پستها: 36
زبان: Esperanto
amigueo (نمایش مشخصات) 10 نوامبر 2026، 5:55:38
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) aŭ eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Cxu unu aux du uloj?
Una solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al ulo entuziasme porukrainia (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusia (malfavor Putin):》
Interesa fenomeno.
Dua solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasma porukrainiulo (favor Zelenski) au eĉfreneza malporrusiulo (malfavor Putin):》
Tria solvo:
《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
Vidu la mesaĝon pri KAJ, rektantaŭe, ĉar mi kompletigis ĝin je la tria solvo.
amigueo (نمایش مشخصات) 10 نوامبر 2026، 6:26:30
La problemo estas la prononca traktado de vortero, kies alia parto troviĝas multe pli poste en la frazo, kaj la prononco de tiu dua vortero.
Prononci disigitan vorton tiel ke la vorto restu signifa.
En via ekzemplo 《Mi trovis tekston en Facebook. Ĝi apartenas al entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo:》
> entuziasme porukraini- (favor Zelenski) aŭ eĉfreneze malporrusi- (malfavor Putin) -ulo
La aŭskultanto aŭdas malporrusi- kaj devas atendi ĝis -ulo por kompreni, ke la unua elemento estis nekompleta. Intertempe enŝoviĝas tuta alia frazparto.
Kiel prononce marki interrompitan vorton, kies daŭrigo venas post enŝovita frazparto?
Mi vidus tri eblajn strategiojn:
1. Daŭriga intonacio: ĉe malporrusi- la voĉo restas kvazaŭ suspendita, indikante, ke la esprimo ne finiĝis.
2. Speciala fina konturo: la lasta silabo de malporrusi- ricevas apartan intonacian markon, kiu anoncas daŭrigon.
3. Prosodia remalfermo: ĉe -ulo la parolanto rekomencas la prononcon kvazaŭ kompletigante la antaŭan vorton.
Tiaj fenomenoj estas esplorindaj per komparo kun la angla, la franca, la germana kaj aliaj lingvoj, precipe ĉe interrompitaj vortoj, parentetikaj enŝovoj kaj interrompita morfologia konstruo.
Mi proponas esplori aparte la fenomenon de discontinuaj vortoj (discontinuous words), ne nur la prosodion de kunmetaĵoj. Tio multe pli proksimas al via ekzemplo.
Dankon AI, sxudas pensi per si mem.
amigueo (نمایش مشخصات) 10 نوامبر 2026، 18:50:30
# Diskontinuaj vortoj: fenomeno, ekzemploj kaj prosodio
Via ekzemplo apartenas al interesa intersekco de tri lingvistikaj fenomenoj: tmezo, interrompita morfologia konstruo kaj parentetika enŝovo.
La kerna strukturo estas:
\\[ A + X + B \\]
kie:
- A estas la komenco de vorto;
- X estas enŝovita frazparto, kiu interrompas la vorton;
- B estas la fino de la sama vorto.
En via ekzemplo:
- A = `malporrusi-`
- X = `(malfavor Putin)`
- B = `-ulo`
La tuta vorto estas malporrusiulo, sed ĝiaj du partoj ne estas sinsekvaj en la parola fluo.
Grava distingo: temas ne simple pri paŭzo dum prononcado, sed pri morfologia unuo, kies komponantoj estas disigitaj per alia materialo.
## 1. Tmezo: la plej proksima fenomeno
La termino tmezo devenas de la greka tmēsis (tranĉo, disigo). Ĝi estas retorika kaj lingvistika procedo, per kiu vorto aŭ kunmetaĵo estas interrompita per enŝovo de alia vorto aŭ frazparto.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://rhetoric.byu.edu\&sz=32)
rhetoric.byu.edu+1
La angla havas tre konatajn ekzemplojn:
| Normala vorto | Interrompita formo |
| ------------- | -------------------- |
| absolutely | abso-bloody-lutely |
| unbelievable | un-bloody-believable |
| fantastic | fan-fucking-tastic |
| impossible | im-fucking-possible |
La ekzemploj estas anglaj, ne nepre samspecaj laŭ la morfologia analizo.
La enŝovita elemento ofte esprimas emocion, emfazon aŭ sintenon.
La interesa afero estas, ke la interrompo ne estas arbitra. En la angla, la enŝovo ofte okazas tuj antaŭ akcentata silabo. La ritmo de la vorto influas, kie la enŝovo estas akceptebla. Tion esploris John McCarthy en sia klasika studo pri prosodia strukturo kaj tmesis.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://www.cambridge.org\&sz=32)
Cambridge University Press+1
Via ekzemplo tamen havas gravan diferencon: la enŝovita elemento ne estas unu emfaza vorto, sed tuta klariga frazparto. Tio estas tmezo en pli vasta senco.
