, kie la enŝovo estas akceptebla. Tion esploris John McCarthy en sia klasika studo pri prosodia strukturo kaj tmesis.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://www.cambridge.org\&sz=32)
Cambridge University Press+1
Via ekzemplo tamen havas gravan diferencon: la enŝovita elemento ne estas unu emfaza vorto, sed tuta klariga frazparto. Tio estas tmezo en pli vasta senco.
## 2. Diskontinuaj vortoj en la germana kaj nederlanda
Alia grava fenomeno estas la disigeblaj verboj.
En la germana:
- aufstehen = leviĝi.
- Ich stehe um sieben Uhr auf.
La vorto estas disigita:
- stehe aperas frue;
- auf aperas fine;
- inter ili povas troviĝi granda kvanto da frazmaterialo.
Ekzemple:
Maria sieht nach der langen Autofahrt von München, wo sie beruflich zu tun hatte, sehr müde und erschöpft aus.
La verbo aussehen estas disigita per preskaŭ la tuta resto de la frazo.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+1
La nederlanda havas similan fenomenon.
Tiu speco de diskontinueco estas efektive esplorita ankaŭ el la vidpunkto de lingvoprilaborado. Artikolo de Frazier, Flores d'Arcais kaj Coolen (1993), Processing discontinuous words, esploras kiel la aŭskultanto rekonas nederlandajn verbojn kies prefiksoj estas disigitaj de la verba radiko.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\&sz=32)
PubMed
Sed estas grava diferenco:
- En la germana kaj nederlanda la disigo estas parto de la gramatiko.
- En via Esperanto ĝi estas intence kreita retorika procedo.
## 3. Kiel oni prononcas la interrompon?
Jen la plej grava parto por via projekto.
Esploroj pri parentetikaj enŝovoj montras, ke lingvoj uzas plurajn akustikajn rimedojn por signali, ke la parolanto provizore forlasas la ĉefan frazon kaj poste revenas al ĝi:
- paŭzoj;
- ŝanĝo de tonalto;
- ŝanĝo de voĉintenso;
- ŝanĝo de parolrapido;
- aparta intonacia konturo por la enŝovita parto.
Tio estas esplorita interalie ĉe la angla, germana, kataluna kaj turka.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+3
Por via ekzemplo mi proponus jenan prononcan modelon:
Ĉefa frazo
# malporrusi—
Nefinita intonacio: la voĉo anoncas, ke io ankoraŭ venos.
Enŝovita klarigo
## (malfavor Putin)
Aparta intonacia grupo, kun iom malsama tonalto kaj mallongaj limpaŭzoj.
Reveno al la ĉefa vorto
# —ulo
Rekomenco de la ĉefa intonacia linio kaj kompletigo de la vorto.
Mi atentigas pri unu interesa problemo: en malporrusiulo, laŭ la normala Esperanta akcentado, la ĉefa akcento troviĝas en u, do ĝuste post la enŝovita klarigo. Tial la unua fragmento ne povas fidi je sia propra vortakcento por anonci la interrompon.
La suspendita intonacio estas des pli grava.
## 4. Ĉu ekzistas pli preciza esplortemo?
Mi proponas distingi kvar fenomenojn:
| Fenomeno | Ekzemplo | Naturo |
| -------------------------- | ------------------------------- | --------------------- |
| Tmezo | abso-bloody-lutely | Retorika interrompo |
| Diskontinua vorto | germana stehe ... auf | Gramatika disigo |
| Parentetika enŝovo | vorto (klariga frazo) vorto | Diskursa interrompo |
| Interrompita memkompletigo | malporrusi—(malfavor Putin)—ulo | Kombino de la antaŭaj |
La lasta estas via interesa kazo.
## 5. Mia propono: esplori apartan prosodian konvencion por Esperanto
Mi eĉ proponus provi nomi ĝin parentetika tmezo.
