შინაარსის ნახვა

რა არის ესპერანტო?

საერთაშორისო კომუნიკაციისთვის ძალიან საჭირო ენა

Esperanto?

„ესპერანტოს შინაგანი არსია: ნეიტრალური ენობრივი საფუძვლის მეშვეობით რღვევა ერთა შორის აღმართული კედლებისა და ხალხთა დარწმუნება იდეაში, რომ ყველა მათგანმა მოყვასში მხოლოდ და მხოლოდ ადამიანი და ძმა დაინახოს.“

ლ. ლ. ზამენჰოფი, 1912

ენის ინიციატორია ლუდვიკ ლაზარ ზამენჰოფი, რომელმაც ევროპულ ენებზე დაფუძნებითა და მინიმალური გამონაკლისებით შექმნა მისი გრამატიკა. სიტყვათა მარაგი ეფუძნება მეტწილად რომანულ ენათა ჯგუფს, მაგრამ რასაკვირველია მრავლადაა აგრეთვე სიტყვები გერმანიკული და სხვა ენათა ჯგუფებიდანაც. ახალმა ენამ, რომლის პირველი სახელმძღვანელო 1887 წელს გამოიცა, მიიზიდა მიმდევართა დიდი საზოგადოება და თანდათან დაიწყო ენის განვითარების ნორმალური პროცესი სოციუმში, რომელმაც მისი გამოყენება ცხოვრების სხვადასხვა სფეროებსა და ენის საკუთარი კულტურის ჩამოყალიბებაში დაიწყო. ორიოდ ათწლეულის შემდეგ უკვე ახალი თაობა გაჩნდა, რომელიც ოჯახში ასევე ესპერანტოზეც საუბრობდა, სწორედ ისინი იყვნენ პირველნი, ვისთვისაც ესპერანტო მშობლიური ენა გახდა. ამიტომაც შეიძლება ითქვას, რომ ესაა თავდაპირველად საერთაშორისო კომუნიკაციისთვის შექმნილი ენა, რომელმაც შემდეგ ერთგვარი კრეოლიზაცია განიცადა და დღესდღეობით წარმოადგენს ესპერანტისტთა მსოფლიო დიასპორული საზოგადოების ენას.

იგი შექმნილია ინდოევროპული ოჯახის ენებიდან აღებულ ლექსიკაზე დაფუძნებით იმ მიზნით, რომ ყოფილიყო მარტივად სასწავლი. ამიტომაც გრამატიკა აგლუტინაციურია, რაც ასევე თიურქულ და ფინო-უგრულ ენებსაც ახასიათებს. თუ კიდევ უფრო ჩავუღრმავდებით, ის გარკვეულწილად იზოლირებული ენაცაა, როგორც მაგალითად ჩინური ან ვიეტნამური. ეს ნიშნავს, რომ მისი მორფემები შეიძლება დამოუკიდებელ სიტყვებადაც კი გამოვიყენოთ. მას გააჩნია სრულიად რეგულარიზებული და ლოგიკური გრამატიკა, რაც სიტყვების ფუძეთა და ორმოცამდე აფიქსის ურთიერთკომბინირებით განუხრელად მრავალ ახალ სიტყვათა შექმნისა საშუალებას იძლევა (მაგალითად ფუძიდან san- („ჯანმრთელ-“), შესაძლებელია ვაწარმოოთ სიტყვები, როგორიცაა malsana („ავადმყოფი“), malsanulo („ავადმყოფი ადამიანი“), gemalsanuloj („ორივე სქესის წარმომადგენელი ავადმყოფი ადამიანი“), malsanulejo („საავადმყოფო“), sanigilo („წამალი“), saniĝinto („გამოჯანმრთელებული ადამიანი“), sanigejo („სამკურნალო ადგილი“), malsaneto („მცირე დაავადება“), malsanego („ძლიერი დაავადება“), malsanegulo („ადამიანი, რომელიც ძალიან ავადაა“), sanstato („ჯანმრთელობის მდგომარეობა“), sansento („ჯანმრთელობის შეგრძნება“), sanlimo („ჯანმრთელობის ზღვარი“), malsankaŭzanto („პათოგენი“), kontraŭmalsanterapio („დაავადების საწინააღმდეგო თერაპია“)...). მეტყველების მთავარ ნაწილებს (არსებით სახელებს, ზმნებს, ზედსართავ სახელებსა და ზმნიზედებს) განსაზღვრული დაბოლოებები აქვთ, რაც ამარტივებს მათ ამოცნობას. ენის რეგულარიზებულობა მის შესწავლას განსაკუთრებით აიოლებს და სიტყვათწარმოების უნიკალური თვისება მას ძლიერ პროდუქტიულ ენად ხდის, უსაზღვროდ დიდი რაოდენობის სიტყვათა მარაგით. მასში ნებისმიერი აზრისა და მდგომარეობის გამოხატვა შეგიძლიათ. მაგალითად, შესაძლებელია რაიმე მხატვრული ნაწარმოების შეთხზვა მაგიდის ფორმის მქონე გამოგონილ მარსიანელ არსებებზე და მათთვის ისეთი სახელების დარქმევა, როგორებიცაა tablo („მაგიდა“), tablino („მდედრობითი სქესის მაგიდა“), tablido („მაგიდის შვილი“) და სხვ. შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ადამიანი, რომელიც უკუსვლით დადის inversmarŝanto („უკანმავალი“), დოგმატიზმის საწინააღმდეგო საშუალება maldogmigilo („განმდოგმატიზებელი“) და ა.შ.

