Mergi la conținut

Ce este Esperanto?

Ea este o limbă foarte nimerită pentru comunicarea interanţională.

Esperanto?

Ideea centrală a limbii Esperanto este: prin fundamentul unei limbi neutre să depăşească toate barierele între oameni şi să-i unească, astfel încât fiecare să vadă în aproapele său un frate

L.L.Zamenhof, 1912

La lingvon iniciatis Ludwig Lazar Zamenhof, kiu kreis gramatikon surbaze de eŭropaj lingvoj kun minimuma kvanto da esceptoj. La vortoprovizo baziĝas ĉefe sur la latinidaj lingvoj, kvankam ĝi enhavas ankaŭ vortojn el ĝermanaj lingvoj kaj iom el aliaj. La nova lingvo, kies unua lernolibro aperis en 1887, allogis komunumon de parolantoj kaj komenciĝis normala proceso de lingvoevoluo ene de homgrupo, kiu ĝin uzis en multaj vivsferoj kaj en kreado de la propra lingva kulturo. Du jardekojn poste naskiĝis la unuaj infanoj, kiuj denaske parolis kun siaj gepatroj ankaŭ en Esperanto, ili estis la unuaj denaskuloj. Tial eblas diri ke ĝi estas lingvo kreita unue por internacia komunikado, kiu poste kreoliĝis kaj nun estas lingvo de esperantista diaspora komunumo.

Ĝi estis kreita surbaze de la vortoprovizo de hindeŭropaj lingvoj, sed kun la celo, ke ĝi estu facile lernebla. Pro tio, la gramatiko estas aglutina, karakteriza trajto de tjurkaj kaj finn-ugraj lingvoj, kaj en pli profunda nivelo ĝi estas ankaŭ izola, kiel la ĉina kaj la vjetnama. Tio signifas, ke ĝiaj morfemoj povas esti uzataj kiel sendependaj vortoj. Ĝi havas komplete regulan gramatikon kaj ebligas krei multege da vortoj kombinante radikojn kaj proksimume kvardek afiksojn (ekzemple, el la radiko san- , eblas krei vortojn kiel malsana , malsanulo , gemalsanuloj , malsanulejo , sanigilo , saniĝinto , sanigejo , malsaneto , malsanego , malsanegulo , sanstato , sansento , sanlimo , malsankaŭzanto , kontraŭmalsanterapio …). La ĉefaj parolpartoj (substantivoj, verboj, adjektivoj kaj adverboj) havas finaĵojn, kiuj ĉiam montras la parolparton. Ĝia reguleco igas ĝin aparte facile lernebla, kaj ĝia eblo krei novajn vortojn igas ĝin unu el la plej produktemaj lingvoj, kun potenciale senlima nombro da vortoj. Ĝi povas esprimi ĉiajn novajn ideojn aŭ statojn. Ekzemple, oni povas skribi romanon pri fikciaj tabloformaj marsanoj kaj nomi ilin tablo , tablino , tablido … Eblas imagi homon paŝantan malantaŭen ( inversmarŝanto ), rimedon kontraŭ dogmismo ( maldogmigilo ), ktp.

Caracteristici importante ale Esperanto

Ideea de bază a limbii Esperanto este să susţină teleranţa şi respectul între oameni diferitelor popoare şi culturi. Comunicarea este într-adevăr o parte primordială a înţelegerii reciproce şi dacă ea are loc prin intermediul unei limbi neutre, asta duce către sentimentul că toţi se "întâlnesc" în condiţii egale, cu respectul reciproc.

Internaţională

Esperanto este în primul rând nimerită pentru comunicarea între oameni de diverse naţiuni care nu au o limbă maternă comună.

Neutrală

Ea nu aparţine nici unei ţări sau popor, de aceea funcţionează ca limbă neutră.

Egalitate

Când este folosită Esperanto, vorbitorul se simte mai egal din punct de vedere lingvistic, decât atunci când vorbeşte engleza, când partenerul are engleza ca limbă maternă.

Relativ uşoară

Mulţumită structurii şi construcţiei limbii este mult mai uşor să însuşeşti Esperanto decât oricare altă limbă naţională.

Vie

Esperanto evoluează şi trăieşte la fel ca toate celelalte limbi şi prin ea se poate exprima cele mai diverse gânduri şi sentimente.

Justa

Ĉiuj, kiuj lernas Esperanton, havas bonan ŝancon atingi altan nivelon de ĝi kaj poste, el lingva vidpunkto, similnivele komuniki kun aliaj, sendepende de lingva fono.

Istorie

  • 1878

    La unua praversio de Esperanto, kiun Zamenhof nomis Lingwe Uniwersala, estas finpretigita. Ĝi tamen tre malsamas de moderna Esperanto.

  • 1887

    Zamenhof kun helpo de sia edzino publikigas la Unuan Libron, kiu enkondukas modernan Esperanton.

  • 1889

    La unua Esperanta revuo, La Esperantisto, estas eldonata en Nurenbergo, kaj la unua Esperanto-klubo estas fondita.

  • 1905

    La unuan Universalan Kongreson en Boulogne-sur-Mer partoprenas 688 homoj.
    b}Fundamento de Esperanto se publică.

  • 1908

    La Universala Esperanto-Asocio estas fondita.

  • 1954

    Unesko ekigas konsultajn rilatojn kun UEA. Unua Unesko-rezolucio.

  • 1985

    Dua Unesko-rezolucio. Unesko instigas UN-membroŝtatojn al aldono de Esperanto en lernejajn programojn.

