กรรตุการก (ที่ไม่มีคำบุพบท ไม่มีการลงท้ายของกรรมการก) เราจะใช้สำหรับบทบาทประโยคต่อไปนี้:
ประธาน
ประธานคือผู้ที่เป็นผู้กระทำการของภาคแสดง ประธานจะเป็นกรรตุการกเสมอ:
- La patro donis al mi dolĉan pomon. - พ่อให้แอปเปิ้ลหวานฉัน
- Ili promenadis. - พวกเขาเดินเล่น
- La soldato pafis. - ทหารคนนั้นยิงปืน
- Subite granda hundo alsaltis el inter la arbetaĵoj. - ทันใดนั้นสุนัขตัวใหญ่ก็กระโดดออกมาจากพุ่มไม้
- Ĉu vi aŭdis jam tiun historion? - คุณเคยได้ยินประวัติศาสตร์เรื่องนั้นไหม
- La folioj faladis de la arboj. - ใบไม้ร่วงหล่นจากต้นไม้
- Tio surprizis min. - นั่นทำให้ฉันประหลาดใจ
- Estis iam malgranda knabino. - เคยมีสาวน้อยคนหนึ่ง
- Mankas al mi nenio. - ฉันไม่ขาดเหลืออะไรเลย
- Ŝi estas tre maljuna. - เธออายุมากแล้ว
คำเรียกขาน
คำเรียกขานเป็นบทบาทประโยคแสดงให้เห็นว่าผู้พูดตั้งใจพูดถึง คำเรียกขานมักจะเป็นชื่อของผู้ฟัง ซึ่งพูดแยกจากประโยคเพื่อสร้างความสนใจ ในการเขียนคำเรียกขานนั้นจะถูกแยกออกจากประโยคด้วยจุดหรือลูกน้ำ และคำเรียนขานนั้นจะเป็นกรรตุการกเสมอ:
- Elizabeto, ĉu vi scias, kie la hundo estas? - เอลิซาเบธ คุณรู้ไหมว่าสุนัขอยู่ที่ไหน
- Mi konstatis, kara Petro, ke vi ne estis en la lernejo hodiaŭ. - ฉันสังเกตว่าปีเตอร์ วันนี้คุณไม่ได้ไปโรงเรียน
- Mi deziras al vi bonan tagon, sinjoro! - ฉันขอให้คุณมีวันที่ดี
- Estimata prezidanto, mi ŝatus fari jenan proponon. - เรียนท่านประธานที่เคารพ ข้าพเจ้าขอเสนอดังต่อไปนี้
คำเรียกชื่อ
นามวลีสามารถมีคำขยายความแสดงตัวตนของสิ่งนั้นได้ โดยเราจะเรียกว่า คำเรียกชื่อ และจะอยู่หน้าคำที่เป็นชื่อเสมอ และเป็นกรรตุการก:
-
Tio estis en la monato Majo. - นั่นคือในเดือนพฤษภาคม
เดือนนั้นเรียกว่า "พฤษภาคม" Majo เป็นคำขยายเรียกชื่อของ monato
- Ni vizitis la urbon Seulo. - พวกเราไปเยี่ยมชมกรุงโซลกันมา
- La ĉefurbo de Britio estas Londono, sed ankaŭ en Kanado kaj Usono oni havas urbojn Londono. - เมืองหลวงของบริเตนใหญ่คือลอนดอน แต่แคนาดาและสหรัฐอเมริกาก็มีเมืองในลอนดอนเช่นกัน
- Sinjoro Petro kaj lia edzino tre amas miajn infanojn. - คุณปีเตอร์และภรรยารักลูก ๆ ของฉันมาก
เราสามารถใช้ kiu nomiĝas หลังคำเรียกชื่อได้เช่นกัน: monato, kiu nomiĝas Majo; urbon, kiu nomiĝas Seulo; urbojn, kiuj nomiĝas Londono
หลีกเลี่ยงการใช้คำบุพบท de หลังคำเรียกชื่อ: la urbo de Nov-Jorko, la ŝtato de Keralo, la Popola Respubliko de Ĉinujo ที่ถูกต้องมีเพียง: la urbo Nov-Jorko, la ŝtato Keralo, la Popola Respubliko Ĉinujo
เปรียบเทียบคำเรียกชื่อกับส่วนขยายหลังคำนาม
ส่วนขยายผ่านทางกริยา