ესპერანტოს მნიშვნელოვანი მახასიათებლები

ესპერანტოს ძირითადი იდეა ეხება ხალხთა და კულტურათა შორის ტოლერანტობასა და ურთიერთპატივისცემას. კომუნიკაცია ურთიერთგაგების ნამდვილად არსებითი ნაწილია და თუკი იგი ნეიტრალური ენით მყარდება, ეს აძლიერებს იმის შეგრძნებას, რომ ჩვენ საერთო თანასწორ ნიადაგზე „ვხვდებით“ და ერთმანეთის მიმართ ურთიერთპატივისცემას გამოვხატავთ.

საერთაშორისო

ესპერანტო უმთავრესად საერთო მშობლიური ენის არმქონე სხვადასხვა ერთა წარმომადგენლებს შორის კომუნიკაციისთვის სასარგებლო საშუალებაა.

ნეიტრალური

იგი არ განეკუთვნება რომელიმე გამორჩეულ ხალხსა თუ ქვეყანას და სწორედ ამაშია მისი ნეიტრალურობა.

თანასწორი

ენობრივი გადმოსახედიდან ესპერანტოს გამოყენებისას თავს უფრო თანასწორად გრძნობთ, ვიდრე მაგალითად თანამოსაუბრესთან ინგლისურად ლაპარაკისას, როდესაც ეს უკანასკნელი მისთვის მშობლიური ენაა.

შედარებით მარტივი

ენის სტრუქტურისა და აგებულების წყალობით სხვა ეროვნულ ენებთან შედარებით ესპერანტოს დაუფლება ჩვეულებრივ გაცილებით უფრო მარტივია.

ცოცხალი

სხვა ენების მსგავსად ესპერანტოც ცოცხლობს და ვითარდება და მისით ადამიანის აზროვნებათა და გრძნობათა სხვადასხვა ასპექტების გამოხატვა თავისუფლადაა შესაძლებელი.

სამართლიანი

ყველას, ვინც ესპერანტოს სწავლობს, ენაში მაღალი დონის მიღწევის შესაძლებლობა აქვს და შემდეგ ლინგვისტური თვალსაზრისით სხვებთან კომუნიკაციაც თანაბარ დონეზე შეუძლია მიუხედავად ენობრივი წარმოშობისა.

ისტორია

  • 1878

    ესპერანტოს თავდაპირველი პრიმიტიული წინარევერსია, რომელსაც ზამენჰოფმა Lingwe Uniwersala უწოდა, უკვე მზადაა. თუმცა იგი სრულიად განსხვავდება თანამედროვე ესპერანტოსაგან.

  • 1887

    ზამენჰოფი მეუღლის დახმარებით გამოსცემს პირველ წიგნს (Unua Libro), რომლითაც წარადგენს ესპერანტოს.

  • 1889

    ნიურნბერგში (გერმანია) გამოდის ესპერანტოს პირველი ჟურნალი - La Esperantisto, ფუძნდება პირველი ესპერანტო-კლუბი.

  • 1905

    ბულონ-სიურ-მერში (საფრანგეთი) ესპერანტოს პირველ მსოფლიო კონგრესს ესწრება 688 ადამიანი.
    გამოიცემა ესპერანტოს საფუძვლები (La Fundamento de Esperanto).

  • 1908

    არსდება ესპერანტოს მსოფლიო ასოციაცია (UEA).

  • 1954

    იუნესკო UEA-სთან ამყარებს საკონსულტაციო ურთიერთობებს. იუნესკოს პირველი რეზოლუცია.

  • 1985

    იუნესკოს მეორე რეზოლუცია. იუნესკო გაეროს წევრ ქვეყნებს ახალისებს სასკოლო პროგრამებში ესპერანტოს შეტანის ინიციატივით.

  • 1987

    ესპერანტოს ასი წლის იუბილეზე, ვარშავაში, 72-ე მსოფლიო კონგრესს 6 000 ესპერანტისტი ესწრება.

  • 2002

    გააქტიურებულია lernu! - ესპერანტოს შემსწავლელი ყველაზე დიდი უფასო ვებგვერდი.

  • 2008

    ვიკიპედიის - ყველაზე ვრცელი ინტერნეტენციკლოპედიის ესპერანტული ვერსია აღწევს 100 000 სტატიას.

  • 2009

    ენების საერთოევროპული სარეკომენდაციო ჩარჩოს შესაბამისად შესაძლებელია ესპერანტოს საერთაშორისო გამოცდების სამ დონეზე (B1, B2, C1) ჩაბარება ოთხ ძირითად კომპეტენციად: კითხვისა და მოსმენის გაგება, წერითი და ზეპირი კომუნიკაცია.

  • 2012

    Google Translate-ის სისტემა ესპერანტოს 64-ე ენად ამატებს.

  • 2015

    Duolingo ამატებს ესპერანტოს ინგლისურენოვან შემსწავლელ კურსს.

  • 2016

    გამოდის lernu!-ს ახალი ვერსია.

ესპერანტო - ესაა...

  • ნაწილი 1

    ესპერანტო - ყველაფერში გამოსადეგი ენა.

  • ნაწილი 2

    ესპერანტო - ენა მრავალი მახასიათებლით.

  • ნაწილი 3

    ესპერანტო - მრავალმხრივ გამოყენებადი ენა.

  • ნაწილი 4a

    ესპერანტო - ენა, რომელიც შესწავლადია და რომლის შესწავლაც ღირს.

  • ნაწილი 4b

    ესპერანტო - ენა, რომელიც შესწავლადია და რომლის შესწავლაც ღირს.

  • ნაწილი 5

    ესპერანტო - ენა მრავალფეროვანი მოძრაობით.

  • ნაწილი 6

    ესპერანტო - მომავლის ენა.

გრამატიკა

ანბანი

აი ესპერანტოს ანბანი. ყველა ასო-ბგერა ყოველთვის ერთნაირად გამოითქმის და მართლწერაც სავსებით კანონზომიერია. გამოთქმის მოსასმენად დააწკაპეთ მაგალითებზე!

  • Aa ami სიყვარული
  • Bb bela ლამაზი
  • Cc celo მიზანი
  • Ĉĉ ĉokolado შოკოლადი
  • Dd doni მიცემა
  • Ee egala თანასწორი
  • Ff facila მარტივი
  • Gg granda დიდი
  • Ĝĝ ĝui სიამოვნება
  • Hh horo საათი
  • Ĥĥ ĥoro ქორო
  • Ii infano ბავშვი
  • Jj juna ახალგაზრდა
  • Ĵĵ ĵurnalo ჟურნალი
  • Kk kafo ყავა
  • Ll lando ქვეყანა
  • Mm maro ზღვა
  • Nn nokto ღამე
  • Oo oro ოქრო
  • Pp paco მშვიდობა
  • Rr rapida სწრაფი
  • Ss salti ხტომა
  • Ŝŝ ŝipo გემი
  • Tt tago დღე
  • Uu urbo ქალაქი
  • Ŭŭ aŭto ავტომობილი
  • Vv vivo ცხოვრება
  • Zz zebro ზებრა

არსებითი სახელები

ესპერანტოში ყველა არსებითი სახელი ბოლოვდება -o-ზე. (არსებითი სახელი - ესაა საგნის ან მოვლენის აღმნიშვნელი სახელწოდება.)

