讯息： 40
语言: Esperanto
amigueo (显示个人资料) 2026年7月26日下午5:42:04
Altebrilas:"Li estis memmortigata de specialaj servoj".(Atentu, ke vi ripetis la plejparton de la mesagxo).
Jam ekzistas rimedo por esprimi tiajn frazojn. Nova formo devas esti ne nur utila, sed ofte uzata. Tiel oni kompensas la koston de memorigado per ŝparo de literoj aŭ silaboj.
Tial aperas sigloj kiel "UK", kiu estas pli rapide eldirebla ol "universala kongreso". 2 literoj anstataŭ 18, 2 silaboj anstataŭ 8.
Male, se iu proponas TRHK por "trimonata renkontiĝo de helikaj kolektistoj" mi dubas, ke memorigu tiun siglon pli ol kelkaj esperantistoj.
《Nova formo devas esti ne nur utila, sed ofte uzata. 》Mi dirus: "ofte uzinda", cxar la nova formo apenaux *uzins.
Kaj la uzindeco dependas de tendencoj de la komunumo kaj lerto/oportuno de la prezento tiun novvorton.
Altebrilas (显示个人资料) 2026年7月26日下午7:49:35
Estas la sama afero, kiel por kuirilo. Se tiu aparato utilas al vi ĉiu trian jaron, prefere ne posedu ĝin por ne embarasi tutan breton, sed luu ĝin aŭ elturniĝu alimaniere.
Se io estas uzinda, homoj uzas ĝin aŭ plenumas ĝian funkcion alimaniere. Se tio tro ofte ĝenas ilin, ili aĉetas la novan ilon.
Se io estas uzinda, homoj uzas ĝin aŭ plenumas ĝian funkcion alimaniere. Se tio tro ofte ĝenas ilin, ili aĉetas la novan ilon.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月26日下午10:01:17
Altebrilas:"Li estis memmortigata de specialaj servoj"."Hi *mortigxigins de Specialaj Servoj."
Vi, Altebrilas, trovis specialan ekzemplon, kie *-ij aux -igx tauxgegas.
"Suicido" ne estas tikla metodo, sed natura morto kiu nepruveblas murdo:
Hi *mortijigins de mafio.
En aktivo: Mafio mortijigis/mortigxigis hin.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午6:01:45
Pliaj ekzemploj per AI:
(Dankon, Altebrilas, via ekzemplo inspiris avancon)
1. rompiĝi → rompiĝigi
La kompanio rompiĝigis la kontrakton.
La kontrakto aspektas kvazaŭ ĝi rompiĝis pro cirkonstancoj, sed iu fakte kaŭzis tion.
Ekzemple: la kompanio intence faras ion, kio igas la alian flankon mem nuligi la kontrakton.
2. perdiĝi → perdiĝigi
La burokrato perdiĝigis la dosieron.
La dosiero ŝajnas simple perdiĝi, sed iu kaŭzis ĝian „perdiĝon“.
Tio povus esti utila por kaŝita sabotado:
Li perdiĝigis la pruvojn.
La pruvojn oni ne rekte detruis; oni kaŭzis, ke ili „perdiĝu“.
3. damaĝiĝi → damaĝiĝigi
La posedanto damaĝiĝigis la konstruaĵon.
La konstruaĵo ŝajnas esti damaĝita pro natura aŭ ekstera okazaĵo, sed la posedanto mem kaŭzis la damaĝon.
Tio povus esti aparte interesa en fraŭdo:
Li damaĝiĝigis sian aŭton por ricevi asekurmonon.
La aŭto ŝajnas esti damaĝiĝinta, kvazaŭ pro akcidento, sed la posedanto kaŭzis tion.
4. bruliĝi → bruliĝigi
La krimulo bruliĝigis la domon.
La domo ŝajnas esti bruliĝinta — kvazaŭ incendio simple okazis — sed la krimulo kaŭzis la incendion.
Kompare:
Li bruligis la domon. → rekta, eksplicita kaŭzo.
Li bruliĝigis la domon. → kaŭzis, ke la domo bruliĝu; pli da emfazo al la rezultinta incendio ol al la rekta ago.
5. rompiĝi → rompiĝigi en falsa akcidento
La ŝtelisto rompiĝigis la fenestron.
Li kaŭzis, ke la fenestro rompiĝu, tiel ke poste oni povu prezenti la eventon kiel hazardan rompiĝon.
6. malaperiĝi → malaperiĝigi
Se malaperiĝi estas uzata por „malaperi kvazaŭ mem“, tiam:
La spiono malaperiĝigis la dokumentojn.
La dokumentoj ne estis rekte detruitaj; li kaŭzis, ke ili malaperu.
7. faliĝi → faliĝigi
La murdisto faliĝigis la viktimon de la ŝtuparo.
Tio povus esti tre interesa en krimkunteksto: li ne simple puŝis la viktimon, sed kaŭzis, ke la viktimo falu, tiel ke la morto aŭ vundo aspektu kiel akcidento.
8. mortiĝi → mortiĝigi
Kaj ĉi tiu estas, laŭ mi, la plej forta ekzemplo:
La mafio mortiĝigis hin.
La mafio ne simple mortigis lin. Ĝi kaŭzis, ke li mortiĝu, kun la ebla intenco, ke lia morto ŝajnu natura, hazarda aŭ memokaza.
---
Eknepra -iĝig/-ijig.
Mi nun ne scias, kiel verki teksteton en Esperanto sen utiligi la afikskunmeton -iĝig/-ijig.
La nuanco de ŝtela sinkaŝo de kaŭzanto.
9.
Hi ne volas suferigi sian koramikinon, tial hi rompiĝigis (sian rilaton) kun ŝi.
Hi rompiĝigis kunŝion.
____
„pragmata interpreto de -iĝig- kiu povus gajni momentumon“
(Dankon, Altebrilas, via ekzemplo inspiris avancon)
1. rompiĝi → rompiĝigi
La kompanio rompiĝigis la kontrakton.
La kontrakto aspektas kvazaŭ ĝi rompiĝis pro cirkonstancoj, sed iu fakte kaŭzis tion.
Ekzemple: la kompanio intence faras ion, kio igas la alian flankon mem nuligi la kontrakton.
2. perdiĝi → perdiĝigi
La burokrato perdiĝigis la dosieron.
La dosiero ŝajnas simple perdiĝi, sed iu kaŭzis ĝian „perdiĝon“.
Tio povus esti utila por kaŝita sabotado:
Li perdiĝigis la pruvojn.
La pruvojn oni ne rekte detruis; oni kaŭzis, ke ili „perdiĝu“.
3. damaĝiĝi → damaĝiĝigi
La posedanto damaĝiĝigis la konstruaĵon.
La konstruaĵo ŝajnas esti damaĝita pro natura aŭ ekstera okazaĵo, sed la posedanto mem kaŭzis la damaĝon.
Tio povus esti aparte interesa en fraŭdo:
Li damaĝiĝigis sian aŭton por ricevi asekurmonon.
La aŭto ŝajnas esti damaĝiĝinta, kvazaŭ pro akcidento, sed la posedanto kaŭzis tion.
4. bruliĝi → bruliĝigi
La krimulo bruliĝigis la domon.
La domo ŝajnas esti bruliĝinta — kvazaŭ incendio simple okazis — sed la krimulo kaŭzis la incendion.
Kompare:
Li bruligis la domon. → rekta, eksplicita kaŭzo.
Li bruliĝigis la domon. → kaŭzis, ke la domo bruliĝu; pli da emfazo al la rezultinta incendio ol al la rekta ago.
5. rompiĝi → rompiĝigi en falsa akcidento
La ŝtelisto rompiĝigis la fenestron.
Li kaŭzis, ke la fenestro rompiĝu, tiel ke poste oni povu prezenti la eventon kiel hazardan rompiĝon.
6. malaperiĝi → malaperiĝigi
Se malaperiĝi estas uzata por „malaperi kvazaŭ mem“, tiam:
La spiono malaperiĝigis la dokumentojn.
La dokumentoj ne estis rekte detruitaj; li kaŭzis, ke ili malaperu.
7. faliĝi → faliĝigi
La murdisto faliĝigis la viktimon de la ŝtuparo.
Tio povus esti tre interesa en krimkunteksto: li ne simple puŝis la viktimon, sed kaŭzis, ke la viktimo falu, tiel ke la morto aŭ vundo aspektu kiel akcidento.
8. mortiĝi → mortiĝigi
Kaj ĉi tiu estas, laŭ mi, la plej forta ekzemplo:
La mafio mortiĝigis hin.
La mafio ne simple mortigis lin. Ĝi kaŭzis, ke li mortiĝu, kun la ebla intenco, ke lia morto ŝajnu natura, hazarda aŭ memokaza.
---
Eknepra -iĝig/-ijig.
Mi nun ne scias, kiel verki teksteton en Esperanto sen utiligi la afikskunmeton -iĝig/-ijig.
La nuanco de ŝtela sinkaŝo de kaŭzanto.
9.
Hi ne volas suferigi sian koramikinon, tial hi rompiĝigis (sian rilaton) kun ŝi.
Hi rompiĝigis kunŝion.
____
„pragmata interpreto de -iĝig- kiu povus gajni momentumon“
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午6:54:26
igxigi estas tre grava koncepto. Ju pli inteligenta estas ulo, des pli kasxas verajn motivaciojn de ago kaj agojn mem. Nur por eviti opozicion.
Okcidento (sed ne nur Okcidento) normaligis ke politikistoj devas mensogi por esti efikaj kaj bonaj politikistoj.
Okcidento (sed ne nur Okcidento) normaligis ke politikistoj devas mensogi por esti efikaj kaj bonaj politikistoj.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午7:09:44
Utilaj mekanismoj por kaŝi agenton aŭ respondecon
En Esperanto oni jam havas plurajn tre potencajn rimedojn:
Pasivo
La decido estis farita.
Anstataŭ: La ministro faris la decidon.
[La decido *farins]
Senpersona oni
Oni decidis, ke...
La demando kiu decidis? malaperas.
Substantivigo
La efektivigo de la politiko kaŭzis problemojn.
Anstataŭ: La registaro efektivigis la politikon kaj kaŭzis problemojn.
Abstrakta substantivo anstataŭ ago
Okazis eraro.
Anstataŭ: Ni eraris.
iĝi anstataŭ kaŭzo
La prezoj altiĝis.
Anstataŭ: La kompanio altigis la prezojn.
ŝajni / aspekti
La decido ŝajnas esti necesa.
Tio permesas esprimi opinion sen plene alpreni ĝin.
Modalaj esprimoj
Necesas fari tion.
Anstataŭ: Ni devas fari tion.
Eŭfemismaj pasivaj formoj
Eraroj estis faritaj.
Anstataŭ: Ni faris erarojn.
Nominaligo de intenco
La bezono de sekureco postulas...
Anstataŭ: Ni volas pli da kontrolo.
Kaŭza distancigo
La cirkonstancoj devigis nin...
Tio povas prezenti elekton kvazaŭ ĝi ne estus elekto.
En Esperanto oni jam havas plurajn tre potencajn rimedojn:
Pasivo
La decido estis farita.
Anstataŭ: La ministro faris la decidon.
[La decido *farins]
Senpersona oni
Oni decidis, ke...
La demando kiu decidis? malaperas.
Substantivigo
La efektivigo de la politiko kaŭzis problemojn.
Anstataŭ: La registaro efektivigis la politikon kaj kaŭzis problemojn.
Abstrakta substantivo anstataŭ ago
Okazis eraro.
Anstataŭ: Ni eraris.
iĝi anstataŭ kaŭzo
La prezoj altiĝis.
Anstataŭ: La kompanio altigis la prezojn.
ŝajni / aspekti
La decido ŝajnas esti necesa.
Tio permesas esprimi opinion sen plene alpreni ĝin.
Modalaj esprimoj
Necesas fari tion.
Anstataŭ: Ni devas fari tion.
Eŭfemismaj pasivaj formoj
Eraroj estis faritaj.
Anstataŭ: Ni faris erarojn.
Nominaligo de intenco
La bezono de sekureco postulas...
Anstataŭ: Ni volas pli da kontrolo.
Kaŭza distancigo
La cirkonstancoj devigis nin...
Tio povas prezenti elekton kvazaŭ ĝi ne estus elekto.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午7:26:50
iuxigi.
Tiu kunmeto utilas por fabriki kulpulon aux respondeculon.