ส่วนขยายผ่านทางกริยาเป็นส่วนหนึ่งของประโยคที่ขยายเป็นประธานหรือกรรมผ่านทางภาคแสดง (หรือกริยา) โดยปกติจะเป็นกรรตุการก
ส่วนขยายประธานผ่านกริยา
กริยา esti เป็นกริยาหลักที่เชื่อมโยงคำขยายกับประธาน กริยาในกลุ่มเดียวกันมีเช่น (far)iĝi, ŝajni, montriĝi และ nomiĝi
ส่วนขยายผ่านทางกริยาที่เป็นประธานมักเป็นคำคุณศัพท์ (ส่วนของคำคุณศัพท์ในประโยค) หรือจุลศัพท์ที่เป็นคุณศัพท์:
-
Ŝi estis terure malbela. - เธอน่าเกลียดน่ากลัวมาก
Terure malbela เป็นคำขยายของ ŝi โดยผ่านทางคำกริยา estis
-
La patro estas sana. - พ่อมีสุขภาพแข็งแรง
Sana เป็นขยายของ la patro
- La dentoj de leono estas akraj. - ฟันของสิงโตนั้นแหลมคม
- Ili fariĝis trankvilaj. - พวกเขาสงบลง
- La juna vidvino fariĝis denove fianĉino. - หญิงม่ายสาวกลายเป็นคู่หมั้นอีกครั้ง
-
Ŝi aspektis kolera. - เธอดูเหมือนโกรธ
อย่างไรก็ตาม สำหรับ aspekti เรามักจะใช้ส่วนขยายภาคแสดงที่เป็นกริยาวิเศษณ์แทนส่วนขยายผ่านกริยาที่เป็นคุณศัพท์: En la novaj vestoj ŝi aspektis tiel elegante kaj bele.
-
Ordinare li ne estas tia. - ปกติแล้วเขาไม่ใช่แบบนั้น
คำจุลศัพท์คุณศัพท์ tia ขยายประธาน li ผ่านทาง estas
ส่วนขยายประธานผ่านทางกริยานี้ยังสามารถเป็นนามวลีในกรรตุการก:
-
Leono estas besto. - สิงโตเป็นสัตว์
Besto เป็นอธิบาย(ประเภท)ของ leono
- Januaro estas la unua monato de la jaro. - มกราคมเป็นเดือนแรกของปี
- Mi scias, kio mi estas. - ฉันรู้ว่าฉันเป็นอะไร
- Mia frato fariĝos doktoro. - พี่ชายของฉันจะเป็นหมอ
ส่วนขยายประธานผ่านกริยาอาจเป็นคำนามวลีที่มีคำบุพบท คำอธิบายดังกล่าวแสดงให้เห็นคุณสมบัติ คำอธิบายดังกล่าวสามารถเปลี่ยนเป็นคำคุณศัพท์ได้:
- Li estas hodiaŭ en kolera humoro. = Li estas hodiaŭ kolerhumora. - วันนี้เขาอยู่ในอารมณ์โกรธ = วันนี้เขาโกรธ
- Ili estas de la sama speco. = Ili estas samspecaj. - พวกมันมาจากประเภทเดียวกัน = พวกมันเป็นประเภทเดียวกัน
คำกริยาวิเศษณ์ใช้เป็นส่วนขยายผ่านกริยาแทนคำคุณศัพท์ หากประธานเป็นกริยาสภาวมาลาหรือเป็นประโยคย่อย:
- Resti kun leono estas danĝere. - การอยู่กับสิงโตนั้นอันตราย
- Estas pli bone, ke ni tie ĉi manĝu kaj iru en la urbon vespere. - น่าจะดีว่า ถ้าเราทานข้าวที่นี่และเข้าเมืองเย็นนี้
ใช้คำกริยาวิเศษณ์แทนคำคุณศัพท์เมื่อไม่มีประธาน โดยส่วนขยายผ่านกริยาจะทำหน้าที่อธิบายประโยคทั้งหมด:
-
Estis al mi tiel terure! - มันแย่มากสำหรับฉัน
Estis terure คือคำอธิบายความหมายของประโยค
- Ĉu hodiaŭ estas varme aŭ malvarme? - วันนี้ร้อนหรือว่าหนาว
หากประธานเป็นคำนามหรือสรรพนามที่ละเอาไว้ ให้ใช้คำคุณศัพท์แทน: La mastro traktis min tre bone, kaj estis tre afabla. = ...kaj li estis tre afabla. Estu kuraĝa! = Vi estu kuraĝa!
