İçerik Görüntüleme

Esperanto nedir?

Uluslararası iletişim için çok uygun bir dildir.

Esperanto?

"Esperanto'nun içinde yatan fikir: tarafsız bir dilin temelinde halklar arasındaki duvarların yok edilmesi ve insanların her birinin yakınındakini sadece insan ve kardeş olarak görmesine alıştırmaktır."

L.L.Zamenhof, 1912

La lingvon iniciatis Ludwig Lazar Zamenhof, kiu kreis gramatikon surbaze de eŭropaj lingvoj kun minimuma kvanto da esceptoj. La vortoprovizo baziĝas ĉefe sur la latinidaj lingvoj, kvankam ĝi enhavas ankaŭ vortojn el ĝermanaj lingvoj kaj iom el aliaj. La nova lingvo, kies unua lernolibro aperis en 1887, allogis komunumon de parolantoj kaj komenciĝis normala proceso de lingvoevoluo ene de homgrupo, kiu ĝin uzis en multaj vivsferoj kaj en kreado de la propra lingva kulturo. Du jardekojn poste naskiĝis la unuaj infanoj, kiuj denaske parolis kun siaj gepatroj ankaŭ en Esperanto, ili estis la unuaj denaskuloj. Tial eblas diri ke ĝi estas lingvo kreita unue por internacia komunikado, kiu poste kreoliĝis kaj nun estas lingvo de esperantista diaspora komunumo.

Ĝi estis kreita surbaze de la vortoprovizo de hindeŭropaj lingvoj, sed kun la celo, ke ĝi estu facile lernebla. Pro tio, la gramatiko estas aglutina, karakteriza trajto de tjurkaj kaj finn-ugraj lingvoj, kaj en pli profunda nivelo ĝi estas ankaŭ izola, kiel la ĉina kaj la vjetnama. Tio signifas, ke ĝiaj morfemoj povas esti uzataj kiel sendependaj vortoj. Ĝi havas komplete regulan gramatikon kaj ebligas krei multege da vortoj kombinante radikojn kaj proksimume kvardek afiksojn (ekzemple, el la radiko san- , eblas krei vortojn kiel malsana , malsanulo , gemalsanuloj , malsanulejo , sanigilo , saniĝinto , sanigejo , malsaneto , malsanego , malsanegulo , sanstato , sansento , sanlimo , malsankaŭzanto , kontraŭmalsanterapio …). La ĉefaj parolpartoj (substantivoj, verboj, adjektivoj kaj adverboj) havas finaĵojn, kiuj ĉiam montras la parolparton. Ĝia reguleco igas ĝin aparte facile lernebla, kaj ĝia eblo krei novajn vortojn igas ĝin unu el la plej produktemaj lingvoj, kun potenciale senlima nombro da vortoj. Ĝi povas esprimi ĉiajn novajn ideojn aŭ statojn. Ekzemple, oni povas skribi romanon pri fikciaj tabloformaj marsanoj kaj nomi ilin tablo , tablino , tablido … Eblas imagi homon paŝantan malantaŭen ( inversmarŝanto ), rimedon kontraŭ dogmismo ( maldogmigilo ), ktp.

Esperanto'nun önemli özellikleri

Esperanto'nun temel fikri insanlar arasında hoşgörü ve saygıdır. İletişim gerçekten de anlaşmanın esasıdır ve eğer iletişim tarafsız bir dille yapılırsa eşit şartlarda 'karşılaştığımız' hissinin oluşmasına ve karşılıklı saygıya yardımcı olabilir.

Evrensel

Esperanto başta aynı ana dile sahip olmayan değişik ülkelerden insanlar arasında iletişimi sağlamakta kullanışlıdır.

Tarafsız

Özel bir halk veya ülkeye ait değildir, bu yüzden tarafsız bir dil olarak kullanılır.

Eşitlikçi

Esperanto kullanırken dil açısından kendinizi diğer dillerde - örneğin ana dili İngilizce olan biriyle İngilizce konuşurken - hissetmediğiniz kadar karşıdakiyle eşit hissedersiniz.

Nispeten kolaydır

Yapısı ve oluşumu sayesinde normalde Esperanto'ya hakim olmak herhangi bir ulusal dile göre çok daha kolaydır.

Canlı

Esperanto diğer diller gibi yaşar ve değişerek gelişir ve bu sayede insanî duygu ve düşünceyi her yönüyle ifade etmeye olanak sağlar.

Justa

Ĉiuj, kiuj lernas Esperanton, havas bonan ŝancon atingi altan nivelon de ĝi kaj poste, el lingva vidpunkto, similnivele komuniki kun aliaj, sendepende de lingva fono.

Tarih

  • 1878

    La unua praversio de Esperanto, kiun Zamenhof nomis Lingwe Uniwersala, estas finpretigita. Ĝi tamen tre malsamas de moderna Esperanto.

  • 1887

    Zamenhof kun helpo de sia edzino publikigas la Unuan Libron, kiu enkondukas modernan Esperanton.

  • 1889

    La unua Esperanta revuo, La Esperantisto, estas eldonata en Nurenbergo, kaj la unua Esperanto-klubo estas fondita.

  • 1905

    La unuan Universalan Kongreson en Boulogne-sur-Mer partoprenas 688 homoj.
    La Fundamento de Esperanto estas eldonita.

  • 1908

    La Universala Esperanto-Asocio estas fondita.

  • 1954

    Unesko ekigas konsultajn rilatojn kun UEA. Unua Unesko-rezolucio.

  • 1985

    Dua Unesko-rezolucio. Unesko instigas UN-membroŝtatojn al aldono de Esperanto en lernejajn programojn.

  • 1987

    6000 esperantistoj ĉeestas la 72-an Universalan Kongreson en Varsovio okaze de la centjariĝo de Esperanto.