Karlo diras: Vi *rompiuxis mian plejsxatatan libron.
Do,
Karlo *rompiuxigas vin la libron.
Karlo *iuxigas vin rompi la libron.
Karlo *rompiuxigas la libron al vi.
Karlo *iuxigas la libron *rompin de vi.
Tiu kunmeto utilas por fabriki kulpulon aux respondeculon.
Karlo diras: Vi *rompiuxis mian plejsxatatan libron.
Do,
Karlo *rompiuxigas vin la libron.
Karlo *iuxigas vin rompi la libron.
Karlo *rompiuxigas la libron al vi.
Karlo *iuxigas la libron *rompin de vi.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午7:34:01
AI:
Se la antaŭa tendenco estas **kaŝi la agenton**, la kontraŭa estas **gramatike elstarigi aŭ eĉ fabriki agenton**. Tio estas interesa temo en sociolingvistiko kaj retoriko.
La ĉefaj mekanismoj estus:
* **Aktivigi la pasivon**:
*La eraro estis farita.* → *La ministro faris la eraron.*
La dua formo devigas la aŭskultanton vidi konkretan kulpulon.
* **Uzi kaŭzajn verbojn**:
*La ekonomio kolapsis.* → *La registaro detruis la ekonomion.*
La dua formo implicas intencan aŭ almenaŭ rektan respondecon.
* **Transformi kuntekston en personan agon**:
*La problemo aperis pro pluraj faktoroj.* → *X kreis la problemon.*
Kompleksa kaŭzeco fariĝas unu kulpa agento.
* **Elekti verbon kun morala ŝarĝo**:
*La informo estis publikigita.* → *X diskonigis sekreton.*
La fakto povas esti identa, sed la verbo jam enhavas juĝon.
* **Nominaligi respondecon**:
*La decido de X kaŭzis...*
kontraŭ
*La katastrofo de X...*
La dua kunigas personon kaj negativan rezulton kvazaŭ ili estus unu afero.
* **Forigi kuntekston per mallongigo**:
*X rifuzis subskribi, post kiam tri aliaj proponoj malsukcesis.*
→ *X rifuzis subskribi.*
La forigita kunteksto povas transformi racian decidon en ŝajnan kulpon.
* **Uzi `pro` por konstrui kulpan kaŭzon**:
*Pro X okazis Y.*
Tio estas multe pli forta ol *X estis unu el la faktoroj, kiuj kontribuis al Y*.
* **Uzi `kaŭzi` anstataŭ `kontribui al`**:
*X kontribuis al la krizo* → *X kaŭzis la krizon.*
Jen tre grava grada ŝanĝo: **parta respondeco fariĝas plena kulpo**.
* **Fari personon la subjekto de ĉio**:
*Sub X kreskis senlaboreco.*
La gramatika strukturo sugestas, ke X estas la centra kaŭzo, eĉ se la reala kaŭzeco estas multe pli kompleksa.
La plej interesa kontraŭmeto estas do:
> **Agent-foriga gramatiko:** *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> **Agent-fabrika gramatiko:** *X ŝanĝis la sistemon.*
Sed ekzistas tria, eble eĉ pli potenca mekanismo: **falsa agentelekto**.
> *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> → *La registaro ŝanĝis la sistemon.*
> → *La registaro intence detruis la sistemon.*
Ĉiu paŝo aldonas pli da **agento, kaŭzeco kaj intenco**. La lasta paŝo ne nur fabrikas kulpulon, sed ankaŭ fabrikas **motivon**.
Tial oni povus koncepti du kontraŭajn lingvajn strategiojn:
**1. Kaŝi respondecon:**
`agento → ago → rezulto`
→ `rezulto → "okazis" / "iĝis" / "oni"`
**2. Fabriki kulpon:**
`kompleksa rezulto`
→ `unu kaŭzo`
→ `unu agento`
→ `intenca ago`
→ `morale kulpa persono`
La lingva ŝlosilo estas, ke **gramatiko ne nur priskribas, kiu faris ion; ĝi povas sugesti, ke iu faris ion, eĉ kiam la reala kaŭzeco estas distribuita inter multaj faktoroj**.
En via kadro, mi nomus tion **„agentigo“**: la gramatika kaj retorika procezo per kiu kompleksa, senpersona aŭ distribuita kaŭzeco estas transformita en la bildon de unu klara kulpulo.