## 2. Diskontinuaj vortoj en la germana kaj nederlanda
Alia grava fenomeno estas la disigeblaj verboj.
En la germana:
- aufstehen = leviĝi.
- Ich stehe um sieben Uhr auf.
La vorto estas disigita:
- stehe aperas frue;
- auf aperas fine;
- inter ili povas troviĝi granda kvanto da frazmaterialo.
Ekzemple:
Maria sieht nach der langen Autofahrt von München, wo sie beruflich zu tun hatte, sehr müde und erschöpft aus.
La verbo aussehen estas disigita per preskaŭ la tuta resto de la frazo.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+1
La nederlanda havas similan fenomenon.
Tiu speco de diskontinueco estas efektive esplorita ankaŭ el la vidpunkto de lingvoprilaborado. Artikolo de Frazier, Flores d'Arcais kaj Coolen (1993), Processing discontinuous words, esploras kiel la aŭskultanto rekonas nederlandajn verbojn kies prefiksoj estas disigitaj de la verba radiko.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\&sz=32)
PubMed
Sed estas grava diferenco:
- En la germana kaj nederlanda la disigo estas parto de la gramatiko.
- En via Esperanto ĝi estas intence kreita retorika procedo.
## 3. Kiel oni prononcas la interrompon?
Jen la plej grava parto por via projekto.
Esploroj pri parentetikaj enŝovoj montras, ke lingvoj uzas plurajn akustikajn rimedojn por signali, ke la parolanto provizore forlasas la ĉefan frazon kaj poste revenas al ĝi:
- paŭzoj;
- ŝanĝo de tonalto;
- ŝanĝo de voĉintenso;
- ŝanĝo de parolrapido;
- aparta intonacia konturo por la enŝovita parto.
Tio estas esplorita interalie ĉe la angla, germana, kataluna kaj turka.
[image](https://www.google.com/s2/favicons?domain=https://doi.org\&sz=32)
DOI+3
Por via ekzemplo mi proponus jenan prononcan modelon:
Ĉefa frazo
# malporrusi—
Nefinita intonacio: la voĉo anoncas, ke io ankoraŭ venos.
Enŝovita klarigo
## (malfavor Putin)
Aparta intonacia grupo, kun iom malsama tonalto kaj mallongaj limpaŭzoj.
Reveno al la ĉefa vorto
# —ulo
Rekomenco de la ĉefa intonacia linio kaj kompletigo de la vorto.
Mi atentigas pri unu interesa problemo: en malporrusiulo, laŭ la normala Esperanta akcentado, la ĉefa akcento troviĝas en u, do ĝuste post la enŝovita klarigo. Tial la unua fragmento ne povas fidi je sia propra vortakcento por anonci la interrompon.
La suspendita intonacio estas des pli grava.
## 4. Ĉu ekzistas pli preciza esplortemo?
Mi proponas distingi kvar fenomenojn:
| Fenomeno | Ekzemplo | Naturo |
| -------------------------- | ------------------------------- | --------------------- |
| Tmezo | abso-bloody-lutely | Retorika interrompo |
| Diskontinua vorto | germana stehe ... auf | Gramatika disigo |
| Parentetika enŝovo | vorto (klariga frazo) vorto | Diskursa interrompo |
| Interrompita memkompletigo | malporrusi—(malfavor Putin)—ulo | Kombino de la antaŭaj |
La lasta estas via interesa kazo.
## 5. Mia propono: esplori apartan prosodian konvencion por Esperanto
Mi eĉ proponus provi nomi ĝin parentetika tmezo.
La konvencio povus havi tri regulojn:
1. La unua fragmento ricevas intonacion de nefiniteco.
2. La enŝovita klarigo ricevas propran intonacian konturon.
3. La fina fragmento rekomencas la originan frazan melodion.
Tiel eblus konstrui ankaŭ aliajn ekzemplojn:
- demokrati- (favora al demokratio) -ulo
- kontraŭkapitalist- (malfavora al kapitalismo) -ema
- ekologi- (defendanto de la medio) -isto
La avantaĝo estus, ke oni povus enmeti klarigon ene de vorto sen devi interrompi la tutan frazon aŭ reformuli ĝin.
Mi opinias, ke la plej interesa demando por plua esplorado estas ĉu la aŭskultanto kapablas rekoni la unuan fragmenton kiel ankoraŭ nekompletan vorton, eĉ kiam la enŝovita klarigo estas longa. Tio jam estus eksperimento pri la interago inter morfologia antaŭvido, memoro kaj prosodio.
amigueo (نمایش مشخصات) 10 نوامبر 2026، 19:32:41
la greka ankoraŭ estas tre prestiĝa, tial oni akceptas tiun vorton en Esperanto (tm).
amigueo (نمایش مشخصات) 13 نوامبر 2026، 10:21:06
Cxu elegante?
amigueo (نمایش مشخصات) 14 نوامبر 2026، 10:50:30
"Cxu la malgaja kreinto gxuste rezonis?"