La konvencio povus havi tri regulojn:
1. La unua fragmento ricevas intonacion de nefiniteco.
2. La enŝovita klarigo ricevas propran intonacian konturon.
3. La fina fragmento rekomencas la originan frazan melodion.
Tiel eblus konstrui ankaŭ aliajn ekzemplojn:
- demokrati- (favora al demokratio) -ulo
- kontraŭkapitalist- (malfavora al kapitalismo) -ema
- ekologi- (defendanto de la medio) -isto
La avantaĝo estus, ke oni povus enmeti klarigon ene de vorto sen devi interrompi la tutan frazon aŭ reformuli ĝin.
Mi opinias, ke la plej interesa demando por plua esplorado estas ĉu la aŭskultanto kapablas rekoni la unuan fragmenton kiel ankoraŭ nekompletan vorton, eĉ kiam la enŝovita klarigo estas longa. Tio jam estus eksperimento pri la interago inter morfologia antaŭvido, memoro kaj prosodio.
# Diskontinuaj vortoj: fenomeno, ekzemploj kaj prosodio
Via ekzemplo apartenas al interesa intersekco de tri lingvistikaj fenomenoj: tmezo, interrompita morfologia konstruo kaj parentetika enŝovo.
La kerna strukturo estas:
\\[ A + X + B \\]
kie:
- A estas la komenco de vorto;
- X estas enŝovita frazparto, kiu interrompas la vorton;
- B estas la fino de la sama vorto.
En via ekzemplo:
- A = `malporrusi-`
- X = `(malfavor Putin)`
- B = `-ulo`
La tuta vorto estas malporrusiulo, sed ĝiaj du partoj ne estas sinsekvaj en la parola fluo.
Grava distingo: temas ne simple pri paŭzo dum prononcado, sed pri morfologia unuo, kies komponantoj estas disigitaj per alia materialo.
## 1. Tmezo: la plej proksima fenomeno
La termino tmezo devenas de la greka tmēsis (tranĉo, disigo). Ĝi estas retorika kaj lingvistika procedo, per kiu vorto aŭ kunmetaĵo estas interrompita per enŝovo de alia vorto aŭ frazparto.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://rhetoric.byu.edu\&sz=32)
rhetoric.byu.edu+1
La angla havas tre konatajn ekzemplojn:
| Normala vorto | Interrompita formo |
| ------------- | -------------------- |
| absolutely | abso-bloody-lutely |
| unbelievable | un-bloody-believable |
| fantastic | fan-fucking-tastic |
| impossible | im-fucking-possible |
La ekzemploj estas anglaj, ne nepre samspecaj laŭ la morfologia analizo.
La enŝovita elemento ofte esprimas emocion, emfazon aŭ sintenon.
La interesa afero estas, ke la interrompo ne estas arbitra. En la angla, la enŝovo ofte okazas tuj antaŭ akcentata silabo. La ritmo de la vorto influas, kie la enŝovo estas akceptebla. Tion esploris John McCarthy en sia klasika studo pri prosodia strukturo kaj tmesis.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://www.cambridge.org\&sz=32)
Cambridge University Press+1
Via ekzemplo tamen havas gravan diferencon: la enŝovita elemento ne estas unu emfaza vorto, sed tuta klariga frazparto. Tio estas tmezo en pli vasta senco.
## 2. Diskontinuaj vortoj en la germana kaj nederlanda
Alia grava fenomeno estas la disigeblaj verboj.
En la germana:
- aufstehen = leviĝi.
- Ich stehe um sieben Uhr auf.
La vorto estas disigita:
- stehe aperas frue;
- auf aperas fine;
- inter ili povas troviĝi granda kvanto da frazmaterialo.
Ekzemple:
Maria sieht nach der langen Autofahrt von München, wo sie beruflich zu tun hatte, sehr müde und erschöpft aus.
La verbo aussehen estas disigita per preskaŭ la tuta resto de la frazo.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+1
La nederlanda havas similan fenomenon.