  • 2002

    lernu!, la plej granda senpaga retejo por lerni Esperanton, estas lanĉita.

  • 2008

    La Esperanta versio de Vikipedio, la plej granda reta enciklopedio, atingas 100 000 artikolojn.

  • 2009

    Eblas trapasi internaciajn Esperanto-ekzamenojn je tri niveloj (B1, B2, C1) pri la kvar bazaj kompetencoj: lega kaj aŭda kompreno, skriba kaj parola komunikado, laŭ la Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj.

  • 2012

    Google Translate aldonas Esperanton kiel 64-an lingvon.

  • 2015

    Duolingo aperigis kurson de Esperanto por angloparolantoj.

  • 2016

    Aperis nova versio de lernu!.

Esperanto estas...

  • Parto 1

    Esperanto estas lingvo taŭga por ĉio.

  • Parto 2

    Esperanto estas lingvo kun multaj trajtoj.

  • Parto 3

    Esperanto estas lingvo uzata plurmaniere.

  • Parto 4a

    Esperanto estas lingvo lernebla kaj lerninda.

  • Parto 4b

    Esperanto estas lingvo lernebla kaj lerninda.

  • Parto 5

    Esperanto estas lingvo kun bunta movado.

  • Parto 6

    Esperanto estas lingvo de la estonteco.

Dilbilgisi

Alfabe

İşte Esperanto alfabesi. Her harf her zaman aynı sesi çıkarır ve yazılış tamamiyle düzenlidir. Telaffuzu duymak için örneklerin üzerini tıklayın!

  • Aa ami sevmek
  • Bb bela güzel
  • Cc celo amaç
  • Ĉĉ ĉokolado ĉokolado
  • Dd doni vermek
  • Ee egala eşit
  • Ff facila kolay
  • Gg granda büyük
  • Ĝĝ ĝui ĝui
  • Hh horo saat
  • Ĥĥ ĥoro ĥoro
  • Ii infano çocuk
  • Jj juna genç
  • Ĵĵ ĵurnalo ĵurnalo
  • Kk kafo kahve
  • Ll lando ülke
  • Mm maro deniz
  • Nn nokto gece
  • Oo oro altın
  • Pp paco barış
  • Rr rapida çabuk
  • Ss salti çıkmak
  • Ŝŝ ŝipo ŝipo
  • Tt tago gün
  • Uu urbo şehir
  • Ŭŭ aŭto aŭto
  • Vv vivo yaşam
  • Zz zebro zebra

İsimler

Esperanto'da bütün isimler -o ile biter. (İsimler nesnelerin adlarıdır.)

  • domo ev
  • libro kitap

Çoğul

Çoğul yapmak için sadece -j eklememiz yeterli.

  • domoj evler
  • libroj kitaplar

Nesne

Esperanto'da belirtili nesneyi -n ekiyle gösteriyoruz. Bu, kelimelerin yerlerini anlam bozulmadan değiştirebilmemize izin veriyor. (Belirtili nesne, eylemin direkt üzerinde uygulandığı şeydir.)

  • La hundo amas la katon Köpek kediyi seviyor.
  • La kato amas la hundon Kedi köpeği seviyor.

Sıfatlar

Esperanto'da bütün sıfatlar -a ile biter. (Sıfatlar, isimleri betimlemek için kullanılırlar.)

  • alta yüksek
  • bela güzel

Ön ekler

Bakın! Kelimenin başına mal- getirdiğimizde anlam nasıl tersine dönüyor...

  • malalta kısa
  • malbela çirkin

mal- bir önek örneği. Sözcüklerin başına önek koyarak yeni kelimeler türetebilirsiniz. Esperanto'da 10 farklı önek bulunmaktadır.

Son ekler

Özel kelime bitimleri kullanarak kelime türetmek için birçok yol vardır. Örneğin, -et- son eki bir şeyi küçültür.

  • dometo küçük ev, evcik
  • libreto kitapçık

-et- bir son ek örneği. Son ekler yeni kelime yaratmak için kelimelerin sonuna getirilir. Esperanto'da 31 ayrı son ek vardır.

Fiiller

Fiiller elbette çok önemli. Fakat onarın da Esperanto'da çok basit olduğunu göreceksiniz. (Fiiller eylem ifade eden kelimelerdir.)

  • ludi oynamak
  • ridi gülmek

Fiil çekimleri

Mastar eki -i'dir. Fiiller şimdiki/geniş zamanda -as ile, geçmiş zamanda -is ile ve gelecek zamanda -os ile çekilir. Düzensiz fiiller ve özneye göre değişen fiil çekimleri yoktur!

  • mi estas ben ...yım
  • mi estis ben ...ydım
  • mi estos ben ... olacağım
  • vi estas sen ...sın
  • vi estis sen ...ydın
  • vi estos sen ... olacaksın - sen = siz
  • li estas o ...dır
  • li estis o ...ydı
  • li estos o ... olacak - erkek için
  • ŝi estas o ...dır
  • ŝi estis o ...ydı
  • ŝi estos o ... olacak - dişi için
  • ĝi estas o ...dır
  • ĝi estis o ...ydı
  • ĝi estos o ... olacak
  • ni estas biz ...yız
  • ni estis biz ...ydık
  • ni estos biz ... olacağız
  • ili estas onlar ...dırlar
  • ili estis onlar ...ydılar
  • ili estos onlar ... olacak

Zarflar

-e kelime bitimiyle zarf yaratabilirsiniz. (Zarflar, fiileri tarif eden sözcüklerdir.)

  • silente sessizce
  • rapide hızla, hızlıca

Ĉu vi volas lerni pli?

Komenci lerni

Başa geri dön