Messages: 32
Language: Esperanto
amigueo (User's profile) July 2, 2026, 8:08:17 PM
NePorKomencantoj
○
Interesa:
《Mi havas demandon pri la vortoj opo kaj teamo.
En PIV, opo estas difinita jene:
«Grupo de homoj kunigitaj per kuneco de la sama agado aŭ celo: opo de fabrikistoj, de pilkludantoj.»
Laŭ tiu difino, ŝajnas al mi, ke opo havas preskaŭ la saman signifon kiel teamo. Do, ĉu opo kaj teamo estas interŝanĝeblaj?》
Teamo, opo, aro, grupo?
○
Nun post pripenso mi rimarkas troan entuziasmon pri ijig/igxig.
Normale la traduko konciza estus:
Orkestri, arangxi, sxajnigi agon/transformon/rilaton/staton spontana (sxtelkasxigxo de kauxzanto).
Mia signifo de ijig/igxig ne estas simpla kunmeto sed idiomo. La strukturo estas oksimorono: Kauxzo+senkauxzo. Tio pragmate solvigxas kiel konscia sxajnigo/arangxo/orkestrado por kasxi kauxzanton (ruza sxajna senagentigo).
La kunmeto ijig/igxig povus pli kurti kaj montri malambigue sian idioman naturon. Ekz ijg/igxg.
○
Ĉu vi pensas ke *-iĝig/-ijig estas nur utila por dubli detektivajn filmojn, ne por ĉiutaga vivo? La plejparto de filmoj rilatas al ŝajnigoj kaj ruzoj, ne nur la policaj. Kaj la ĉiutaga vivo estas danco de hipokritecoj. Ĉu vi pensas ke nur unufoje ĉiujare vi utiligus ĝin?
○
iuxigi.
Tiu kunmeto utilas por fabriki kulpulon aux respondeculon.
Karlo diras: Vi *rompiuxis mian plejsxatatan libron.
Do,
Karlo *rompiuxigas vin la libron.
Karlo *iuxigas vin rompi la libron.
Karlo *rompiuxigas la libron al vi.
Karlo *iuxigas la libron *rompin de vi.
○
AI:
Se la antaŭa tendenco estas **kaŝi la agenton**, la kontraŭa estas **gramatike elstarigi aŭ eĉ fabriki agenton**. Tio estas interesa temo en sociolingvistiko kaj retoriko.
La ĉefaj mekanismoj estus:
* **Aktivigi la pasivon**:
*La eraro estis farita.* → *La ministro faris la eraron.*
La dua formo devigas la aŭskultanton vidi konkretan kulpulon.
* **Uzi kaŭzajn verbojn**:
*La ekonomio kolapsis.* → *La registaro detruis la ekonomion.*
La dua formo implicas intencan aŭ almenaŭ rektan respondecon.
* **Transformi kuntekston en personan agon**:
*La problemo aperis pro pluraj faktoroj.* → *X kreis la problemon.*
Kompleksa kaŭzeco fariĝas unu kulpa agento.
* **Elekti verbon kun morala ŝarĝo**:
*La informo estis publikigita.* → *X diskonigis sekreton.*
La fakto povas esti identa, sed la verbo jam enhavas juĝon.
* **Nominaligi respondecon**:
*La decido de X kaŭzis...*
kontraŭ
*La katastrofo de X...*
La dua kunigas personon kaj negativan rezulton kvazaŭ ili estus unu afero.
* **Forigi kuntekston per mallongigo**:
*X rifuzis subskribi, post kiam tri aliaj proponoj malsukcesis.*
→ *X rifuzis subskribi.*
La forigita kunteksto povas transformi racian decidon en ŝajnan kulpon.
* **Uzi `pro` por konstrui kulpan kaŭzon**:
*Pro X okazis Y.*
Tio estas multe pli forta ol *X estis unu el la faktoroj, kiuj kontribuis al Y*.
* **Uzi `kaŭzi` anstataŭ `kontribui al`**:
*X kontribuis al la krizo* → *X kaŭzis la krizon.*
Jen tre grava grada ŝanĝo: **parta respondeco fariĝas plena kulpo**.
* **Fari personon la subjekto de ĉio**:
*Sub X kreskis senlaboreco.*
La gramatika strukturo sugestas, ke X estas la centra kaŭzo, eĉ se la reala kaŭzeco estas multe pli kompleksa.
La plej interesa kontraŭmeto estas do:
> **Agent-foriga gramatiko:** *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> **Agent-fabrika gramatiko:** *X ŝanĝis la sistemon.*
Sed ekzistas tria, eble eĉ pli potenca mekanismo: **falsa agentelekto**.
> *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> → *La registaro ŝanĝis la sistemon.*
> → *La registaro intence detruis la sistemon.*
Ĉiu paŝo aldonas pli da **agento, kaŭzeco kaj intenco**. La lasta paŝo ne nur fabrikas kulpulon, sed ankaŭ fabrikas **motivon**.
Tial oni povus koncepti du kontraŭajn lingvajn strategiojn:
**1. Kaŝi respondecon:**
`agento → ago → rezulto`
→ `rezulto → "okazis" / "iĝis" / "oni"`
**2. Fabriki kulpon:**
`kompleksa rezulto`
→ `unu kaŭzo`
→ `unu agento`
→ `intenca ago`
→ `morale kulpa persono`
La lingva ŝlosilo estas, ke **gramatiko ne nur priskribas, kiu faris ion; ĝi povas sugesti, ke iu faris ion, eĉ kiam la reala kaŭzeco estas distribuita inter multaj faktoroj**.
En via kadro, mi nomus tion **„agentigo“**: la gramatika kaj retorika procezo per kiu kompleksa, senpersona aŭ distribuita kaŭzeco estas transformita en la bildon de unu klara kulpulo.
○
igxigi estas tre grava koncepto. Ju pli inteligenta estas ulo, des pli kasxas verajn motivaciojn de ago kaj agojn mem. Nur por eviti opozicion.
Okcidento normaligis ke politikistoj devas mensogi por esti efikaj kaj bonaj politikistoj.
○
Hi *mortigxigins de Specialaj Servoj."
Vi, Altebrilas, trovis specialan ekzemplon, kie *-ij aux -igx tauxgegas.
"Suicido" ne estas tikla metodo, sed natura morto kiu nepruveblas murdo:
Hi *mortijigins de mafio.
En aktivo: Mafio mortijigis/mortigxigis hin.
Tial mortiĝigi/mortijigi estas pli interesa ol simpla mortigi: ĝi kombinas kaŭzon (-ig-) kun mortiĝo/mortijo (-iĝ-/-ij-; senkauxzo, spontano), tiel ke la kaŭzanto ŝtele kaŝas sin malantaŭ la ŝajno de natura aŭ hazarda morto.
○
Pliaj ekzemploj per AI:
1. rompiĝi → rompiĝigi
La kompanio rompiĝigis la kontrakton.
La kontrakto aspektas kvazaŭ ĝi rompiĝis pro cirkonstancoj, sed iu fakte kaŭzis tion.
Ekzemple: la kompanio intence faras ion, kio igas la alian flankon mem nuligi la kontrakton.
2. perdiĝi → perdiĝigi
La burokrato perdiĝigis la dosieron.
La dosiero ŝajnas simple perdiĝi, sed iu kaŭzis ĝian „perdiĝon“.
Tio povus esti utila por kaŝita sabotado:
Li perdiĝigis la pruvojn.
La pruvojn oni ne rekte detruis; oni kaŭzis, ke ili „perdiĝu“.
3. damaĝiĝi → damaĝiĝigi
La posedanto damaĝiĝigis la konstruaĵon.
La konstruaĵo ŝajnas esti damaĝita pro natura aŭ ekstera okazaĵo, sed la posedanto mem kaŭzis la damaĝon.
Tio povus esti aparte interesa en fraŭdo:
Li damaĝiĝigis sian aŭton por ricevi asekurmonon.
La aŭto ŝajnas esti damaĝiĝinta, kvazaŭ pro akcidento, sed la posedanto kaŭzis tion.
4. bruliĝi → bruliĝigi
La krimulo bruliĝigis la domon.
La domo ŝajnas esti bruliĝinta — kvazaŭ incendio simple okazis — sed la krimulo kaŭzis la incendion.
Kompare:
Li bruligis la domon. → rekta, eksplicita kaŭzo.
Li bruliĝigis la domon. → kaŭzis, ke la domo bruliĝu; pli da emfazo al la rezultinta incendio ol al la rekta ago.
5. rompiĝi → rompiĝigi en falsa akcidento
La ŝtelisto rompiĝigis la fenestron.
Li kaŭzis, ke la fenestro rompiĝu, tiel ke poste oni povu prezenti la eventon kiel hazardan rompiĝon.
6. malaperiĝi → malaperiĝigi
Se malaperiĝi estas uzata por „malaperi kvazaŭ mem“, tiam:
La spiono malaperiĝigis la dokumentojn.
