Contenido

En Esperanto la regla principal del orden de las palabras es la comprensibilidad. Se ponen las palabras en un orden en que el sentido es claro. Las diversas terminaciones, especialmente N, posibilitan una gran libertad, pero la libertad no es absoluta.

Muchas partículas adverbiadas ordinariamente están para la claridad justo delante de a lo que se refieren, por ejemplo: ankaŭ, , tre, nur. También ne está delante de lo que se niega.

Una Preposición debe estar siempre antes de eso, cuyo rol muestra.

Una conjunción va delante de aquello que se quiere unir a un elemento anterior.

Ajn va inmediatamente después del correlativo al que matiza.

Orden de sintagmas

El orden básico de los sintagmas sigue el modelo siguiente:

sujeto - predicado - objeto - otros sintagmas

  • Ili — sidas — sur la sofo.
    Sujeto - predicado - complemento circunstancial de lugar.
  • La hundo — ĉasas — katon.
    Sujeto - predicado - objeto.
  • Karlo — manĝas — rizon — per manĝbastonetoj.
    Sujeto - predicado - objeto - complemento circunstancial de instrumento.
  • La virino — estas — arkitekto.
    Sujeto - predicado - predicativo subjetivo.
  • Ĉiuj — opinias — lin — stranga.
    Sujeto - predicado - objeto - predicativo objetivo.

Si se altera el orden de las palabras, el significado básico no cambia, solo se crea un énfasis distinto. Sin embargo, con un atributo no siempre se puede cambiar el orden libremente, ya que el atributo a menudo no indica su función con algún elemento. Existe una diferencia entre un león es un animal (verdad) y un animal es un león (falso, ya que también hay otros animales). En una frase como el alumno se ha convertido en maestro, el orden es muy importante porque el maestro se ha convertido en alumno tiene un significado totalmente diferente. En la vida real, para la mayoría de frases con atributo el contexto evita posibles malentendidos aún siguiendo un orden poco habitual, pero la frase El maestro el alumno se vuelve es complicada de entender y por tanto conviene evitarla.

Anteposición

Frazparton, kiu kutime ne aperas unue en frazo, oni povas emfazi per tio, ke oni ĝin metas ĝuste en tian komencan pozicion:

  • Terure gajaj ŝajnis al ili iliaj propraj ŝercoj. - Terriblemente alegres les parecían sus propios chistes.

    El orden normal de palabras sería: Iliaj propraj ŝercoj ŝajnis al ili terure gajaj.

  • La sonorilon mi volas kaj devas trovi! - ¡El timbre quiero y debo encontrar!

    Normalmente: Mi volas kaj devas trovi la sonorilon.

La parte de una frase cuya palabra principal es un relativo KI está normalmente al comienzo de su frase principal o frase subordinada. Esta posición no es, pues, enfatizada aparte con los relativos KI. Antes del relativo KI puede, sin embargo, haber una preposición que indica su función sintáctica;

  • Kion vi volas? - ¿Qué quieres?
  • Mi volas tion, kion vi volas. - Quiero eso que tu quieres.
  • De kio tio ĉi venas, mia filino? - ¿De qué viene esto, hija mía?
  • Mi ankaŭ ne scias, per kio oni povas klarigi tiun fakton. - Tampoco sé, cómo se puede aclarar ese hecho.
  • Ŝi ne sciis, en kiu flanko oni devas serĉi butiketon kun manĝeblaĵoj. - Ella no sabía de qué lado se debe buscar la tienda con comestibles.

Principalmente también otras palabras que colaboran con la palabra KI pueden estar delante de ella, pero generalmente es común tener delante de una palabra KI algo que no sea una preposición.

  • Tuj kiam la suno leviĝis, la cignoj kun Elizo forflugis de la insuleto. - Tan pronto como salió el sol, los cisnes salieron volando con Elisa del islote.
  • Sume kiom mi ŝuldas? - ¿En total cuánto debo?

    Uno podría meter sume en otro lugar de la oración.

  • Kune kun kiu vi venis? - ¿Junto contigo quién vino?

    Uno normalmente omitiría kune.

Las conjunciones kaj, kaj sed pueden sin problema aparecer delante de una "KI-vorto", porque tales partículas, en verdad no pertenecen a la oración siguiente, sino que sólo la relacionan con la anterior: Dum la trarigardado mi trovis diversajn esprimojn, kiuj siatempe ŝajnis al mi bonaj, sed kiuj nun al mi ne plaĉas kaj kiujn mi volonte ŝanĝus.

A veces se puede poner una parte de la frase que verdaderamente pertenecen a una cláusula en el comienzo de la frase total. Eso crea un énfasis muy fuerte para la inusualidad del orden de las palabras.

  • Tiun laboron mi diris, ke mi faros. = Mi diris, ke mi faros tiun laboron. - Ese trabajo dije que lo haré. = Dije que haré ese trabajo.

    La parte de la frase tiun laboron es un objeto de faros, y pertenece totalmente a la frase ke. Para enfatizarlo está al principio de toda la frase.

  • En salono Zamenhof mi pensas, ke okazas nun la solena inaŭguro. = Mi pensas, ke okazas nun en salono Zamenhof la solena inaŭguro. - En el salón Zamenhof, pienso que ahora ocurre la solemne inauguración. = Pienso que ocurre ahora en el salón Zamenhof la solemne inauguración.

    El complemento circunstancial de lugar no muestra el lugar del pensamiento, porque pertenece a una oración subordinada.

