ต่อไปนี้เป็นรายการคำศัพท์ทางไวยากรณ์ที่สำคัญ ๆ ที่ใช้ในหนังสือเล่มนี้ คำอธิบายของคำศัพท์ทางไวยากรณ์นี้เป็นคำอธิบายที่มาจากมุมมองในไวยากรณ์ของภาษาเอสเปรันโต สำหรับในไวยากรณ์อื่น ๆ (หมายถึงที่เกี่ยวกับภาษาเอสเปรันโตหรือในภาษาอื่น ๆ) คำศัพท์เฉพาะทางเหล่านี้อาจจะมีความแตกต่างกันอยู่บ้าง สำหรับคำศัพท์ทางไวยากรณ์ที่ปรากฎใน lernu!-gramatiko ได้ใช้ตามหนังสือไวยากรณ์ภาษาเอสเปรันโตที่มีชื่อว่า PAG ของ Kalocsay และ Waringhien

adjektivo (คำคุณศัพท์)

เป็นคำที่ใช้สำหรับขยายคำนามหรือคำนามจุลศัพท์

adjekto (ส่วนขยายภาคแสดง)

เป็นส่วนของประโยคที่แสดง วิธีการ แสดงสถานที่ เวลา หรือแสดงการกระทำโดยเครื่องมือ ฯลฯ ซึ่งเกิดการกระทำ(หรือเกิดสถานะ)จากภาคแสดง ทุกๆส่วนของประโยคเป็นบทขยายภาคทั้งหมด ยกเว้นภาคแสดง ประธาน กรรม และส่วนขยายผ่านทางกริยา

adverbo (กริยาวิเศษณ์)

เป็นคำที่ใช้เพื่อขยายคำต่าง ๆ ที่ไม่ใช่คำนามหรือคำนามจุลศัพท์ (คือใช้ขยายกับกริยา คำคุณศัพท์ คำคุณศัพท์จุลศัพท์ กริยาวิเศษณ์ กริยาวิเศษณ์จุลศัพท์หรือขยายประโยคทั้งประโยค)

afikso (หน่วยคำเติม)

เป็นรากคำชนิดหนึ่งที่ใช้สำหรับการสร้างคำ ซึ่งแบ่งเป็น ปัจจัย และอุปสรรค

afrikato (เสียงกักเสียดแทรก)

เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากการพ่นลมออกมาแล้วลมถูกจับกักหรือกั้นด้วยอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งภายในช่องปาก หลังจากนั้นจึงปล่อยลมออกมาให้มากพอที่จะให้ลมสร้างเสียงเสียดแทรก

aktivo (กรรตุวาจก)

เป็นประโยคที่ประธานเป็นผู้ทำแสดงการกระทำจากภาคแสดง โปรดดูกรรมวาจก

akuzativo (กรรมการก)

เป็นคำที่มีตัวลงท้ายด้วย -N

apozicio (ส่วนขยายหลังคำนาม)

เป็นคำหรือกลุ่มคำที่ปกติจะอยู่หลังจากคำหรือกลุ่มคำที่เป็นตัวที่จะขยาย โดยจะแสดงในเรื่องหรือความหมายที่เหมือนกัน เพียงแต่ใช้คำอื่นแทน

epiteto (คำที่ขยายคำอื่นโดยตรง)

เป็นคำจำพวกคำคุณศัพท์ คำคุณศัพท์จุลศัพท์ กริยาวิเศษณ์ หรือกริยาวิเศษณ์จุลศัพท์ซึ่งเป็นคำที่ขยายคำอื่นโดยตรง

finitivo (กริยาหลัก)

เป็นรูปแบบกริยาที่มีลักษณะการใช้เป็นภาคแสดง

frikativo (เสียงเสียดแทรก)

เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากการพ่นลมออกมาผ่านอวัยวะภายในช่องปากที่ชิดกันมาก โดยมีช่องเล็ก ๆ ที่ทำให้ลมเสียดสีกับอวัยวะภายในช่องปาก จนเกิดเป็นเสียงเสียดแทรก

futuro (อนาคตกาล)

เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในอนาคต

imperativo (มาลาคำสั่ง)

เป็นมาลาที่แสดงการสั่ง (ซึ่งเป็นการใช้ที่อยู่ในอาณัติมาลาของภาษาเอสเปรันโต)

indikativo (นิเทศมาลา)

เป็นมาลาที่แสดงการกระทำและสถานะที่เป็นเป็นความจริง

infinitivo (สภาวมาลา)

เป็นมาลาที่แสดงการกระทำหรือสถานะอย่างกลาง ๆ ปราศจากการบ่งชี้ว่าเป็นเรื่องจริง เป็นความต้องการ หรือเป็นการจินตนาการ

interjekcio (คำอุทาน)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์เป็นคำที่ใช้แสดงการอุทาน

kondicionalo (ปริกัลปมาลา)

เป็นมาลาที่แสดงการกระทำหรือสถานะที่ไม่เป็นความจริง เป็นการจินตนาการ หรือเป็นการเพ้อฝัน

konjunkcio (สันธาน)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ซึ่งเชื่อมส่วนของประโยคที่มีสถานะเหมือนกันในประโยค

konsonanto (พยัญชนะ)

เป็นเสียงแบบหนึ่งในภาษา ที่เกิดจากการพ่นลมพุ่งผ่านขึ้นมาจากปอด ผ่านเส้นเสียง แล้วไปกระทบกับอวัยวะภายในปาก

lateralo (เสียงข้างลิ้น)

เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากลิ้นปิดกั้นลมเฉพาะบริเวณตรงกลางปาก (ปุ่มเหงือก) ทำให้ลมพ่นออกมาอย่างอิสระบริเวณสองข้างลิ้น

modo (มาลา)

เป็นรูปแบบกริยาอย่างหนึ่งที่แสดงลักษณะเจตนาลักษณะต่าง ๆ ของผู้พูดจากสิ่งที่พูด, มาลาในภาษาเอสเปรันโตประกอบไปด้วย สภาวมาลา นิเทศมาลา อาณัติมาลาและปริกัลปมาลา

nazalo (เสียงนาสิก)

เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากลมที่ไม่สามารถผ่านอวัยวะภายในปากได้เนื่องจากถูกกักโดยอวัยวะภายในปากเอง ดังนั้นลมจึงผ่านขึ้นไปทางช่องจมูกแทน จึงเกิดเป็นเสียงขึ้นจมูกหรือที่เรียกว่าเสียงนาสิก

negacio (การปฏิเสธ)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์แสดงการปฏิเสธ

netransitiva (อกรรมกริยา)

เป็นกริยาประเภทหนึ่งที่ไม่สามารถมีกรรมได้

nominativo (กรรตุการก)

เป็นคำจำพวกคำนามหรือคำนามจุลศัพท์ที่ไม่มีสิ่งที่แสดงสถานะบทบาทของคำนั้น (บุพบท หรือ ตัวลงท้ายของกรรมการก)

numeralo (ตัวเลข)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่แสดงถึงจำนวน

objekto (กรรม)

เป็นตัวบ่งชี้บทบาทของคำซึ่งแสดงการถูกกระทำจากภาคแสดงในบางครั้งเราอาจจะพูดถึง "กรรมตรง" ซึ่งตรงข้ามกับ "กรรมรอง", "กรรมรอง" เราจะเรียกกว่า al-adjekto กรรม(ตรง)โดยทั่วไปเราจะเรียกว่า "akuzativa objekto" และเราจะเรียกกรรมรอง "dativa objekto" ตามหลักไวยากรณ์ดั้งเดิม

participo (ลักษณะและสถานะของกริยา)

เป็นคำที่แสดงการดำเนินของการกระทำและสถานะเป็นเหมือนลักษณะของประธานหรือกรรมของคำนั้น

pasivo (กรรมวาจก)

เป็นโครงสร้างประโยคในแบบสวนกลับ ซึ่งกรรม (ในกรรตุวาจก) ทำหน้าที่เป็นประธาน

plozivo (เสียงกัก)