  • 1987

    6000 esperantistoj ĉeestas la 72-an Universalan Kongreson en Varsovio okaze de la centjariĝo de Esperanto.

  • 2002

    lernu!, la plej granda senpaga retejo por lerni Esperanton, estas lanĉita.

  • 2008

    La Esperanta versio de Vikipedio, la plej granda reta enciklopedio, atingas 100 000 artikolojn.

  • 2009

    Eblas trapasi internaciajn Esperanto-ekzamenojn je tri niveloj (B1, B2, C1) pri la kvar bazaj kompetencoj: lega kaj aŭda kompreno, skriba kaj parola komunikado, laŭ la Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj.

  • 2012

    Google Translate aldonas Esperanton kiel 64-an lingvon.

  • 2015

    Duolingo aperigis kurson de Esperanto por angloparolantoj.

  • 2016

    Aperis nova versio de lernu!.

Esperanto estas...

  • Parto 1

    Esperanto estas lingvo taŭga por ĉio.

  • Parto 2

    Esperanto estas lingvo kun multaj trajtoj.

  • Parto 3

    Esperanto estas lingvo uzata plurmaniere.

  • Parto 4a

    Esperanto estas lingvo lernebla kaj lerninda.

  • Parto 4b

    Esperanto estas lingvo lernebla kaj lerninda.

  • Parto 5

    Esperanto estas lingvo kun bunta movado.

  • Parto 6

    Esperanto estas lingvo de la estonteco.

Gramatică

Alfabet

Iată alfabetul limbii Esperanto. Fiecare literă întotdeauna sună la fel, şi scrierea este perfect regulată. Apăsaţi exemplele pentru a auzi pronunţia!

  • Aa ami a iubi
  • Bb bela frumoasă
  • Cc celo cer
  • Ĉĉ ĉokolado ĉokolado
  • Dd doni a da
  • Ee egala agal
  • Ff facila uşor
  • Gg granda mare
  • Ĝĝ ĝui ĝui
  • Hh horo oră
  • Ĥĥ ĥoro ĥoro
  • Ii infano copil
  • Jj juna tânar
  • Ĵĵ ĵurnalo ĵurnalo
  • Kk kafo cafea
  • Ll lando pământ
  • Mm maro mare
  • Nn nokto noapte
  • Oo oro aur
  • Pp paco pace
  • Rr rapida rapid
  • Ss salti sări
  • Ŝŝ ŝipo ŝipo
  • Tt tago ziuă
  • Uu urbo oraş
  • Ŭŭ aŭto aŭto
  • Vv vivo viaţă
  • Zz zebro zebră

Substantive

Toate substantivele în Esperanto se termină cu -o. (Substantivele sunt numele lucrurilor/obiectelor.)

  • domo casă
  • libro carte

Plural

Pentru a forma pluralul, pur şi simplu adăugaţi -j.

  • domoj case
  • libroj cărţi

Obiect

În Esperanto arătăm obiectul asupra căruia se răsfrânge acţiunea adăugând -n. Asta ne permite să schimbăm ordinea cuvintelor fără a schimba si înţelesul.

  • La hundo amas la katon Câinele iubeşte pisica.
  • La kato amas la hundon Pisica iubeşte câinele.

Adjective

În esperanto toate adjectivele se termină în -a. ( Adjectivele sunt întrebuinţate pentru a descrie substantive.)

  • alta înalt/înaltă
  • bela frumoasă

Prefixe

Ia vedeţi! Adăugarea mal- la începutul cuvântului îl transformă sensul contrar.

  • malalta jos
  • malbela urât

mal- este un exemplu de prefix. Prefixul se pune în faţa cuvântului pentru a crea cuvinte noi. În Esperanto există 10 prefixe diferite.

Sufixe

Sunt de asemenea multe feluri de a face cuvinte noi adăugând terminaţii speciale. De exemplu, -et- micşoreză ceva.

  • dometo căsuţă
  • libreto cărţulie

-et- este un exemplu de sufix. Sufixul este pus la sfârşitul cuvintelor pentru a construi alte cuvinte noi. În Esperanto există 31 de sufixe diferite.

Verbe

Verbele, se înţelege, sunt foarte importante. Dar veţi descoperi că ele mai sunt şi foarte simple în Esperanto. (Verbele arată acţiunea făcută de substantive.)

  • ludi a se juca
  • ridi a râde

Formele verbelor

Infinitivele se termină cu -i. verbele de la prezent întotdeauna se termină cu -as, de la trecut cu -is şi de la viitor cu -os. Nu există verbe neregulate!

  • mi estas eu sunt
  • mi estis eu am fost
  • mi estos eu voi fi
  • vi estas tu eşti, voi sunteţi
  • vi estis tu ai fost, voi aţi fost
  • vi estos tu vei fi, voi veţi fi
  • li estas el este
  • li estis el a fost
  • li estos el va fi
  • ŝi estas ea este
  • ŝi estis ea a fost
  • ŝi estos ea va fi
  • ĝi estas el/ea este (obiecte)
  • ĝi estis el, ea a fost(obiecte)
  • ĝi estos el, ea va fi (obiecte)
  • ni estas noi suntem
  • ni estis noi am fost
  • ni estos noi vom fi
  • ili estas ei, ele sunt
  • ili estis ei, ele au fost
  • ili estos ei vor fi

Adverbe

Cu ajutorul terminaţiei -e se formează adverbele. (adverbele sunt cuvintele care descriu verbele.)

  • silente în linişte
  • rapide repede

Ĉu vi volas lerni pli?

Komenci lerni

Înapoi la start