"Cxu gxuste - la malgaja kreinto rezonis?"
Cxu pli - klare?
amigueo (نمایش مشخصات) 15 نوامبر 2026، 9:50:15
PARTO 2
Estimata sr Kirilo Brosch,
Mi multe pripensis vian respondon, komunan por amigueo kaj gabi_eo, kaj mankan por Altebrilas.
La temo estis mortinta en la forumo: neniu reagis al via solvo.
Kaj?
Mi taksis gxin logikan kaj simplan solvon.
Sed?
Mi aplikis gxin al cxiu demando.
Vere?
gabi_eo:
apliko de neo de la tuto:
li ne permesis al iu ajn eniri = ne ke li permesis al iu ajn eniri. --> ne ke li permesis al unu eniri --> unu ne rajtis eniri.
mi ne vidas kiel vi trovas ke "neniu rajtis eniri".
amigueo:
> Mi ne lasis ĉiun. → mi lasis neniun.
> Mi ne lasis ĉiujn. → mi lasis almenaŭ unun.
Vi diris:
""La sama klarigo kiel supre aplikiĝas ankaŭ ĉi tie. La duan sencon esprimu ekz. per "Mi lasis ne ĉiujn".""
Mi aplikas la neadon de la tuto:
mi ne lasis cxiun = Ne {ke mi lasis cxiun --> se mi lasis cxiun, mi lasis cxiujn --> mi lasis la tuton el ili} = mi ne lasis la tuton el ili -->
mi prenis almenaux unu.
mi ne lasis cxiujn = Ne {ke mi lasis cxiujn --> se mi lasis cxiujn, mi lasis cxiun} = mi ne lasis cxiun (tio estas la una kazo) = mi prenis almenaux unu.
Kiel mi atingis ke:
mi ne lasis cxiun = mi lasis neniun
?
mi ne lasis cxiun = mi ne lasis unu (mi prenis unu) kaj ne lasis alian kaj ne lasis plian alian kaj tiel gxis la lastan.
Do, mi ne lasis cxiun = mi prenis cxiujn = mi lasis neniun.
Kiel mi atingis ke: mi ne lasis cxiujn = mi lasis almenaux unu?
mi ne lasis cxiujn = mi prenas la tuton (cxiujn) = mi lasis neniun.
Nu, mi kontentas la progreson, sed ankoraux mi ne bone komprenas la tuton.
Antauxdankon pro via klarigo,
Amigueo
Aldone:
Mi rimarkas ke mi trompis min por atingi bonan solvon, kaj mi uzis unu logikon en unua kazo kaj alian logikon en la alia.
Tio ne pruvas ke la gramatiko estas mallogika, sed ke gxi estas kompleksa, kaj ke mi ne konas eksplicite tiun logikon, mi nur aplikis idiome kiel farus denaskulo (en ria kapo estas silenta masxino kiu komparas statistikojn de trovoj en gxenerala korpuso de la lingvo). Kiam lernanto demandis kaj petis pruvon, mi konstatis min nuda pri logiko, mi nur havis nekonscian kutimon. Tio estas mirinde bona por paroli, sed nesuficxa por klarigi kiel fari por kompreni ekzemplon.
gabi_eo:
sxi ne sxatas iu ajn = sxi sxatas neniun ajn.
Kiun regulon mi aplikis? Mi saltigis NE sur IUN, mi ne tusxis ecx AJN. La rezulto estas NENIUN.
Kial? Sxajne, estas nevidebla distribua koridoro inter la verbo kaj la IU-vortoj de la frazo.
iu ne sxatas iun hundon de iu najbaro = neniu sxatas neniun hundon de neniu najbaro.
Cxu vere?
amigueo:
mi ne lasis cxiuj = mi lasis ne cxiu/j.
Per kiu regulo? Mi saltigis NE sur CXIU/J.
Sxajne la nevidebla koridoro distribua ekzistas entre la verbo kaj la Cxiu-vortoj.
mi ne lasis cxiuj katoj cxiutage = mi lasis ne cxiu kato necxiutage.
Cxu vere?
Denove mi petas vian helpon aux tiun de via institucio.
Antauxdanke,
Amigueo
Altebrilas (نمایش مشخصات) 15 نوامبر 2026، 16:59:49
amigueo (نمایش مشخصات) 16 نوامبر 2026، 14:12:18
amigueo (نمایش مشخصات) 16 نوامبر 2026، 14:12:19
Altebrilas:Logiko ekzistas de longtempe. Verŝajne fakuloj jam multon skribis pri tio. Kial vi ne faras la demandon al Artefarita Intelekto? Ĝi certe plene kaj pacience respondus al vi.Tio dependas de al kiom inteligenta ai demandi.
Mi klopodis per ChatGPT senpaga. Tio ne funkciis.