เป็นเสียงพยัญชนะเกิดจากกระแสลมถูกกักไว้จุดใดจุดหนึ่ง ณ อวัยวะในช่องปาก แล้วหลังจากนั้นลมก็ถูกปล่อยออกอย่างรวดเร็ว (บางตำราอาจเรียกว่า เสียงระเบิด หรือเสียงหยุด)

pluralo (พหูพจน์)

เป็นคำที่แสดงจำนวนที่มากกว่าหนึ่ง

predikativo (ส่วนขยายผ่านทางกริยา)

กลุ่มคำประเภทหนึ่งที่ขยายประธานหรือกรรมผ่านทางกริยา

predikato (ภาคแสดง)

เป็นกริยาหลักในประโยค ที่ปกติจะมีประธานเป็นผู้กระทำ

prefikso (อุปสรรค)

เป็นหน่วยคำเติมประเภทหนึ่งที่จะเติมไว้ข้างหน้ารากคำ

prepozicio (บุพบท)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่แสดงสถานภาพของคำที่อยู่ข้างหลัง

preterito (อดีตกาล)

เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในอดีต

prezenco (ปัจจุบันกาล)

เป็นรูปแบบกริยาที่แสดงการกระทำหรือสถานะในปัจจุบัน

pronomo (สรรพนาม)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ใช้แทนคำนามต่าง ๆ

singularo (เอกพจน์)

เป็นสถานะของคำที่แสดงจำนวนเพียงหนึ่ง

subjekto (ประธาน)

เป็นตัวบ่งชี้บทบาทของคำซึ่งในประโยคกรรตุแสดงการกระทำจากภาคแสดง

subjunkcio (สันธานเชื่อมประโยคย่อยกับประโยคหลัก)

เป็นคำประเภทจุลศัพท์ที่ใช้เชื่อมประโยคย่อย (หรืออนุประโยค) กับประโยคหลัก

substantivo (คำนาม)

เป็นคำที่สามารถเป็นประธาน กรรม คำเรียกขาน ส่วนขยายภาคแสดง ส่วนขยายคำ ส่วนขยายที่ไม่ผ่านกริยา หรือส่วนขยายที่ผ่านทางกริยา

sufikso (ปัจจัย)

เป็นหน่วยคำเติมประเภทหนึ่งที่วางไว้หลังรากคำ

suplemento (ส่วนขยายที่ไม่ผ่านทางกริยา)

เป็นส่วนขยายคำที่ไม่ผ่านทางกริยาแต่ผ่านทางบุพบทหรือตัวลงท้ายของกรรมการก

transitiva (สกรรมกริยา)

เป็นกริยาประเภทหนึ่งที่สามารถมีกรรมได้

verbo (กริยา)

เป็นคำที่แสดงการกระทำหรือสถานะซึ่งเป็นภาคแสดงของประโยค นอกจากนี้เรายังสามารถนับสภาวมาลาเป็นกริยา แต่กริยาประเภทนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นภาคแสดง

vibranto (เสียงรัว)

เป็นเสียงพยัญชนะที่เกิดจากปลายลิ้นกักลมที่ปุ่มเหงือก แล้วรัวลิ้นขึ้นลงหลาย ๆ ครั้ง เพื่อปล่อยลมออกมาเป็นระยะถี่ติด ๆ กัน

vokalo (สระ)

เป็นเสียงแบบหนึ่งในภาษา ที่เกิดจากการพ่นลมโดยไม่ไปกระทบกับอวัยวะใด ๆ ในปาก และเป็นส่วนที่สามารถออกเสียงเน้นได้

vokativo (คำเรียกขาน)

เป็นคำที่แสดงสถานะว่าเป็นผู้หรือสิ่งที่ถูกเรียก

volitivo (อาณัติมาลา)

เป็นมาลาประเภทหนึ่งที่แสดงการะกระทำหรือสถานะของความต้องการแต่มิได้เป็นเกิดขึ้นจริง

vorteto (จุลศัพท์)

หรือคำประเภทหนึ่งที่ไม่ต้องมีตัวลงท้ายเพื่อแสดงชนิดของคำ, คำอนุภาค ก็ว่า