ส่วนขยายกรรมผ่านกริยา
คำกริยาบางคำสามารถขยายกรรมผ่านทางกริยาได้ โดยไม่ใช้ตัวลงท้ายด้วย N:
-
Vi farbas la domon ruĝan. (= Vi farbas la ruĝan domon.) - คุณทาสีบ้านสีแดง (= คุณทาสีบ้านที่มีสีแดง)
Ruĝan เป็น คำขยายโดยตรงของ la domon = คุณทาสีบ้านที่มีสีแดง ซึ่งไม่ได้บอกว่าตอนนี้สีบ้านทาสีอะไร
-
Vi farbas la domon ruĝa. = Vi farbas la domon tiel, ke ĝi fariĝas ruĝa. - คุณทาสีบ้านสีแดง = คุณทาสีบ้านจนกลายเป็นสีแดง
Ruĝa คือ ส่วนขยายผ่านทางกริยาของ la domon ดังนั้นส่วนขยายกรรมผ่านกริยา สีแดงปรากฏขึ้นเนื่องจากการกระทำของกริยา farbi โดยไม่ได้บอกว่าบ้านเป็นสีอะไร (หรือสามารถใช้: Vi farbas ruĝa la domon. แต่ไม่สามารถใช้: Vi farbas la ruĝa domon.)
ส่วนขยายกรรมผ่านกริยาอาจเป็นคำคุณศัพท์หรือคำจุลศัพท์คุณศัพท์:
- Ĉu vi farbos vian ruĝan domon verda? - คุณจะทาสีบ้านสีแดงของคุณเป็นสีเขียวไหม
- Ne, ni preferas ĝin flava. = Ne, ni preferas, ke ĝi estu flava. - ไม่ พวกเราชอบสีเหลืองมากกว่า = ไม่ เราชอบที่มันจะเป็นสีเหลือง
- Ŝi trovis la Francajn vinojn tre bonaj. = Ŝi trovis, ke ili estas tre bonaj. - เธอพบว่าไวน์ฝรั่งเศสนั้นรสชาติดีมาก = เธอพบว่าพวกมันมีรสชาติดีมาก
- Neniam mi vidis lin tia. = Neniam mi vidis, ke li estas tia. - ฉันไม่เคยเห็นเขาแบบนี้มาก่อน = ฉันไม่เคยเห็นเขาที่เป็นแบบนั้นมาก่อน
- La ĝojo kaj surprizo faris lin muta! - ความสุขและความประหลาดใจทำให้เขาเป็นใบ้(พูดไม่ออก)
บางครั้งคำคุณศัพท์ที่ขยายกรรมที่เชื่อมโยงกับประโยคแสดงเวลาและแสดงสถานะไม่ขึ้นอยู่กับการกระทำที่มาจากส่วนขยายผ่านกริยา ในกรณีนี้คุณสามารถใช้กรรมการกได้:
-
Ni lin trovis malvivan. = Ni lin trovis, kiam li estis malviva. - พวกเราพบเขาตาย = เราพบเขาเมื่อเขาตายแล้ว
ตัวลงท้าย N ของ malvivan ช่วยให้เกิดความชัดเจน แต่ก็สามารถละเว้นได้เช่นกัน หากไม่มีตัวลงท้าย N ลงท้าย ก็มีความหมายว่า: Ni lin trovis, kaj trovis, ke li estas malviva. (พวกเราพบเขา และพบว่าเขาตายแล้ว)
-
Mi ŝatas la matenmanĝajn ovojn malmolaj(n). = Mi ŝatas la matenmanĝajn ovojn, kiam ili estas malmolaj. Mi ŝatas, ke la matenmanĝaj ovoj estu malmolaj.
- ฉันชอบไข่ต้มมื้อเช้าแข็ง ๆ = ฉันชอบไข่มื้อเช้าตอนที่มันแข็ง(ต้มสุก) ฉันชอบไข่ต้มมื้อเช้าแบบแข็ง ๆ บางคนใช้ตัวลงท้าย N และก็มีบางคนชอบแบบไม่มีตัวลงท้าย N ซึ่งได้ความหมายที่ไม่แตกต่างกัน
ส่วนขยายกรรมผ่านทางกริยาอาจเป็นนามวลีในกรรตุการก:
- Mi elektis lin prezidanto. = Mi elektis lin, ke li estu prezidanto. - ฉันเลือกเขาเป็นประธาน = ฉันเลือกให้เขาเป็นประธาน
- Vin mi volas fari mia edzo! = Mi volas fari tiel, ke vi estos mia edzo. - ฉันอยากให้คุณเป็นสามีของฉัน = ฉันอยากทำอย่างนี้ เพื่อคุณจะได้เป็นสามีของฉัน
- Ĉemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn objektojn ni nomas tolaĵo. - เราเรียกเสื้อเชิ้ต คอปก แขนเสื้อ และอื่นๆ ที่คล้ายกันว่าเป็นสิ่งที่ทำจากผ้าