Naar de inhoud

Dit zijn enkele korte verklaringen van belangrijke grammaticale termen die doorheen deze grammatica worden gebruikt. De verklaringen zijn geformuleerd vanuit het standpunt van de Esperanto-grammatica. In andere grammatica's (van Esperanto of andere talen) kunnen de termen op een enigszins andere manier worden gebruikt. De termen in de lernu!-grammatica volgen min of meer de Plena Analiza Gramatiko van Kalocsay en Waringhien.

zelfstandig naamwoord
Woord gebruikt om een zelfstandig naamwoord of een 'zelfstandig naamwoord'-achtig 'woordje' te beschrijven.
bepaling
Een zinsdeel dat zegt, op welke manier, op welke plaats, op welk tijdstip, met welk instrument enz... de handeling (of toestand), uitgedrukt door het predikaat, plaatsgrijpt. Elk zinsdeel behalve een predikaat, onderwerp, object of predicatief, is een bepaling.
bijwoord
Woord gebruikt om iets te beschrijven, dat geen zelfstandig naamwoord of 'zelfstandig naamwoord'-achtig 'woordje' is (d.w.z. een werkwoord, een bijvoeglijk naamwoord, 'bijvoeglijk naamwoord'-achtig 'woordje', een ander bijwoord, een 'bijwoord'-achtig 'woordje' of een hele zin).
affix
Stam, die voornamelijk gebruikt wordt om samengestelde woorden te maken: achtervoegsel of voorvoegsel.
affricaat
Medeklinker die geproduceerd wordt door een een volledige obstructie, die men plots onderbreekt, maar slechts in die mate dat de lucht nog naar buiten kan met een wrijfklank.
bedrijvende vorm
De gewone soort zin, waarbij het het onderwerp is, dat de handeling van het predicaat uitvoert. Zie lijdende vorm.
accusatief
De functie-uitgang -N.
bijstelling
Zinsdeel, dat (normaliter) net achter een ander zinsdeel staat en hetzelfde omschrijft met andere woorden.
epiteton
Bijvoeglijk naamwoord, 'bijvoeglijk naamwoord'-achtig 'woordje', bijwoord of 'bijwoord'-achtig 'woordje', dat een ander woord rechtstreeks beschrijft.
bepaalde wijs
Werkwoordvorm, die als predicaat kan worden gebruikt.
fricatief
Medeklinker die geproduceerd wordt door een onvolledige obstructie (versmalling), waar de lucht doorheen stroomt met een wrijfgeluid.
toekomstige tijd
Werkwoordsvorm, die een handeling of toestand uitdrukt in de komende tijd.
gebiedende wijs
Een werkwoord-modus, die een bevel uitdrukt (één van de gebruiksvormen van de volitief in het Esperanto).
aantonende wijs
Werkwoord-modus, die een reële en daadwerkelijke handeling of toestand aangeeft.
onbepaalde wijs
Werkwoord-modus, die een handeling of toestand op een neutrale manier benoemt, zonder aan te geven, of het een realiteit is dan wel iets gewild of iets ingebeeld.
tussenwerpsel
Uitroep-'woordje'.
voorwaardelijke wijs
Werkwoord-modus, die een irreële, ingebeelde of gefantaseerde handeling of toestand aangeeft.
nevenschikkend voegwoord
'Woordje', dat zinsdelen verbindt met dezelfde functie in de zin.
medeklinker
Taalklank geproduceerd door één of ander obstructie van de luchtstroom.
lateraal
Medeklinker geproduceerd door een obstructie beperkt tot het midden van de mond. De lucht stroomt vrij langs de zijkanten van de tong.
modus
Eén van de categorieën van werkwoordsvormen, die de verschillende houdingen van de spreker ten aanzien van het gezegde aangeven. De modi van de werkwoorden in het Esperanto zijn onbepaalde wijs, aantonende wijs, aanvoegende wijs en voorwaardelijke wijs.
nasaal
Medeklinker geproduceerd door een complete obstructie via de mond. De lucht gaat in plaats daarvan door de neus.
ontkenning
Ontkennend 'woordje'.
niet-transitief
(gezegd van een werkwoord) Dat geen object kan hebben.
nominatief
Zelfstandig naamwoord of 'zelfstandig naamwoord'-achtig 'woordje', dat geen functie-kenmerk (voorzetsel of accusatief-uitgang) heeft.
telwoord
'Woordje', dat een getal aangeeft.
object
Functie in de zin, die aangeeft wat rechtstreeks wordt getroffen door de handeling van het predicaat. Soms spreekt men van een "direct object" in tegenstelling met een "indirect object". Een "indirect object" wordt in deze grammatica al-bepaling genoemd. Een gewoon (direct) object noemt men ook wel "accusatief-object". Een indirect object wordt traditioneel ook "datief-object" genoemd.
deelwoord
Woord, dat een handeling of toestand van zijn onderwerp of object voorstelt.
lijdende vorm
Soort "omgekeerde" zinsconstructie, waarin dat wat gewoonlijk (in de bedrijvende vorm) object is, als onderwerp voorkomt.
plosief
Medeklinker geproduceerd d.m.v. een volledige obstructie, die men doorbreekt via een luchtstoot.
meervoud
Grammaticaal veel-aantal: meer dan één ding
predicatief
Zelfstandig zinsdeel, dat het onderwerp of het object beschrijft aan de hand van een werkwoord.
predicaat
Hoofdwerkwoord van een zin. Werkwoord, dat gewoonlijk een onderwerp heeft.
voorvoegsel
Affix, dat men voor andere stammen plaatst.
voorzetsel
'Woordje', dat de functie in de zin aangeeft van het eropvolgende zinsdeel.
verleden tijd
Werkwoordsvorm, die een handeling of toestand in de verleden tijd uitdrukt.
tegenwoordige tijd
Werkwoordsvorm, die een handeling of toestand in de tegenwoordige tijd uitdrukt.
voornaamwoord
'Woordje', dat men gebruikt als vervanging van een 'zelfstandig naamwoord'-zinsdeel.
enkelvoud
Grammaticaal één-aantal.
onderwerp
Functie in de zin, die (in een actieve zin) aangeeft wie/wat de handeling van het predicaat uitvoert.
onderschikkend voegwoord
'Woordje', dat een ondergeschikte zin verbindt met de hoofdzin.
zelfstandig naamwoord
Woord, dat kan fungeren als hoofdwoord van één van volgende zinsdelen: onderwerp, object, vocatief, bepaling, epiteton, supplement of predicatief.
achtervoegsel
Affix, dat men achter een andere stam toevoegt.
supplement
Rechtstreekse beschrijving (van een niet-werkwoord), waarbij de relatie met het beschreven woord wordt aangegeven door een functiekenmerk (voorzetsel of accusatief-uitgang).
transitief
(gezegd van eenwerkwoord) Dat een object kan hebben.
werkwoord
Een woord, dat een handeling of toestand uitdrukt, en dat kan fungeren als predicaat van een zin. Een onbepaalde wijs beschouwt men ook als een werkwoord , hoewel een dergelijk werkwoord gewoonlijk niet als predicaat kan fungeren.
vibrant
Medeklinker die geproduceerd wordt door meerdere opeenvolgende snelle obstructies en onderbrekingen.
klinker
Taalklank, die wordt geproduceerd zonder obstructie van de luchtstroom, en die een accent kan krijgen.
vocatief
Functie in de zin, die de persoon aangeeft, tot wie de uitspraak gericht is.
Volitief
Werkwoordelijke modus, die aangeeft, dat de handeling of toestand niet reëel, is maar wel gewild.
'woordje'
Woord, dat geen uitgang nodig heeft, maar dat in een zin kan voorkomen zoals het is.
Terug naar boven