La dokumentoj ne estis rekte detruitaj; li kaŭzis, ke ili malaperu.
7. faliĝi → faliĝigi
La murdisto faliĝigis la viktimon de la ŝtuparo.
Tio povus esti tre interesa en krimkunteksto: li ne simple puŝis la viktimon, sed kaŭzis, ke la viktimo falu, tiel ke la morto aŭ vundo aspektu kiel akcidento.
8. mortiĝi → mortiĝigi
Kaj ĉi tiu estas, laŭ mi, la plej forta ekzemplo:
La mafio mortiĝigis hin.
La mafio ne simple mortigis lin. Ĝi kaŭzis, ke li mortiĝu, kun la ebla intenco, ke lia morto ŝajnu natura, hazarda aŭ memokaza.
---
Eknepra -iĝig/-ijig.
Mi nun ne scias, kiel verki teksteton en Esperanto sen utiligi la afikskunmeton -iĝig/-ijig.
La nuanco de ŝtela sinkaŝo de kaŭzanto.
9.
Hi ne volas suferigi sian koramikinon, tial hi rompiĝigis (sian rilaton) kun ŝi.
Hi rompiĝigis kunŝion.
○
"Hi *mortigxigins de Specialaj Servoj."
Vi, Altebrilas, trovis specialan ekzemplon, kie *-ij aux -igx tauxgegas.
"Suicido" ne estas tikla metodo, sed natura morto kiun neniu suspektas murdo:
Hi *mortijigins de specialaj servoj.
○
La dubo pri la interreta strukturo de estonta partopreniga UEA. Mi spertis la socifridon de la pasinta Discord-kongreso de UEA. Mia vejnoj frostis. Esperanto devus helpi la malvirtualajn renkontojn de homoj, per tre diversaj pretekstoj.
○
Vi ofte diris, ke vi malaprobas reformojn de Esperanto, kiam ili estas prezentataj kiel ŝanĝoj al la lingvo sen larĝa aprobo de la esperantlingva komunumo.
Tamen vi ne kontraŭas lingvajn eksperimentojn, se ili estas prezentataj honeste kiel tiaj: ne kiel oficialaj ŝanĝoj, sed kiel proponoj por esplori eblajn esprimajn eblojn. Tia eksperimento devas klare difini la proponitajn novajn vortojn, afiksojn aŭ regulojn, averti — precipe komencantojn — ke ili ne apartenas al la normala aŭ oficiala Esperanto, kaj klarigi, kian konkretan utilon ili alportas.
Jen ekzemplo de tia eksperimento. Mi proponas du afiksojn, *-ij- kaj *-iŭ-, por distingi du malsamajn manierojn, laŭ kiuj povas okazi ago:
*-ij- esprimas spontanecon: la ago okazas sen intenca planado aŭ konscia kontrolo.
*-iŭ- esprimas intencecon: la ago estas farata konscie, laŭ intenco aŭ kun specifa celo.
Ekzemple:
*parolijigi per flatado — igi iun paroli spontane, sen antaŭa intenco aŭ konscia kontrolo.
*ridiŭi pri stulta ŝerco — ridi intence, ekzemple por ŝajnigi amuziĝon aŭ por atingi ian socian celon.
La celo de la eksperimento estas ne reformi Esperanton, sed esplori ĉu tia distingo povus esti utila. En la ordinara lingvo oni povas esprimi la saman signifon per pluraj vortoj — ekzemple spontane paroli, senpripense paroli, intence ridi, ŝajnigi ridon ktp. La proponitaj afiksoj celas kunpremi tian signifon en unu vorta strukturo, tiel ke la spontano aŭ intenco de la ago estu tuj videbla en la vorto mem.
La propono do estu komprenata kiel eksperimenta lingva ludo, ne kiel postulo ŝanĝi la norman Esperanton. Se ĝi montriĝas neutila, ĝi povas esti forlasita; se ĝi montriĝas interesa, ĝi povas servi kiel temo por plua diskuto pri la esprimkapablo de Esperanto.
Por malpezigi la strukturon, varianto *proponans, kie la afiksoj estas adverboj:
" Igi iun *ij paroli per flatado (*parolijigi iun...)
" *Iŭ ridi pro kalkulo (*ridiŭi...)
Dialogo 1:
--Cxu vi faligis la televidon?
--*Ij! Mi estis duondorma...
Dialogo 2:
--Cxu vi faligis la televidon?
--Iux! Mi avertis vin: forprenu viajn ajxojn antaux la vendredo. Atentu nun vian komputilon.
En la franca estas bela idiomo por "parolijigi": tirer le ver du nez à quelqu'un.
○
Poste venas diskuto pri neneceso de *ij cxar -iĝ jam povas havi saman rolon, sed nur se nuna uzo en kelkaj verboj sen rekta objekto ĝeneraliĝus al cxiuj verboj kun rekta objekto. Cxu eblus aŭ konvenus?
Dialogo 1:
--Cxu vi faligis la televidon?
--Mi *faliĝis ĝin. Mi estis duondorma...
○
Parolijigi per flatado. (ij paroli = paroli spontane, sen kontroli)
Ridiuxi stultan sxercon (iux ridi = ridi per volo, pro kalkulo)
○
01
Kaj Kion vi pensas pri:
"kie vi laboras Cxu vi havas kolegojn?"
02
Kaj ki'on vi pensas pri:
"Kie vi laboras cxu vi havas kolegojn?"
Variajxoj: ki"o, kîo, kyo, hxio.
○
Sata (satigite), peto ugxis.
○
" Argentino tiom ofte goleblis, ke fine golins.
○
Kiam estas tri "gxi" en frazo, aux tri "sxi", devas ekzisti elegantaj alternativaj rimedoj por referenci.
La konvencio povus konsisti el elidi subjekton kiu estas jam subjekto de antauxa frazo, aux kiu estas la unua aux lasta nomo de la antauxa frazo.
" La afisxo kovras muron. Rektangulas kaj verdas (afisxo).
" La afisxo kovras muron. Dikaks kaj rugaks (muro).
○
Mia dialekto?
Mi volas ke mi estu prezidento.
= Mi volas esti prezidento.
Mi volas ke estu prezidento.
= Mi volas prezidenton esti.
○
Cxu malsamaj frazoj?:
" Hi volas prezidenton esti.
" Hi volas esti prezidento.
○
Elidita subjekto kaj ortografie diakritaj majusklo kaj minusklo:
-Cxu vi bone fartas?
-Tre bone fartas cxi matene, male al hieraux. Kaj vi?
-Fartas normale. Tro okupitas por rimarki Kiel fartas.
-kie laboras Cxu havas kolegojn?
○
Ortografia diakrito por adjektivo/pronomo:
" Hi ne scias Kiel hi fartas.
" Demandu Kie hi vivas.
" Demandu kie hi vivas, Kial hi fugxis.
○
Cxu elidi subjekton?
" Hi ne scias Kiel ]hi[ fartas.
" Demandu kie hi vivas, Kial ]hi[ fugxis.
○
Famiaj plejsxatataj solvoj estas:
1. Kaj Kion vi pensas pri:
"kie vi laboras Cxu vi havas kolegojn?"
2. Kaj hxion vi pensas pri:
"Kie vi laboras cxu vi havas kolegojn?"
○
"Vekigxi" estas bona ekzemplo.
a. "Sxi vekigxis gxuste je la sepa". (Kvazaux sen kauxzo, spontane).
b. "Mi vekigxis sxin nur per senvola pasxbrueto, kaj sxi enkolerigxis, kriegis kaj minacis". (Nun "vekigxi" havas rektan objekton, sed la spontana, akcidenta, senintenca nuanco samas)
○
"Mesagxo nuligita pro korekto farita"
Parafrazoj:
" (Korekt)peto, sata, nulas (nuligins).
" Sukcesinte, pet(mesagx)o malaperis.
" Sata, peto nulas.
" .....
○
《Ĉu vi konsultis vortaron ? Kial incestinto kaj incestito ne taŭgas?》
Certe, sed en sama registro ol "prostitu(ci)ato" tauxgas ili (vortoj incestito kaj incestinto).
LBL dirus ke "pjuto" estas tute nenecesa vorto, cxar eblas "fiprostitu(ci)ato"》
Tamen, via sugesto malfermas temon same interesan ol lingvan registron de pjuto aux incestito kaj konvenon ne per afiksoj esksplicitigi sekson de vorto pjuto.
Dialogo:
-cxu vi bone fartas?
- tre bone fartas cxi matene, male al hieraux. Kaj vi?
-fartas normale. tro okupitas por rimarki kíel fartas.
○
Estas koincido kun la hispana (el martes... no!, el miércoles). Sed la proponeto "no!" rolas kiel "oups!" en la franca, cxar "no!" (momenta forgeso de akuzativa markilo) estus erareto ofta en Esperanto.
○
Filo de pjuto (pjutfilo) <> Pjutido.
Antauxlonge amigueo proponis:
"Pjuto", kiel epicena "putino". Do, pjuticxo, pjutino, virpjuto, fempjuto, pjutido, pjutudo, ktp aux simple "pjuto".
Sed la kliento de pjuto, Kiel nomigxas? Kaj la entreprenisto? Kaj la ludonanto de lokaloj? Kaj la pjutoj kiel hobio, kromgajno, animalvoko, sklaveco, migrado al potosio, persona ekonomia krizo, kariero, volontula filantropio, fema milit-peno, malmasakro utera, psika trauxmo, incest-sekvelo, kaj la korupta policisto, kaj la deca protektato de pjuto ktp.
La vario estas enorma, kaj la insultoj kaj malinsultoj estas primitivaj.
La proponoj devus konsideri la realon diverslandan, pli sociologian ol leksikan.
Kaj la incestaj roloj, tiom oftaj en reala vivo, kiujn nomojn uzas Esperanto tiurilate?
○
Enenlitigxi, endormigxi, enfermigxi, enmalfermigxi, enamigxi, enkolerigxi, envekigxi, envundigxi, envetigxi, enbataligxi, enmensogigxi, enkolerigxi, enkaresigxi, enironiigxi, enmokigxi, enrifuzigxi, enlegigxi libron, enauxskultigxi sinfonion, enridigxi, enplorigxi, enheroigxi...
Cxu vi komprenas la komunan nuancon?
Hi enenigxas legon, disputon, koleron/kolera, karesadon, optimismon, vekja, lerta...
Enenigxi = eniri profrundon de..., kun propraj reguloj kaj inercio, do ne facilas instante eliri tiun staton.
"Enlegigxa libro" = page-turner
Hi enflatigxas, tial hi igxas facila viktimo de trompoj.
Cxu enen- estas interesa kunmeta rimedo?
Ne samas kolerigxi ol enkolerigxi. Multaj nur kapablas enkolerigxi.
Ne samas lacigxi ol enlacigxi, amuzigxi ol enamuzigxi, labori ol enlaborigxi.
○
EN- prenas sencon rektan, ne figurativan en:
Enlitigxi.
Enenlitigxi havas la figurativan.
Ankaux elellitigxi.
Kaj la statoj enenlita, elellita, enellita.
Mi ellitigxis kelkfoje kaj poste reiris en la liton. Sed je la oka mi elellitigxis per frida dusxado.
Elellitigxi vs enellitigxi.
Mia enelliteco rabas ripozon.
Mi nur elellitigxis kiam pensis pri la rendevuo.
Mia cxiutaga enenliteco pigrigas kaj malsanigas sed ankaux kreemigas.
○
Kompreneble, oni transiras de mondo kun propraj reguloj al mondo kun propraj reguloj.
Kiam oni ne amas, sed nur ludas, oni vivas en mondo kun propra inercio kaj propraj reguloj. Algluiĝo naskas b]ensenamon[/b]: la staton de esti en senamo, kie la inercio mem konservas la restadon.
○
La strukturo EN..IĜ estas multe pli utila ol mi pensis. Ĝi enhavas kaptilan econ, pasian econ, kompulsian econ.
Multfoje tiu eco konvenas por tre diversaj verboj, ne nur endormiĝi kaj enamiĝi.
" Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi.
" Enkoleriĝis ŝi pro vekinsi kaj enrozariiĝis riproĉojn dum horoj.
" Enlegiĝis belan libron tiel ke nur post tagiĝo kapablis mi endormiĝi.
" Post kareso ili enseksiĝis brutale.
" Post ricevi demandon pri la alternativoj de la diagnozo la kuracisto endefendiĝis sian aŭtoritaton profesian kaj la terapia alianco enrompiĝis fatale kaj eksplode.
" La soldato enmalamiĝis la malamikon, kaj enponardiĝis dum 5 minutojn la kadavron.
Kaj tiu strukturo evidentigas ambiguon de IĜ (laŭ la modelo de IG: manĝigi torton al la familio kaj manĝigi la familion torton).
Enlegiĝas libro, endormiĝi, enamiĝi iun.
Por lauxvola riparo de tiu ambiguo:
La konfido enrompi(n)gxis gxis divorco.
La libro enlegi(n)gxas gxis la fino.
Mi ensolvi(f)gxis la puzlon kaj post 3 horoj la 500 pecoj malaperis anstatauxitaj de bela pejzagxo.
Mi enlegi(f)gxas la libron kaj mi sentas min en alia dimensio gxis la fino.
La minimuma markilo estas -n- en ingx, kiam la konteksto dubigas.
○
Retorikaj kaj literajraj figuroj.
FR https://share.google/jVUqVRL8siRTvCYFn
Cathérine Fromilhague: Les figures de style.
148 p. Pdf.
EN https://share.google/CpYygwuuEDNBFa52k
39 literary figures, folder flyer.
EN https://share.google/AD61mBjP8y7lNNwbU
Quick guide to literary devices, poster or card.
EN https://share.google/xXpH7PHZIQka48vHI
Types of stoty conflict, poster.
EN https://share.google/4q30fVZfWfwbi92g5
Common literary elements, poster.
EN https://en.wikipedia.org/wiki/Glossary_of_rhetoric...
ES https://share.google/r2r08lmEfAjc1wIIb
Figuras gramaticales, de sonido, de sentido. Poster.
ES https://share.google/HFi9nESe44W11m7mP
Figuras literarias, clasificacion. Poster.
ES https://share.google/Umw2KGBP1L0ODBDmC
Figuras literarias, clasificacion. Poster.
ES https://share.google/h2a8huKo8hxG90gCP
Las figuras literarias, pdf.
ES https://share.google/ZvzrcBMkci51H3dsA
Las figuras literarias, pdf.
Escritura literaria
ES https://share.google/J3ji3rMEGUE9wbTJv
El arte de la escrituraliteraria
ES https://share.google/gDbZVgmr8QyBQ0b3t
Herramientas para la escritura literaria
Estructura
ES https://share.google/ZABJ46uETwDAUYXrP
Cuento
ES https://share.google/JkZ0dDdCt3tWCNhCs
Herramientas para el alumnado
Espontaneidad
ES https://share.google/lQt1kZOEQMKdgdBgL
Gramática de la fantasía, Rodari.
ES https://share.google/aKX9M32pefeRHEfR9
Escritura creativa, Moreno.
○
" Perfido por neniigi vin.
simpligeblas al
" Perfido por vik nul.
○
"skribigxi":
Mi skribas ion kvazaux neniu igus min skribi (mi skribigxas tekston). Tio sugestas spontanon.
○
La juna esploristo eniris la ĝangalon por studi rarajn insektojn. Li portis simplan kaptilon el drato por kapti specimenojn sen vundi ilin. Subite, li rimarkis strangan karnomanĝan planton: por la muŝoj, tiu planto estis perfekta mortruzilo, ĉar ĝia dolĉa odoro estis nur mortiga trompo.Gvidisto avertis lin: "Atentu la tribajn teritoriojn. Ili foje instalas ruzkaptilojn por protekti sian zonon; ili estas inteligentaj meĥanismoj, kiuj nur timigas homojn sed ne vundas. Tamen, gardu vin kontraŭ la veraj insidiloj de la malamika armeo, ĉar tiuj kaŝitaj fosaĵoj kaj tretminoj estas faritaj kun pura perfido por neniigi vin."
Traduction en français (pour bien apprécier les nuances)
Le jeune explorateur entra dans la jungle pour étudier des insectes rares. Il portait un simple piège (kaptilo) en fil de fer pour attraper des spécimens sans les blesser. Soudain, il remarqua une étrange plante carnivore : pour les mouches, cette plante était une parfaite ruse mortelle (mortruzilo), car sa douce odeur n'était qu'une tromperie fatale.Un guide l'avertit : "Attention aux territoires tribaux. Ils installent parfois des pièges astucieux (ruzkaptilojn) pour protéger leur zone ; ce sont des mécanismes intelligents qui font seulement peur aux gens sans les blesser. Cependant, méfie-toi des véritables pièges perfides (insidiloj) de l'armée ennemie, car ces fosses cachées sont faites avec une pure traîtrise pour t'anéantir."
○
Muro iĝ blankas.
Solvo iĝ malnova.
○
Laŭvola paralela sistemo de sufiksoj, por esprimi
"nevolo, spontano, akcidento, senkontrolo" (ij) kaj
"kontrolo, intenco, plano" (iŭ).
Faliji = fali per akcidento aŭ spontane.
Ploriŭi = plori laŭvole, eble teatre aŭ terapie.
Malpurigiŭi = malpurigi volate.
Ruĝiĝiji = ruĝiĝi senvole, spontane.