Se la antaŭa tendenco estas **kaŝi la agenton**, la kontraŭa estas **gramatike elstarigi aŭ eĉ fabriki agenton**. Tio estas interesa temo en sociolingvistiko kaj retoriko.
La ĉefaj mekanismoj estus:
* **Aktivigi la pasivon**:
*La eraro estis farita.* → *La ministro faris la eraron.*
La dua formo devigas la aŭskultanton vidi konkretan kulpulon.
* **Uzi kaŭzajn verbojn**:
*La ekonomio kolapsis.* → *La registaro detruis la ekonomion.*
La dua formo implicas intencan aŭ almenaŭ rektan respondecon.
* **Transformi kuntekston en personan agon**:
*La problemo aperis pro pluraj faktoroj.* → *X kreis la problemon.*
Kompleksa kaŭzeco fariĝas unu kulpa agento.
* **Elekti verbon kun morala ŝarĝo**:
*La informo estis publikigita.* → *X diskonigis sekreton.*
La fakto povas esti identa, sed la verbo jam enhavas juĝon.
* **Nominaligi respondecon**:
*La decido de X kaŭzis...*
kontraŭ
*La katastrofo de X...*
La dua kunigas personon kaj negativan rezulton kvazaŭ ili estus unu afero.
* **Forigi kuntekston per mallongigo**:
*X rifuzis subskribi, post kiam tri aliaj proponoj malsukcesis.*
→ *X rifuzis subskribi.*
La forigita kunteksto povas transformi racian decidon en ŝajnan kulpon.
* **Uzi `pro` por konstrui kulpan kaŭzon**:
*Pro X okazis Y.*
Tio estas multe pli forta ol *X estis unu el la faktoroj, kiuj kontribuis al Y*.
* **Uzi `kaŭzi` anstataŭ `kontribui al`**:
*X kontribuis al la krizo* → *X kaŭzis la krizon.*
Jen tre grava grada ŝanĝo: **parta respondeco fariĝas plena kulpo**.
* **Fari personon la subjekto de ĉio**:
*Sub X kreskis senlaboreco.*
La gramatika strukturo sugestas, ke X estas la centra kaŭzo, eĉ se la reala kaŭzeco estas multe pli kompleksa.
La plej interesa kontraŭmeto estas do:
> **Agent-foriga gramatiko:** *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> **Agent-fabrika gramatiko:** *X ŝanĝis la sistemon.*
Sed ekzistas tria, eble eĉ pli potenca mekanismo: **falsa agentelekto**.
> *La sistemo ŝanĝiĝis.*
> → *La registaro ŝanĝis la sistemon.*
> → *La registaro intence detruis la sistemon.*
Ĉiu paŝo aldonas pli da **agento, kaŭzeco kaj intenco**. La lasta paŝo ne nur fabrikas kulpulon, sed ankaŭ fabrikas **motivon**.
Tial oni povus koncepti du kontraŭajn lingvajn strategiojn:
**1. Kaŝi respondecon:**
`agento → ago → rezulto`
→ `rezulto → "okazis" / "iĝis" / "oni"`
**2. Fabriki kulpon:**
`kompleksa rezulto`
→ `unu kaŭzo`
→ `unu agento`
→ `intenca ago`
→ `morale kulpa persono`
La lingva ŝlosilo estas, ke **gramatiko ne nur priskribas, kiu faris ion; ĝi povas sugesti, ke iu faris ion, eĉ kiam la reala kaŭzeco estas distribuita inter multaj faktoroj**.
En via kadro, mi nomus tion **„agentigo“**: la gramatika kaj retorika procezo per kiu kompleksa, senpersona aŭ distribuita kaŭzeco estas transformita en la bildon de unu klara kulpulo.
amigueo (显示个人资料) 2026年7月27日上午10:14:03
"La reĝo sendis voki sian kuraciston". La senca subjekto de "voki" ne ĉeestas en la frazo, kaj estas malgrava. Sia tial povas reprezenti la reĝon. Oni traktas "sendis voki" kiel unu verbon kun nur unu subjekto, la reĝo. (El PMEG).
Tre interesa fenomeno!
Tre interesa fenomeno!