小辞(kaj / nek / aŭ / jen / ju / des など)を対や複数セットで使うことで、特別な意味を出す言い方があります。これをここでは「語尾なし語の組み合わせ」と呼びます。
Kaj... kaj
kaj を2回以上くり返し、つないでいるもの全ての前に kaj を置くことで、全てが含まれることを念押しします。このとき口語ではふつう kaj にアクセントを置いて強調します:
-
Kaj Petro kaj Karlo laboras. - Petro も Karlo も働いている。
一方だけでなく、事実として両方が働いている、ということについての力説です。
-
Kaj pluvas kaj blovas. - 雨も降っているし、風も吹いている。
両方の現象が発生している、ということについての力説です。
-
Petro kaj fumas kaj drinkas. - Petro は喫煙もするし飲酒もする。
彼が事実として両方の行為をしている、ということの力説です。
-
Kaj ilia amo, kaj ilia malamo, kaj ilia ĵaluzo jam de longe malaperis. - 彼らの愛も、彼らの憎しみも、彼らの嫉妬もすでにずっと以前から消え去っていた。
3つ全ての事物が消え去っていた、ということの力説です。
Nek... nek
通常の nek は、「かつ、~でもない」を意味します。複数重ねの nek は「~も ~も ない」を意味し、意味としては kaj... kaj +否定 と同等です:
- Mi renkontis nek lin, nek lian fraton. = Mi kaj ne renkontis lin, kaj ne renkontis lian fraton. - 私は彼にも彼の兄弟にも会わなかった。 = 私は彼に会いもしなかったし、彼の兄弟に会いもしなかった。
- Nek ĝojo, nek malĝojo daŭras eterne. = Kaj ĝojo, kaj malĝojo ne daŭras eterne. - 喜びも悲しみも永遠に続かない。 = 喜びも悲しみも永遠に続かない。
- Ŝi estis muta, povis nek kanti nek paroli. = Ŝi kaj ne povis kanti, kaj ne povis paroli. - 彼女は無口で、歌うことも話すこともできなかった。 = 彼女は歌うこともできず、話すこともできなかった。
Aŭ... aŭ
aŭ を2回以上にすると、提示した選択肢がそれしかないという強い響きになります。このとき口語ではふつう aŭ にアクセントを置いて強調します:
-
Nun ni devas aŭ venki aŭ morti! - 今や、勝つか死ぬかだ!
私たちは両方をすることができず、かつ、それら2つの選択肢の他に何もできません。
-
Aŭ vi faris grandan eraron, aŭ mi ĉion miskomprenis. - あなたが大きな誤りをしたか、私が全て誤解したかのいずれかだ。
他の選択肢は存在しません。
- Oni povus diri, ke aŭ ŝi forgesis ĉion en la mondo, aŭ ŝi ne havis forton, por iri pluen. - 言ってみれば、彼女は世の中のことをすべて忘れてしまったか、さもなければ先へ進む力がなかったか、どちらかだったのだ。
Jen... jen
通常の副詞性小辞 jen は、何かへ注意を向けますが、2重以上の jen になると意味が変わり、状態や行動が交互に現れる/入れ替わる様子を示します。 Jen... jen = iufoje... alifoje (= 時には〜、また時には〜):
-
Jen mi ardas de varmego, jen mi tremas de frosto. - 私が暑さによって熱くなる時もあれば、霜によって震える時もある。
2つの状態が切り換わります。ある時に私は暖かで、他の時に私は寒いです。
-
Ŝia vizaĝo aperigis jen mortan palecon, jen koloron de sango. - 彼女の顔は、ある時は死人のように青白く、ある時は血のように赤くなった。
顔色は変わり続けました。
- Mario videble havis deziron jen koleri, jen ridi, jen premi la manon al tiu ventanimulo. - マリーオは、ある時は腹を立てたくなり、ある時は吹き出したくなり、またある時は、その気まぐれ男の手を握ってやりたくもなる――そんな気持ちがありありと見て取れた。
- Li okupadis sin jen per tio, jen per alio. - 彼は細々した用事をしては時間をつぶしていた。
Ju... des
ju と des はセットで、かならず pli か malpli を伴います。ju と des は、ju pli... が増加(あるいは ju malpli... が減少)するにしたがって des pli... が増加(あるいは des malpli... が減少)する因果関係を示します:
-
Ju pli da mono ni havos, des pli rapide kaj bone iros kompreneble nia afero. - お金が多ければ多いほど、物事は早くうまく進む。
このお金が増加すれば、その時に素早さと良質さも増加するでしょう。
-
Ju pli alte staras la lingvo, des pli rapide progresas la popolo. - 言語の水準が高いほど、民族社会は速く進歩する。
この人々の進歩は、その言語の水準に依存しています。
- Ju pli da bruo, des malpli da ĝuo. - 雑音が多いほど、楽しみはなくなる。(エスペラントのことわざで、「宣伝が声高なものほど中身がない」の意味)
-
Ju pli grandaj ili fariĝis, des malpli ili volis tion toleri. - 彼らは大きくなってくるにしたがい、これに次第に我慢ならなくなってきた。
彼らが成長して大きくなるにしたがい、我慢強さは縮小しました。
-
Ju pli klare vi elparolas, kaj ju malpli da malfacilaj vortoj vi uzas, des pli bone oni komprenas vin. - あなたがよりはっきりと発音するほど、そして、難しい言葉を使わないほど、人々はよりあなたを理解する。
発音がはっきりしているほど、そして難しい語を使わないほど、理解されやすい。
文脈により ju の部分が省略されて、des だけが出ることがあります:
-
La saloneto ne estis vasta, tial des pli frapis la okulojn la eleganteco de ĝia aranĝo. - その小部屋は広くなかった、なのでその配置の優雅さは、より一層にその目に映った。
省略されているのは、この考えです: Ju pli malvasta estas eleganta salono, des pli la eleganteco frapas la okulojn.
この単独の des は、tiom に置き換えられることもあります。
ある種の言語では ju... des... のかわりに ju にあたる単語を繰り返して ju... ju... のようにすることがありますが、エスペラントでは不可能です。原因となる (mal)pli 表現は ju で示し、結果となる (mal)pli 表現は des で示します。誤り: Ju pli rapide vi revenos hejmen, ju pli bone. 正解: Ju pli rapide vi revenos hejmen, des pli bone. もちろん、 des... des も不可能です。ただし ju を複数、des を複数並べて、複合要因や結果波及を表現することは問題ありません: Ju pli zorge kaj ju pli malrapide vi faros la laboron, des pli kontenta kaj des pli ĝoja mi fariĝos.