○
Kompaktigo:
ijigi → ijgi
igiji → giji
ijigiji → ejgi
iŭigi → iŭgi
igiŭi → giŭi
iŭigiŭi → eŭgi
ijigiŭi → jigi
iŭigiji → ŭigi
○
Jam formoj "ot at it + as os is" pruviĝis tre pezaj. Pro tio, "ij iŭ + ig iĝ + ij iŭ", eĉ nur kun laŭvola aplikado, probable ŝajnas ekstreme pezaj aŭ kompaktaj.
Tial mi pensas pli akceptindaj formojn "mi ij makulis la tablon" aŭ "hi iŭ falis teren".
Kaj simplajn sufiksajn kazojn kiel "faliji, ploriŭi, koincidiji, ridiŭi, aĉetiji (eble kompulsie)".
○
-IJ (spontane, akcidente, nevole)
Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi. (Kaptila eco)
Hi falis teren akcidente =
Hi falijis teren.
Prezidento Trump endormiĝis kelkfoje dum la pintkunveno. =
Prez. T. dormiĝijis (akcidente, senvole, spontane)
Mia rivalo informijis min kontraŭ sia konveno.
Provu parolijigi ŝin per flatado.
○○
" mi vidas vin vidi min vidi vin vidi min...
" ni doklas vidi zin.
○
" Banko donperas monamasojn.
○
" La kandidato poŭras la kampanjon.
" Banko peŭras donon den monamasoj.
○
" Familio manĝifgans torton kiu manĝingans alf la familio
-f- aŭ -n- precizigas se konteksto ne sufiĉas.
○
" Bela revo dest mi paroli vin ruse, Leopold.
○
" Banko donperas monamasojn.
○
Mi recikligis malnovan frazon:
1. Manĝaĵo estas sufiĉa (sufiĉe abunda) por manĝigi la tutan familion na.
2. La familio estas X-a (X-e nombra) por manĝingi la tutan torton al.
sufiĉa = nemaltroa.
X-a = netroa
" Familio manĝigiĵas torton kiu manĝingiĵas al la familio kiu manĝigiĵas la torton.
○
in the medium term = mezbaldaŭ(um).
= meztermne
○
" Nia mezbaldaŭo tristas.
○
"
Mia malbelo maliĝas.
Mi malbela iĝas mi bela.
○
Interesa:
《Mi havas demandon pri la vortoj opo kaj teamo.
En PIV, opo estas difinita jene:
«Grupo de homoj kunigitaj per kuneco de la sama agado aŭ celo: opo de fabrikistoj, de pilkludantoj.»
Laŭ tiu difino, ŝajnas al mi, ke opo havas preskaŭ la saman signifon kiel teamo. Do, ĉu opo kaj teamo estas interŝanĝeblaj?》
Teamo, opo, aro, grupo?
○
Nun post pripenso mi rimarkas troan entuziasmon pri ijig/igxig.
Normale la traduko konciza estus:
Orkestri, arangxi, sxajnigi agon/transformon/rilaton/staton spontana (sxtelkasxigxo de kauxzanto).
Mia signifo de ijig/igxig ne estas simpla kunmeto sed idiomo. La strukturo estas oksimorono: Kauxzo+senkauxzo. Tio pragmate solvigxas kiel konscia sxajnigo/arangxo/orkestrado por kasxi kauxzanton (ruza sxajna senagentigo).
La kunmeto ijig/igxig povus pli kurti kaj montri malambigue sian idioman naturon. Ekz ijg/igxg.
○
Ĉu vi pensas ke *-iĝig/-ijig estas nur utila por dubli detektivajn filmojn, ne por ĉiutaga vivo? La plejparto de filmoj rilatas al ŝajnigoj kaj ruzoj, ne nur la policaj. Kaj la ĉiutaga vivo estas danco de hipokritecoj. Ĉu vi pensas ke nur unufoje ĉiujare vi utiligus ĝin?
○
iuxigi.
Tiu kunmeto utilas por fabriki kulpulon aux respondeculon.
Karlo diras: Vi *rompiuxis mian plejsxatatan libron.
Do,
Karlo *rompiuxigas vin la libron.
Karlo *iuxigas vin rompi la libron.
Karlo *rompiuxigas la libron al vi.
Karlo *iuxigas la libron *rompin de vi.
○
AI:
Se la antaŭa tendenco estas **kaŝi la agenton**, la kontraŭa estas **gramatike elstarigi aŭ eĉ fabriki agenton**. Tio estas interesa temo en sociolingvistiko kaj retoriko.
La ĉefaj mekanismoj estus:
* **Aktivigi la pasivon**:
*La eraro estis farita.* → *La ministro faris la eraron.*
La dua formo devigas la aŭskultanton vidi konkretan kulpulon.
* **Uzi kaŭzajn verbojn**:
*La ekonomio kolapsis.* → *La registaro detruis la ekonomion.*
La dua formo implicas intencan aŭ almenaŭ rektan respondecon.
* **Transformi kuntekston en personan agon**:
*La problemo aperis pro pluraj faktoroj.* → *X kreis la problemon.*
Kompleksa kaŭzeco fariĝas unu kulpa agento.
* **Elekti verbon kun morala ŝarĝo**:
*La informo estis publikigita.* → *X diskonigis sekreton.*
La fakto povas esti identa, sed la verbo jam enhavas juĝon.
* **Nominaligi respondecon**:
*La decido de X kaŭzis...*
kontraŭ
*La katastrofo de X...*
La dua kunigas personon kaj negativan rezulton kvazaŭ ili estus unu afero.
* **Forigi kuntekston per mallongigo**:
*X rifuzis subskribi, post kiam tri aliaj proponoj malsukcesis.*
→ *X rifuzis subskribi.*
La forigita kunteksto povas transformi racian decidon en ŝajnan kulpon.
* **Uzi `pro` por konstrui kulpan kaŭzon**:
*Pro X okazis Y.*
Tio estas multe pli forta ol *X estis unu el la faktoroj, kiuj kontribuis al Y*.
* **Uzi `kaŭzi` anstataŭ `kontribui al`**:
*X kontribuis al la krizo* → *X kaŭzis la krizon.*
Jen tre grava grada ŝanĝo: **parta respondeco fariĝas plena kulpo**.
* **Fari personon la subjekto de ĉio**:
*Sub X kreskis senlaboreco.*
La gramatika strukturo sugestas, ke X estas la centra kaŭzo, eĉ se la reala kaŭzeco estas multe pli kompleksa.
La plej interesa kontraŭmeto estas do:
> **Agent-foriga gramatiko:** *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> **Agent-fabrika gramatiko:** *X ŝanĝis la sistemon.*
Sed ekzistas tria, eble eĉ pli potenca mekanismo: **falsa agentelekto**.
> *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> → *La registaro ŝanĝis la sistemon.*
> → *La registaro intence detruis la sistemon.*
Ĉiu paŝo aldonas pli da **agento, kaŭzeco kaj intenco**. La lasta paŝo ne nur fabrikas kulpulon, sed ankaŭ fabrikas **motivon**.
Tial oni povus koncepti du kontraŭajn lingvajn strategiojn:
**1. Kaŝi respondecon:**
`agento → ago → rezulto`
→ `rezulto → "okazis" / "iĝis" / "oni"`
**2. Fabriki kulpon:**
`kompleksa rezulto`
→ `unu kaŭzo`
→ `unu agento`
→ `intenca ago`
→ `morale kulpa persono`
La lingva ŝlosilo estas, ke **gramatiko ne nur priskribas, kiu faris ion; ĝi povas sugesti, ke iu faris ion, eĉ kiam la reala kaŭzeco estas distribuita inter multaj faktoroj**.
En via kadro, mi nomus tion **„agentigo“**: la gramatika kaj retorika procezo per kiu kompleksa, senpersona aŭ distribuita kaŭzeco estas transformita en la bildon de unu klara kulpulo.
○
igxigi estas tre grava koncepto. Ju pli inteligenta estas ulo, des pli kasxas verajn motivaciojn de ago kaj agojn mem. Nur por eviti opozicion.
Okcidento normaligis ke politikistoj devas mensogi por esti efikaj kaj bonaj politikistoj.
○
Hi *mortigxigins de Specialaj Servoj."
Vi, Altebrilas, trovis specialan ekzemplon, kie *-ij aux -igx tauxgegas.
"Suicido" ne estas tikla metodo, sed natura morto kiu nepruveblas murdo:
Hi *mortijigins de mafio.
En aktivo: Mafio mortijigis/mortigxigis hin.
Tial mortiĝigi/mortijigi estas pli interesa ol simpla mortigi: ĝi kombinas kaŭzon (-ig-) kun mortiĝo/mortijo (-iĝ-/-ij-; senkauxzo, spontano), tiel ke la kaŭzanto ŝtele kaŝas sin malantaŭ la ŝajno de natura aŭ hazarda morto.
○
Pliaj ekzemploj per AI:
1. rompiĝi → rompiĝigi
La kompanio rompiĝigis la kontrakton.
La kontrakto aspektas kvazaŭ ĝi rompiĝis pro cirkonstancoj, sed iu fakte kaŭzis tion.
Ekzemple: la kompanio intence faras ion, kio igas la alian flankon mem nuligi la kontrakton.
2. perdiĝi → perdiĝigi
La burokrato perdiĝigis la dosieron.
La dosiero ŝajnas simple perdiĝi, sed iu kaŭzis ĝian „perdiĝon“.
Tio povus esti utila por kaŝita sabotado:
Li perdiĝigis la pruvojn.
La pruvojn oni ne rekte detruis; oni kaŭzis, ke ili „perdiĝu“.
3. damaĝiĝi → damaĝiĝigi
La posedanto damaĝiĝigis la konstruaĵon.
La konstruaĵo ŝajnas esti damaĝita pro natura aŭ ekstera okazaĵo, sed la posedanto mem kaŭzis la damaĝon.
Tio povus esti aparte interesa en fraŭdo:
Li damaĝiĝigis sian aŭton por ricevi asekurmonon.
La aŭto ŝajnas esti damaĝiĝinta, kvazaŭ pro akcidento, sed la posedanto kaŭzis tion.
4. bruliĝi → bruliĝigi
La krimulo bruliĝigis la domon.
La domo ŝajnas esti bruliĝinta — kvazaŭ incendio simple okazis — sed la krimulo kaŭzis la incendion.
Kompare:
Li bruligis la domon. → rekta, eksplicita kaŭzo.
Li bruliĝigis la domon. → kaŭzis, ke la domo bruliĝu; pli da emfazo al la rezultinta incendio ol al la rekta ago.
5. rompiĝi → rompiĝigi en falsa akcidento
La ŝtelisto rompiĝigis la fenestron.
Li kaŭzis, ke la fenestro rompiĝu, tiel ke poste oni povu prezenti la eventon kiel hazardan rompiĝon.
6. malaperiĝi → malaperiĝigi
Se malaperiĝi estas uzata por „malaperi kvazaŭ mem“, tiam:
La spiono malaperiĝigis la dokumentojn.
La dokumentoj ne estis rekte detruitaj; li kaŭzis, ke ili malaperu.
7. faliĝi → faliĝigi
La murdisto faliĝigis la viktimon de la ŝtuparo.
Tio povus esti tre interesa en krimkunteksto: li ne simple puŝis la viktimon, sed kaŭzis, ke la viktimo falu, tiel ke la morto aŭ vundo aspektu kiel akcidento.
8. mortiĝi → mortiĝigi
Kaj ĉi tiu estas, laŭ mi, la plej forta ekzemplo:
La mafio mortiĝigis hin.
La mafio ne simple mortigis lin. Ĝi kaŭzis, ke li mortiĝu, kun la ebla intenco, ke lia morto ŝajnu natura, hazarda aŭ memokaza.
---
Eknepra -iĝig/-ijig.
Mi nun ne scias, kiel verki teksteton en Esperanto sen utiligi la afikskunmeton -iĝig/-ijig.
La nuanco de ŝtela sinkaŝo de kaŭzanto.
9.
Hi ne volas suferigi sian koramikinon, tial hi rompiĝigis (sian rilaton) kun ŝi.
Hi rompiĝigis kunŝion.
○
"Hi *mortigxigins de Specialaj Servoj."
Vi, Altebrilas, trovis specialan ekzemplon, kie *-ij aux -igx tauxgegas.
"Suicido" ne estas tikla metodo, sed natura morto kiun neniu suspektas murdo:
Hi *mortijigins de specialaj servoj.
○
La dubo pri la interreta strukturo de estonta partopreniga UEA. Mi spertis la socifridon de la pasinta Discord-kongreso de UEA. Mia vejnoj frostis. Esperanto devus helpi la malvirtualajn renkontojn de homoj, per tre diversaj pretekstoj.
○
Vi ofte diris, ke vi malaprobas reformojn de Esperanto, kiam ili estas prezentataj kiel ŝanĝoj al la lingvo sen larĝa aprobo de la esperantlingva komunumo.
Tamen vi ne kontraŭas lingvajn eksperimentojn, se ili estas prezentataj honeste kiel tiaj: ne kiel oficialaj ŝanĝoj, sed kiel proponoj por esplori eblajn esprimajn eblojn. Tia eksperimento devas klare difini la proponitajn novajn vortojn, afiksojn aŭ regulojn, averti — precipe komencantojn — ke ili ne apartenas al la normala aŭ oficiala Esperanto, kaj klarigi, kian konkretan utilon ili alportas.
Jen ekzemplo de tia eksperimento. Mi proponas du afiksojn, *-ij- kaj *-iŭ-, por distingi du malsamajn manierojn, laŭ kiuj povas okazi ago:
*-ij- esprimas spontanecon: la ago okazas sen intenca planado aŭ konscia kontrolo.
*-iŭ- esprimas intencecon: la ago estas farata konscie, laŭ intenco aŭ kun specifa celo.
Ekzemple:
*parolijigi per flatado — igi iun paroli spontane, sen antaŭa intenco aŭ konscia kontrolo.
*ridiŭi pri stulta ŝerco — ridi intence, ekzemple por ŝajnigi amuziĝon aŭ por atingi ian socian celon.
La celo de la eksperimento estas ne reformi Esperanton, sed esplori ĉu tia distingo povus esti utila. En la ordinara lingvo oni povas esprimi la saman signifon per pluraj vortoj — ekzemple spontane paroli, senpripense paroli, intence ridi, ŝajnigi ridon ktp. La proponitaj afiksoj celas kunpremi tian signifon en unu vorta strukturo, tiel ke la spontano aŭ intenco de la ago estu tuj videbla en la vorto mem.
La propono do estu komprenata kiel eksperimenta lingva ludo, ne kiel postulo ŝanĝi la norman Esperanton. Se ĝi montriĝas neutila, ĝi povas esti forlasita; se ĝi montriĝas interesa, ĝi povas servi kiel temo por plua diskuto pri la esprimkapablo de Esperanto.
Por malpezigi la strukturon, varianto *proponans, kie la afiksoj estas adverboj:
" Igi iun *ij paroli per flatado (*parolijigi iun...)
" *Iŭ ridi pro kalkulo (*ridiŭi...)
Dialogo 1:
--Cxu vi faligis la televidon?
--*Ij! Mi estis duondorma...
Dialogo 2:
--Cxu vi faligis la televidon?
--Iux! Mi avertis vin: forprenu viajn ajxojn antaux la vendredo. Atentu nun vian komputilon.
En la franca estas bela idiomo por "parolijigi": tirer le ver du nez à quelqu'un.
○
Poste venas diskuto pri neneceso de *ij cxar -iĝ jam povas havi saman rolon, sed nur se nuna uzo en kelkaj verboj sen rekta objekto ĝeneraliĝus al cxiuj verboj kun rekta objekto. Cxu eblus aŭ konvenus?
Dialogo 1:
--Cxu vi faligis la televidon?
--Mi *faliĝis ĝin. Mi estis duondorma...
○
Parolijigi per flatado. (ij paroli = paroli spontane, sen kontroli)
Ridiuxi stultan sxercon (iux ridi = ridi per volo, pro kalkulo)
○
01
Kaj Kion vi pensas pri:
"kie vi laboras Cxu vi havas kolegojn?"
02
Kaj ki'on vi pensas pri:
"Kie vi laboras cxu vi havas kolegojn?"
Variajxoj: ki"o, kîo, kyo, hxio.
○
Sata (satigite), peto ugxis.
○
" Argentino tiom ofte goleblis, ke fine golins.
○
Kiam estas tri "gxi" en frazo, aux tri "sxi", devas ekzisti elegantaj alternativaj rimedoj por referenci.
La konvencio povus konsisti el elidi subjekton kiu estas jam subjekto de antauxa frazo, aux kiu estas la unua aux lasta nomo de la antauxa frazo.
" La afisxo kovras muron. Rektangulas kaj verdas (afisxo).
" La afisxo kovras muron. Dikaks kaj rugaks (muro).
○
Mia dialekto?
Mi volas ke mi estu prezidento.
= Mi volas esti prezidento.
Mi volas ke estu prezidento.
= Mi volas prezidenton esti.
○
Cxu malsamaj frazoj?:
" Hi volas prezidenton esti.
" Hi volas esti prezidento.
○
Elidita subjekto kaj ortografie diakritaj majusklo kaj minusklo:
-Cxu vi bone fartas?
-Tre bone fartas cxi matene, male al hieraux. Kaj vi?
-Fartas normale. Tro okupitas por rimarki Kiel fartas.
-kie laboras Cxu havas kolegojn?
○
Ortografia diakrito por adjektivo/pronomo:
" Hi ne scias Kiel hi fartas.
" Demandu Kie hi vivas.
" Demandu kie hi vivas, Kial hi fugxis.
○
Cxu elidi subjekton?
" Hi ne scias Kiel ]hi[ fartas.
" Demandu kie hi vivas, Kial ]hi[ fugxis.
○
Famiaj plejsxatataj solvoj estas:
1. Kaj Kion vi pensas pri:
"kie vi laboras Cxu vi havas kolegojn?"
2. Kaj hxion vi pensas pri:
"Kie vi laboras cxu vi havas kolegojn?"
○
"Vekigxi" estas bona ekzemplo.
a. "Sxi vekigxis gxuste je la sepa". (Kvazaux sen kauxzo, spontane).
b. "Mi vekigxis sxin nur per senvola pasxbrueto, kaj sxi enkolerigxis, kriegis kaj minacis". (Nun "vekigxi" havas rektan objekton, sed la spontana, akcidenta, senintenca nuanco samas)
○
"Mesagxo nuligita pro korekto farita"
Parafrazoj:
" (Korekt)peto, sata, nulas (nuligins).
" Sukcesinte, pet(mesagx)o malaperis.
" Sata, peto nulas.
" .....
○
《Ĉu vi konsultis vortaron ? Kial incestinto kaj incestito ne taŭgas?》
Certe, sed en sama registro ol "prostitu(ci)ato" tauxgas ili (vortoj incestito kaj incestinto).
LBL dirus ke "pjuto" estas tute nenecesa vorto, cxar eblas "fiprostitu(ci)ato"》
Tamen, via sugesto malfermas temon same interesan ol lingvan registron de pjuto aux incestito kaj konvenon ne per afiksoj esksplicitigi sekson de vorto pjuto.
Dialogo:
-cxu vi bone fartas?
- tre bone fartas cxi matene, male al hieraux. Kaj vi?
-fartas normale. tro okupitas por rimarki kíel fartas.
○
Estas koincido kun la hispana (el martes... no!, el miércoles). Sed la proponeto "no!" rolas kiel "oups!" en la franca, cxar "no!" (momenta forgeso de akuzativa markilo) estus erareto ofta en Esperanto.
○
Filo de pjuto (pjutfilo) <> Pjutido.
Antauxlonge amigueo proponis:
"Pjuto", kiel epicena "putino". Do, pjuticxo, pjutino, virpjuto, fempjuto, pjutido, pjutudo, ktp aux simple "pjuto".
Sed la kliento de pjuto, Kiel nomigxas? Kaj la entreprenisto? Kaj la ludonanto de lokaloj? Kaj la pjutoj kiel hobio, kromgajno, animalvoko, sklaveco, migrado al potosio, persona ekonomia krizo, kariero, volontula filantropio, fema milit-peno, malmasakro utera, psika trauxmo, incest-sekvelo, kaj la korupta policisto, kaj la deca protektato de pjuto ktp.
La vario estas enorma, kaj la insultoj kaj malinsultoj estas primitivaj.
La proponoj devus konsideri la realon diverslandan, pli sociologian ol leksikan.
Kaj la incestaj roloj, tiom oftaj en reala vivo, kiujn nomojn uzas Esperanto tiurilate?
○
Enenlitigxi, endormigxi, enfermigxi, enmalfermigxi, enamigxi, enkolerigxi, envekigxi, envundigxi, envetigxi, enbataligxi, enmensogigxi, enkolerigxi, enkaresigxi, enironiigxi, enmokigxi, enrifuzigxi, enlegigxi libron, enauxskultigxi sinfonion, enridigxi, enplorigxi, enheroigxi...
Cxu vi komprenas la komunan nuancon?
Hi enenigxas legon, disputon, koleron/kolera, karesadon, optimismon, vekja, lerta...
Enenigxi = eniri profrundon de..., kun propraj reguloj kaj inercio, do ne facilas instante eliri tiun staton.
"Enlegigxa libro" = page-turner
Hi enflatigxas, tial hi igxas facila viktimo de trompoj.
Cxu enen- estas interesa kunmeta rimedo?
Ne samas kolerigxi ol enkolerigxi. Multaj nur kapablas enkolerigxi.
Ne samas lacigxi ol enlacigxi, amuzigxi ol enamuzigxi, labori ol enlaborigxi.
○
EN- prenas sencon rektan, ne figurativan en:
Enlitigxi.
Enenlitigxi havas la figurativan.
Ankaux elellitigxi.
Kaj la statoj enenlita, elellita, enellita.
Mi ellitigxis kelkfoje kaj poste reiris en la liton. Sed je la oka mi elellitigxis per frida dusxado.
Elellitigxi vs enellitigxi.
Mia enelliteco rabas ripozon.
Mi nur elellitigxis kiam pensis pri la rendevuo.
Mia cxiutaga enenliteco pigrigas kaj malsanigas sed ankaux kreemigas.
○
Kompreneble, oni transiras de mondo kun propraj reguloj al mondo kun propraj reguloj.
Kiam oni ne amas, sed nur ludas, oni vivas en mondo kun propra inercio kaj propraj reguloj. Algluiĝo naskas b]ensenamon[/b]: la staton de esti en senamo, kie la inercio mem konservas la restadon.
○
La strukturo EN..IĜ estas multe pli utila ol mi pensis. Ĝi enhavas kaptilan econ, pasian econ, kompulsian econ.
Multfoje tiu eco konvenas por tre diversaj verboj, ne nur endormiĝi kaj enamiĝi.
" Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi.
" Enkoleriĝis ŝi pro vekinsi kaj enrozariiĝis riproĉojn dum horoj.
" Enlegiĝis belan libron tiel ke nur post tagiĝo kapablis mi endormiĝi.
" Post kareso ili enseksiĝis brutale.
" Post ricevi demandon pri la alternativoj de la diagnozo la kuracisto endefendiĝis sian aŭtoritaton profesian kaj la terapia alianco enrompiĝis fatale kaj eksplode.
" La soldato enmalamiĝis la malamikon, kaj enponardiĝis dum 5 minutojn la kadavron.
Kaj tiu strukturo evidentigas ambiguon de IĜ (laŭ la modelo de IG: manĝigi torton al la familio kaj manĝigi la familion torton).
Enlegiĝas libro, endormiĝi, enamiĝi iun.
Por lauxvola riparo de tiu ambiguo:
La konfido enrompi(n)gxis gxis divorco.
La libro enlegi(n)gxas gxis la fino.
Mi ensolvi(f)gxis la puzlon kaj post 3 horoj la 500 pecoj malaperis anstatauxitaj de bela pejzagxo.
Mi enlegi(f)gxas la libron kaj mi sentas min en alia dimensio gxis la fino.
La minimuma markilo estas -n- en ingx, kiam la konteksto dubigas.
○
Retorikaj kaj literajraj figuroj.
FR https://share.google/jVUqVRL8siRTvCYFn
Cathérine Fromilhague: Les figures de style.
148 p. Pdf.
EN https://share.google/CpYygwuuEDNBFa52k
39 literary figures, folder flyer.
EN https://share.google/AD61mBjP8y7lNNwbU
Quick guide to literary devices, poster or card.
EN https://share.google/xXpH7PHZIQka48vHI
Types of stoty conflict, poster.
EN https://share.google/4q30fVZfWfwbi92g5
Common literary elements, poster.
EN https://en.wikipedia.org/wiki/Glossary_of_rhetoric...
ES https://share.google/r2r08lmEfAjc1wIIb
Figuras gramaticales, de sonido, de sentido. Poster.
ES https://share.google/HFi9nESe44W11m7mP
Figuras literarias, clasificacion. Poster.
ES https://share.google/Umw2KGBP1L0ODBDmC
Figuras literarias, clasificacion. Poster.
ES https://share.google/h2a8huKo8hxG90gCP
Las figuras literarias, pdf.
ES https://share.google/ZvzrcBMkci51H3dsA
Las figuras literarias, pdf.
Escritura literaria
ES https://share.google/J3ji3rMEGUE9wbTJv
El arte de la escrituraliteraria
ES https://share.google/gDbZVgmr8QyBQ0b3t
Herramientas para la escritura literaria
Estructura
ES https://share.google/ZABJ46uETwDAUYXrP
Cuento
ES https://share.google/JkZ0dDdCt3tWCNhCs
Herramientas para el alumnado
Espontaneidad
ES https://share.google/lQt1kZOEQMKdgdBgL
Gramática de la fantasía, Rodari.
ES https://share.google/aKX9M32pefeRHEfR9
Escritura creativa, Moreno.
○
" Perfido por neniigi vin.
simpligeblas al
" Perfido por vik nul.
○
"skribigxi":
Mi skribas ion kvazaux neniu igus min skribi (mi skribigxas tekston). Tio sugestas spontanon.
○
La juna esploristo eniris la ĝangalon por studi rarajn insektojn. Li portis simplan kaptilon el drato por kapti specimenojn sen vundi ilin. Subite, li rimarkis strangan karnomanĝan planton: por la muŝoj, tiu planto estis perfekta mortruzilo, ĉar ĝia dolĉa odoro estis nur mortiga trompo.Gvidisto avertis lin: "Atentu la tribajn teritoriojn. Ili foje instalas ruzkaptilojn por protekti sian zonon; ili estas inteligentaj meĥanismoj, kiuj nur timigas homojn sed ne vundas. Tamen, gardu vin kontraŭ la veraj insidiloj de la malamika armeo, ĉar tiuj kaŝitaj fosaĵoj kaj tretminoj estas faritaj kun pura perfido por neniigi vin."