Ofte povas estiĝi konfuzo, al kiu parto de la frazo vere apartenas antaŭmetitaj vortoj. Povas ŝajni, ke ili apartenas al la ĉeffraza verbo, ĉar ili ja staras pli proksime al ĝi. Se la frazparto, kiun oni volas emfazi, rolas kiel subjekto en sia subfrazo, oni nepre ne povas formovi ĝin, ĉar subjekto devas ĉeesti ĉe sia predikato. Tute ne eblas do: Tiu laboro mi pensas, ke estas malfacila. Oni devas diri: Mi pensas, ke tiu laboro estas malfacila.

Algunas veces, si el sentido lo permite, se puede enfatizar una parte de una frase en una subordinada anteponiendo un complemento circunstancial pri. Esa parte de la frase que se quiere enfatizar, se deja en su lugar en la frase subordinada en forma de pronombre o correlativo, y se pone en el comienzo de la frase en forma de complemento circunstancial pri. El asunto enfatizado aparece así dos veces, una como complemento circunstancial pri y otra pronominalmente en su auténtica función sintáctica en la subordinada:

  • Pri tiu laboro mi diris, ke mi faros ĝin. = Mi diris, ke mi faros tiun laboron. - Sobre ese trabajo, yo dije que lo haré. = Yo dije que haré ese trabajo.
  • Pri tiu laboro mi pensas, ke ĝi estas malfacila. - Sobre ese trabajo, pienso que es difícil.
  • Pri talento mi neniam aŭdis, ke vi ian havas. = Mi neniam aŭdis, ke vi havas ian talenton. - Pri talento mi neniam aŭdis, ke vi ian havas. = Mi neniam aŭdis, ke vi havas ian talenton.

Iafoje, kiam oni bezonas meti KI-vorton komence de frazo, sed la KI-vorto laŭsence apartenas al subfrazo, la rezulto povas fariĝi tre malfacile komprenebla. Feliĉe tiaj problemoj aperas en la praktiko tre malofte:

  • Vi konsilas, ke ni respondu ion al ĉi tiu popolo.Kion vi konsilas, ke ni respondu al ĉi tiu popolo? - Vi konsilas, ke ni respondu ion al ĉi tiu popolo. → Kion vi konsilas, ke ni respondu al ĉi tiu popolo?

    Kion estas objekto de la predikato respondu, kvankam ĝi staras pli proksime al konsilas. La frazo sonas tamen sufiĉe nature, ĉar kion ankaŭ povus rilati al la ĉeffraza verbo konsilas.

  • Petro diris, ke lia amiko nomiĝas Karlo.Kiel Petro diris, ke lia amiko nomiĝas? - Petro dijo, que su amigo se llama Karlo. → ¿Cómo dijo Petro que se llama su amigo?

    Estas risko, ke oni pensas, ke kiel rilatas al diris, kio donus tre strangan signifon. Pli komprenebla alternativo estas: Kiel laŭ Petro nomiĝas lia amiko?

  • Vi volas, ke mi vendu ion al vi.Kion vi volas, ke mi vendu al vi? - Vi volas, ke mi vendu ion al vi. → Kion vi volas, ke mi vendu al vi?

    Más simple (pero no con el mismo significado) es: Kion mi vendu al vi?

Oni plene evitu ĉi tiajn frazojn, se la subfrazo mem estas demando, ĉar tia konstruo fariĝas tro komplika: Ŝi demandis, ĉu mi ŝatas muzikon.Kion ŝi demandis, ĉu mi ŝatas? Oni devas diri Kion ŝi demandis? kvankam tio estas malpli preciza, aŭ uzi la pri-solvon montrotan ĉi-poste.

La sama problemo ekzistas ĉe rilataj (nedemandaj) KI-vortoj. Ankaŭ tiajn KI-vortojn oni metas en la komenco de la subfrazo. Se la rilata KI-vorto vere apartenas al subfrazo de la subfrazo, konfuzo povas estiĝi:

  • Vi asertis, ke vi vidis homon.La homo, kiun vi asertis, ke vi vidis, estas jam delonge mortinta. - Afirmaste haber visto a una persona. → A la persona, la que tu afirmaste haber visto, ya está muerta hace mucho.

    Evitinda frazo, ĉar kiun ŝajnas esti objekto de asertis, kvankam ĝi vere estas objekto de vidis. (Ĉi tie eblas la elturniĝo La homo, kiun vi asertis esti vidinta...)

Ofte oni povas elturniĝi per antaŭmetita pri-adjekto. Oni lasas la KI-aferon en ĝia loko en la formo de pronomo, kaj uzas pri-adjekton kiel demandesprimon aŭ subjunkcion:

  • Ŝi demandis, ĉu mi ŝatas muzikon.Pri kio ŝi demandis, ĉu mi ŝatas ĝin? - Ella preguntó, si me gusta la música. → Sobre lo que preguntó, ¿me gusta eso?
  • Vi asertis, ke vi vidis homon.La homo, pri kiu vi asertis, ke vi vidis lin, estas jam delonge mortinta. - Afirmas que viste a una persona. → La persona, que afirmas haber visto, está muerta hace mucho tiempo.

Se la KI-afero rolas kiel subjekto, oni ne povas movi ĝin for el la subfrazo. La subjekto de verbo devas ĉeesti en sia frazo: Karlo diris, ke lia frato edziĝis.Kiu Karlo diris, ke edziĝis? Diris ŝajnas havi du subjektojn, dum edziĝis ŝajnas tute ne havi subjekton. Uzu la pri-solvon: Pri kiu Karlo diris, ke li edziĝis?

Volver arriba