Tiu speco de diskontinueco estas efektive esplorita ankaŭ el la vidpunkto de lingvoprilaborado. Artikolo de Frazier, Flores d'Arcais kaj Coolen (1993), Processing discontinuous words, esploras kiel la aŭskultanto rekonas nederlandajn verbojn kies prefiksoj estas disigitaj de la verba radiko.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\&sz=32)
PubMed
Sed estas grava diferenco:
- En la germana kaj nederlanda la disigo estas parto de la gramatiko.
- En via Esperanto ĝi estas intence kreita retorika procedo.
## 3. Kiel oni prononcas la interrompon?
Jen la plej grava parto por via projekto.
Esploroj pri parentetikaj enŝovoj montras, ke lingvoj uzas plurajn akustikajn rimedojn por signali, ke la parolanto provizore forlasas la ĉefan frazon kaj poste revenas al ĝi:
- paŭzoj;
- ŝanĝo de tonalto;
- ŝanĝo de voĉintenso;
- ŝanĝo de parolrapido;
- aparta intonacia konturo por la enŝovita parto.
Tio estas esplorita interalie ĉe la angla, germana, kataluna kaj turka.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+3
Por via ekzemplo mi proponus jenan prononcan modelon:
Ĉefa frazo
# malporrusi—
Nefinita intonacio: la voĉo anoncas, ke io ankoraŭ venos.
Enŝovita klarigo
## (malfavor Putin)
Aparta intonacia grupo, kun iom malsama tonalto kaj mallongaj limpaŭzoj.
Reveno al la ĉefa vorto
# —ulo
Rekomenco de la ĉefa intonacia linio kaj kompletigo de la vorto.
Mi atentigas pri unu interesa problemo: en malporrusiulo, laŭ la normala Esperanta akcentado, la ĉefa akcento troviĝas en u, do ĝuste post la enŝovita klarigo. Tial la unua fragmento ne povas fidi je sia propra vortakcento por anonci la interrompon.
La suspendita intonacio estas des pli grava.
## 4. Ĉu ekzistas pli preciza esplortemo?
Mi proponas distingi kvar fenomenojn:
| Fenomeno | Ekzemplo | Naturo |
| -------------------------- | ------------------------------- | --------------------- |
| Tmezo | abso-bloody-lutely | Retorika interrompo |
| Diskontinua vorto | germana stehe ... auf | Gramatika disigo |
| Parentetika enŝovo | vorto (klariga frazo) vorto | Diskursa interrompo |
| Interrompita memkompletigo | malporrusi—(malfavor Putin)—ulo | Kombino de la antaŭaj |
La lasta estas via interesa kazo.
## 5. Mia propono: esplori apartan prosodian konvencion por Esperanto
Mi eĉ proponus provi nomi ĝin parentetika tmezo.
La konvencio povus havi tri regulojn:
1. La unua fragmento ricevas intonacion de nefiniteco.
2. La enŝovita klarigo ricevas propran intonacian konturon.
3. La fina fragmento rekomencas la originan frazan melodion.
Tiel eblus konstrui ankaŭ aliajn ekzemplojn:
- demokrati- (favora al demokratio) -ulo
- kontraŭkapitalist- (malfavora al kapitalismo) -ema
- ekologi- (defendanto de la medio) -isto
La avantaĝo estus, ke oni povus enmeti klarigon ene de vorto sen devi interrompi la tutan frazon aŭ reformuli ĝin.
Mi opinias, ke la plej interesa demando por plua esplorado estas ĉu la aŭskultanto kapablas rekoni la unuan fragmenton kiel ankoraŭ nekompletan vorton, eĉ kiam la enŝovita klarigo estas longa. Tio jam estus eksperimento pri la interago inter morfologia antaŭvido, memoro kaj prosodio.
amigueo (Montri la profilon) 2026-novembro-10 19:32:41
tmezo.
la greka ankoraŭ estas tre prestiĝa, tial oni akceptas tiun vorton en Esperanto (tm).
la greka ankoraŭ estas tre prestiĝa, tial oni akceptas tiun vorton en Esperanto (tm).
amigueo (Montri la profilon) 2026-novembro-13 10:21:06
"Fonseca estas furore pora je Zelenski."
Cxu elegante?
Cxu elegante?