Traduction en français (pour bien apprécier les nuances)
Le jeune explorateur entra dans la jungle pour étudier des insectes rares. Il portait un simple piège (kaptilo) en fil de fer pour attraper des spécimens sans les blesser. Soudain, il remarqua une étrange plante carnivore : pour les mouches, cette plante était une parfaite ruse mortelle (mortruzilo), car sa douce odeur n'était qu'une tromperie fatale.Un guide l'avertit : "Attention aux territoires tribaux. Ils installent parfois des pièges astucieux (ruzkaptilojn) pour protéger leur zone ; ce sont des mécanismes intelligents qui font seulement peur aux gens sans les blesser. Cependant, méfie-toi des véritables pièges perfides (insidiloj) de l'armée ennemie, car ces fosses cachées sont faites avec une pure traîtrise pour t'anéantir."
○
Muro iĝ blankas.
Solvo iĝ malnova.
○
Laŭvola paralela sistemo de sufiksoj, por esprimi
"nevolo, spontano, akcidento, senkontrolo" (ij) kaj
"kontrolo, intenco, plano" (iŭ).
Faliji = fali per akcidento aŭ spontane.
Ploriŭi = plori laŭvole, eble teatre aŭ terapie.
Malpurigiŭi = malpurigi volate.
Ruĝiĝiji = ruĝiĝi senvole, spontane.
○
Kompaktigo:
ijigi → ijgi
igiji → giji
ijigiji → ejgi
iŭigi → iŭgi
igiŭi → giŭi
iŭigiŭi → eŭgi
ijigiŭi → jigi
iŭigiji → ŭigi
○
Jam formoj "ot at it + as os is" pruviĝis tre pezaj. Pro tio, "ij iŭ + ig iĝ + ij iŭ", eĉ nur kun laŭvola aplikado, probable ŝajnas ekstreme pezaj aŭ kompaktaj.
Tial mi pensas pli akceptindaj formojn "mi ij makulis la tablon" aŭ "hi iŭ falis teren".
Kaj simplajn sufiksajn kazojn kiel "faliji, ploriŭi, koincidiji, ridiŭi, aĉetiji (eble kompulsie)".
○
-IJ (spontane, akcidente, nevole)
Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi. (Kaptila eco)
Hi falis teren akcidente =
Hi falijis teren.
Prezidento Trump endormiĝis kelkfoje dum la pintkunveno. =
Prez. T. dormiĝijis (akcidente, senvole, spontane)
Mia rivalo informijis min kontraŭ sia konveno.
Provu parolijigi ŝin per flatado.
○○
" mi vidas vin vidi min vidi vin vidi min...
" ni doklas vidi zin.
○
" Banko donperas monamasojn.
○
" La kandidato poŭras la kampanjon.
" Banko peŭras donon den monamasoj.
○
" Familio manĝifgans torton kiu manĝingans alf la familio
-f- aŭ -n- precizigas se konteksto ne sufiĉas.
○
" Bela revo dest mi paroli vin ruse, Leopold.
○
" Banko donperas monamasojn.
○
Mi recikligis malnovan frazon:
1. Manĝaĵo estas sufiĉa (sufiĉe abunda) por manĝigi la tutan familion na.
2. La familio estas X-a (X-e nombra) por manĝingi la tutan torton al.
sufiĉa = nemaltroa.
X-a = netroa
" Familio manĝigiĵas torton kiu manĝingiĵas al la familio kiu manĝigiĵas la torton.
○
in the medium term = mezbaldaŭ(um).
= meztermne
○
" Nia mezbaldaŭo tristas.
○
"
Mia malbelo maliĝas.
Mi malbela iĝas mi bela.
amigueo (User's profile) July 4, 2026, 9:23:06 PM
NePorKomencantoj
Mi recikligis malnovan frazon:
1. Manĝaĵo estas sufiĉa (suficxe abunda) por manĝigi la tutan familion.
2. La familio estas X-a (X-e nombra) por mangxingi la ununuran torton.
Mi recikligis malnovan frazon:
1. Manĝaĵo estas sufiĉa (suficxe abunda) por manĝigi la tutan familion.
2. La familio estas X-a (X-e nombra) por mangxingi la ununuran torton.
amigueo (User's profile) July 4, 2026, 9:28:25 PM
NePorKomencantoj
suficxa = nemaltroa.
X-a = netroa
Familio mangxigijxas torton kiu mangxingijxas al la familio kiu mangxigijxas la torton.
Mirinde ke
mangxigijxi ~ mangxigxi
sed ne
mangxigijxi = mangxigxi
suficxa = nemaltroa.
X-a = netroa
Familio mangxigijxas torton kiu mangxingijxas al la familio kiu mangxigijxas la torton.
Mirinde ke
mangxigijxi ~ mangxigxi
sed ne
mangxigijxi = mangxigxi
amigueo (User's profile) July 5, 2026, 5:32:43 AM
NePorKomencantoj
○
" Familio mangxifgans torton kiu mangxingans alf la familio
-f- aux -n- precizigas se konteksto ne suficxas.
○
" mi vidas vin vidi min vidi vin vidi min...
" ni doklas vidi zin.
○
Bela revo dest mi paroli vin ruse, Leopold.
○
" Familio mangxifgans torton kiu mangxingans alf la familio
-f- aux -n- precizigas se konteksto ne suficxas.
○
" mi vidas vin vidi min vidi vin vidi min...
" ni doklas vidi zin.
○
Bela revo dest mi paroli vin ruse, Leopold.
amigueo (User's profile) July 5, 2026, 5:39:11 AM
NePorKomencantoj
○
" Banko donperas monamasojn.
○
" La kandidato pouxras la kampanjon.
" Banko peuxras donon den monamasoj.
○
" Banko donperas monamasojn.
○
" La kandidato pouxras la kampanjon.
" Banko peuxras donon den monamasoj.
amigueo (User's profile) July 6, 2026, 10:29:57 AM
○
" Perfido por neniigi vin.
simpligeblas al
" Perfido por vik nul.
○
La juna esploristo eniris la ĝangalon por studi rarajn insektojn. Li portis simplan kaptilon el drato por kapti specimenojn sen vundi ilin. Subite, li rimarkis strangan karnomanĝan planton: por la muŝoj, tiu planto estis perfekta mortruzilo, ĉar ĝia dolĉa odoro estis nur mortiga trompo.Gvidisto avertis lin: "Atentu la tribajn teritoriojn. Ili foje instalas ruzkaptilojn por protekti sian zonon; ili estas inteligentaj meĥanismoj, kiuj nur timigas homojn sed ne vundas. Tamen, gardu vin kontraŭ la veraj insidiloj de la malamika armeo, ĉar tiuj kaŝitaj fosaĵoj kaj tretminoj estas faritaj kun pura perfido por neniigi vin."
Traduction en français (pour bien apprécier les nuances)
Le jeune explorateur entra dans la jungle pour étudier des insectes rares. Il portait un simple piège (kaptilo) en fil de fer pour attraper des spécimens sans les blesser. Soudain, il remarqua une étrange plante carnivore : pour les mouches, cette plante était une parfaite ruse mortelle (mortruzilo), car sa douce odeur n'était qu'une tromperie fatale.Un guide l'avertit : "Attention aux territoires tribaux. Ils installent parfois des pièges astucieux (ruzkaptilojn) pour protéger leur zone ; ce sont des mécanismes intelligents qui font seulement peur aux gens sans les blesser. Cependant, méfie-toi des véritables pièges perfides (insidiloj) de l'armée ennemie, car ces fosses cachées sont faites avec une pure traîtrise pour t'anéantir."
○
Muro iĝ blankas.
Solvo iĝ malnova.
○
Laŭvola paralela sistemo de sufiksoj, por esprimi
"nevolo, spontano, akcidento, senkontrolo" (ij) kaj
"kontrolo, intenco, plano" (iŭ).
Faliji = fali per akcidento aŭ spontane.
Ploriŭi = plori laŭvole, eble teatre aŭ terapie.
Malpurigiŭi = malpurigi volate.
Ruĝiĝiji = ruĝiĝi senvole, spontane
○
Kompaktigo:
ijigi → ijgi
igiji → giji
ijigiji → ejgi
iŭigi → iŭgi
igiŭi → giŭi
iŭigiŭi → eŭgi
ijigiŭi → jigi
iŭigiji → ŭigi
○
Jam formoj "ot at it + as os is" pruviĝis tre pezaj. Pro tio, "ij iŭ + ig iĝ + ij iŭ", eĉ nur kun laŭvola aplikado, probable ŝajnas ekstreme pezaj aŭ kompaktaj.
Tial mi pensas pli akceptindaj formojn "mi ij makulis la tablon" aŭ "hi iŭ falis teren".
Kaj simplajn sufiksajn kazojn kiel "faliji, ploriŭi, koincidiji, ridiŭi, aĉetiji (eble kompulsie)".
○
-IJ (spontane, akcidente, nevole)
Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi. (Kaptila eco)
Hi falis teren akcidente =
Hi falijis teren.
Prezidento Trump endormiĝis kelkfoje dum la pintkunveno. =
Prez. T. dormiĝijis (akcidente, senvole, spontane)
Mia rivalo informijis min kontraŭ sia konveno.
Provu parolijigi ŝin per flatado.
" Perfido por neniigi vin.
simpligeblas al
" Perfido por vik nul.
○
La juna esploristo eniris la ĝangalon por studi rarajn insektojn. Li portis simplan kaptilon el drato por kapti specimenojn sen vundi ilin. Subite, li rimarkis strangan karnomanĝan planton: por la muŝoj, tiu planto estis perfekta mortruzilo, ĉar ĝia dolĉa odoro estis nur mortiga trompo.Gvidisto avertis lin: "Atentu la tribajn teritoriojn. Ili foje instalas ruzkaptilojn por protekti sian zonon; ili estas inteligentaj meĥanismoj, kiuj nur timigas homojn sed ne vundas. Tamen, gardu vin kontraŭ la veraj insidiloj de la malamika armeo, ĉar tiuj kaŝitaj fosaĵoj kaj tretminoj estas faritaj kun pura perfido por neniigi vin."
Traduction en français (pour bien apprécier les nuances)
Le jeune explorateur entra dans la jungle pour étudier des insectes rares. Il portait un simple piège (kaptilo) en fil de fer pour attraper des spécimens sans les blesser. Soudain, il remarqua une étrange plante carnivore : pour les mouches, cette plante était une parfaite ruse mortelle (mortruzilo), car sa douce odeur n'était qu'une tromperie fatale.Un guide l'avertit : "Attention aux territoires tribaux. Ils installent parfois des pièges astucieux (ruzkaptilojn) pour protéger leur zone ; ce sont des mécanismes intelligents qui font seulement peur aux gens sans les blesser. Cependant, méfie-toi des véritables pièges perfides (insidiloj) de l'armée ennemie, car ces fosses cachées sont faites avec une pure traîtrise pour t'anéantir."
○
Muro iĝ blankas.
Solvo iĝ malnova.
○
Laŭvola paralela sistemo de sufiksoj, por esprimi
"nevolo, spontano, akcidento, senkontrolo" (ij) kaj
"kontrolo, intenco, plano" (iŭ).
Faliji = fali per akcidento aŭ spontane.
Ploriŭi = plori laŭvole, eble teatre aŭ terapie.
Malpurigiŭi = malpurigi volate.
Ruĝiĝiji = ruĝiĝi senvole, spontane
○
Kompaktigo:
ijigi → ijgi
igiji → giji
ijigiji → ejgi
iŭigi → iŭgi
igiŭi → giŭi
iŭigiŭi → eŭgi
ijigiŭi → jigi
iŭigiji → ŭigi
○
Jam formoj "ot at it + as os is" pruviĝis tre pezaj. Pro tio, "ij iŭ + ig iĝ + ij iŭ", eĉ nur kun laŭvola aplikado, probable ŝajnas ekstreme pezaj aŭ kompaktaj.
Tial mi pensas pli akceptindaj formojn "mi ij makulis la tablon" aŭ "hi iŭ falis teren".
Kaj simplajn sufiksajn kazojn kiel "faliji, ploriŭi, koincidiji, ridiŭi, aĉetiji (eble kompulsie)".
○
-IJ (spontane, akcidente, nevole)
Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi. (Kaptila eco)
Hi falis teren akcidente =
Hi falijis teren.
Prezidento Trump endormiĝis kelkfoje dum la pintkunveno. =
Prez. T. dormiĝijis (akcidente, senvole, spontane)
Mia rivalo informijis min kontraŭ sia konveno.
Provu parolijigi ŝin per flatado.
amigueo (User's profile) July 6, 2026, 8:50:19 PM
La strukturo EN..IĜ estas multe pli utila ol mi pensis. Ĝi enhavas kaptilan econ, pasian econ, kompulsian econ.
Multfoje tiu eco konvenas por tre diversaj verboj, ne nur endormiĝi kaj enamiĝi.
" Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi.
" Enkoleriĝis ŝi pro vekinsi kaj enrozariiĝis riproĉojn dum horoj.
" Enlegiĝis belan libron tiel ke nur post tagiĝo kapablis mi endormiĝi.
" Post kareso ili enseksiĝis brutale.
" Post ricevi demandon pri la alternativoj de la diagnozo la kuracisto endefendiĝis sian aŭtoritaton profesian kaj la terapia alianco enrompiĝis fatale kaj eksplode.
" La soldato enmalamiĝis la malamikon, kaj enponardiĝis dum 5 minutojn la kadavron.
Kaj tiu strukturo evidentigas ambiguon de IĜ (laŭ la modelo de IG: manĝigi torton al la familio kaj manĝigi la familion torton).
Enlegiĝas libro, endormiĝi, enamiĝi iun.
Por laŭvola riparo de tiu ambiguo:
La konfido enrompi(n)ĝis ĝis divorco.
La libro enlegi(n)ĝas ĝis la fino.
Mi ensolvi(f)ĝis la puzlon kaj post 3 horoj la 500 pecoj malaperis anstataŭitaj de bela pejzaĝo.
Mi enlegi(f)ĝas la libron kaj mi sentas min en alia dimensio ĝis la fino.
La minimuma markilo estas -n- en inĝ, kiam la konteksto dubi(n)gas.
Multfoje tiu eco konvenas por tre diversaj verboj, ne nur endormiĝi kaj enamiĝi.
" Envekiĝis ŝi kaj nekapablis reendormiĝi.
" Enkoleriĝis ŝi pro vekinsi kaj enrozariiĝis riproĉojn dum horoj.
" Enlegiĝis belan libron tiel ke nur post tagiĝo kapablis mi endormiĝi.
" Post kareso ili enseksiĝis brutale.
" Post ricevi demandon pri la alternativoj de la diagnozo la kuracisto endefendiĝis sian aŭtoritaton profesian kaj la terapia alianco enrompiĝis fatale kaj eksplode.
" La soldato enmalamiĝis la malamikon, kaj enponardiĝis dum 5 minutojn la kadavron.
Kaj tiu strukturo evidentigas ambiguon de IĜ (laŭ la modelo de IG: manĝigi torton al la familio kaj manĝigi la familion torton).
Enlegiĝas libro, endormiĝi, enamiĝi iun.
Por laŭvola riparo de tiu ambiguo:
La konfido enrompi(n)ĝis ĝis divorco.
La libro enlegi(n)ĝas ĝis la fino.
Mi ensolvi(f)ĝis la puzlon kaj post 3 horoj la 500 pecoj malaperis anstataŭitaj de bela pejzaĝo.
Mi enlegi(f)ĝas la libron kaj mi sentas min en alia dimensio ĝis la fino.
La minimuma markilo estas -n- en inĝ, kiam la konteksto dubi(n)gas.
amigueo (User's profile) July 7, 2026, 6:58:31 AM
NePorKomencantoj
EN- prenas sencon rektan, ne figurativan en:
Enlitigxi.
Enenlitigxi havas la figurativan.
Ankaux elellitigxi.
Kaj la statoj enenlita, elellita
Mi ellitigxis kelkfoje kaj poste reiris en la liton. Sed je la oka mi elellitigxis per frida dusxado.
Elellitigxi vs enellitigxi.
Mia enelliteco rabas ripozon.
Mi nur elellitigxis kiam pensis pri la rendevuo.
Mia cxiutaga enenliteco pigrigas kaj malsanigas sed ankaux kreemigas.
EN- prenas sencon rektan, ne figurativan en:
Enlitigxi.
Enenlitigxi havas la figurativan.
Ankaux elellitigxi.
Kaj la statoj enenlita, elellita
Mi ellitigxis kelkfoje kaj poste reiris en la liton. Sed je la oka mi elellitigxis per frida dusxado.
Elellitigxi vs enellitigxi.
Mia enelliteco rabas ripozon.
Mi nur elellitigxis kiam pensis pri la rendevuo.
Mia cxiutaga enenliteco pigrigas kaj malsanigas sed ankaux kreemigas.
amigueo (User's profile) July 20, 2026, 5:29:34 AM
Cxu jenaj estas malsamaj frazoj?:
" Hi volas prezidenton esti.
" Hi volas esti prezidento.
" Hi volas prezidenton esti.
" Hi volas esti prezidento.
Altebrilas (User's profile) July 20, 2026, 8:25:25 AM
Vi certe estas la plej kompetenta pri via dialekto...