  • domo სახლი
  • libro წიგნი

მრავლობითი რიცხვი

მრავლობითი რიცხვის საწარმოებლად უბრალოდ არსებით სახელს დაურთეთ -j:

  • domoj სახლები
  • libroj წიგნები

ობიექტი

ესპერანტოში, წინადადებაში პირდაპირ ობიექტს ერთვის -n. ეს საშუალებას იძლევა შინაარსის უცვლელად წინადადების ნაწილთა ადგილის თავისუფლად ცვლისა. (პირდაპირი ობიექტია ის, რომელზეც წინადადებაში ხორცილდება მოქმედება.)

  • La hundo amas la katon ძაღლს უყვარს კატა.
  • La kato amas la hundon კატას უყვარს ძაღლი.

ზედსართავი სახელები

ესპერანტოში ყველა ზედსართავი სახელი ბოლოვდება -a-თი. (ზედსართავი სახელი აღწერს არსებითი სახელით გამოხატული საგნის თვისებას.)

  • alta მაღალი
  • bela ლამაზი

თავსართები

დაუკვირდით! სიტყვის ბოლოში mal--ის დართვამ მისი მნიშვნელობა სრულიად შეცვალა.

  • malalta დაბალი
  • malbela უშნო

mal- თავსართის მაგალითია. თავსართები (პრეფიქსი) გამოიყენება სიტყვათა წინ დასასმელად ახალი სიტყვათწარმოებისათვის. ესპერანტოში გვაქვს 10 სხვადასხვა პრეფიქსი.

ბოლოსართები

სპეციალურ დაბოლოებათა მეშვეობით ახალ სიტყვათა წარმოების უამრავი მეთოდი არსებობს. მაგალითად, -et- მიუთითებს რისიმე შემცირებაზე.

  • dometo სახლუკა
  • libreto წიგნაკი

-et- ბოლოსართის (სუფიქსი) მაგალითია. ბოლოსართები სიტყვის ბოლოს დაისმის. ესპერანტოში გვაქვს 31 სხვადასხვა სუფიქსი.

ზმნები

რასაკვირველია ზმნები ძალიან მნიშვნელოვანია. მაგრამ აღმოაჩენთ, რომ ესპერანტოში ისინი ძალზედ მარტივია. (ზმნა აღნიშნავს საგნის მოქმედებას ან მდგომარეობას.)

  • ludi თამაში
  • ridi სიცილი

ზმნის ფორმები

ზმნის განუსაზღვრელ ფორმებს (ინფინიტივი) აქვს დაბოლოება -i. აწმყო დროში ზმნა იღებს დაბოლოებას -as, ნამყოში - -is, ხოლო მყოფადში კი - -os. ზმნებში არ არსებობს გამონაკლისები!

  • mi estas მე ვარ
  • mi estis მე ვიყავი
  • mi estos მე ვიქნები
  • vi estas შენ (თქვენ) ხარ(თ) (ბრძანდებით)
  • vi estis შენ (თქვენ) იყავი(თ)
  • vi estos შენ (თქვენ) იქნები(თ)
  • li estas ის (მამრ. ) არის
  • li estis ის (მამრ.) იყო
  • li estos ის (მამრ.) იქნება
  • ŝi estas ის (მდედრ.) არის
  • ŝi estis ის (მდედრ.) იყო
  • ŝi estos ის (მდედრ.) იქნება
  • ĝi estas ის (საშ.) არის
  • ĝi estis ის (საშ.) იყო
  • ĝi estos ის (საშ.) იქნება
  • ni estas ჩვენ ვართ
  • ni estis ჩვენ ვიყავით
  • ni estos ჩვენ ვიქნებით
  • ili estas ისინი არიან
  • ili estis ისინი იყვნენ
  • ili estos ისინი იქნებიან

ზმნიზედები

-e დაბოლოების დასმით იწარმოება ზმნიზედები. (ზმნიზედა აღნიშნავს მოქმედების ადგილს, დროს, ვითარებას და ა.შ.)

  • silente ჩუმად
  • rapide სწრაფად

გსურთ მეტის სწავლა?

სწავლის დაწყება

ზემოთ დაბრუნება