Edatlar, cümledeki rollerini belirtmek için cümle parçalarının önüne yerleştirilen küçük kelimelerdir.
Edatlar normalde isimlerden veya zamirlerden önce gelir, ancak aynı zamanda mastar fiillerden, cümlelerden ve nicelik zarflarından önce de gelir. Bazen edatlar yer ve zaman zarflarından önce kullanılır. Bu durumda edat, yer veya zaman anlamını daha da belirginleştirir.
Aşağıdaki kelimeler edattır: al, anstataŭ, antaŭ, apud, ĉe, ĉirkaŭ, da, de, dum, ekster, el, en, ĝis, inter, je, kontraŭ, krom, kun, laŭ, malgraŭ, per, po, por, post, preter, pri, pro, sen, sub, super, sur, tra ve trans:
Bağımsız edatlar
Bir edatın ardından genellikle edatın atıfta bulunduğu bir yan cümle gelir. Böyle bir yan cümle olmadan, bir edatın anlamı olmaz: sur la tablo, en mia domo, ekster tiu ĉi ĉambro, dum la paŭzo, anstataŭ tio, krom Petro vb.
Eğer bir edattan sonra gelen kelimeleri atlamak (ima etmek) istiyorsanız, edatı E ile biten bir edat olarak kullanmalısınız, çünkü bu durumda edat kendi başına bir sözcük türü haline gelir ve zarf görevi görür:
- Li staras apud mi. → Li staras apude. - Yanımda duruyor. → Yanımda duruyor.
- Ŝi sidas ekster la domo. → Ŝi sidas ekstere. - Evin dışında oturuyor. → Dışarıda oturuyor.
- Tio okazis dum la paŭzo. → Tio okazis dume. - Bu, ara sırasında oldu. → Bu, ara sırasında oldu.
- Tio okazos post la kongreso. → Tio okazos poste. - Bu, kongreden sonra olacak. → Bu daha sonra olacak.
Eğer böyle bir zarf konum belirtiyorsa, konuma doğru hareketi belirtmek için sonuna N eki alabilir:
- Li sidas ekster la domo. → Li sidas ekstere. → Li iras eksteren. = ...al ekstera loko (al loko ekster la domo). - Evin dışında oturuyor. → Dışarıda oturuyor. → Dışarı çıkıyor. = ...dışarıdaki bir yere (evin dışındaki bir yere).
Cümlenin asıl kısmı bazen sıfat görevi görüyorsa, edattan sonra A ile biten bir ek kullanılır:
- Li loĝas en domo apud mia domo. → Li loĝas en apuda domo. ...en domo apuda. - O benim evimin yanındaki evde yaşıyor. → O yan komşudaki evde yaşıyor. ...yan komşudaki evde.
Ancak bu gibi durumlarda yerel veya zamansal bir zarf da kullanabilirsiniz: Li loĝas en domo apude. = Li loĝas en domo, kiu troviĝas apude.
Nedense, bazı edatlar pratikte E veya A ile biten şekilde neredeyse hiç kullanılmaz. Örneğin, paroli prie = "bunun hakkında konuşmak", iri dee = "söz konusu yerden gitmek", ala veturo = "söz konusu yere seyahat etmek", proa agado = "bunun için eylem" ifadelerini neredeyse hiç kullanmayız.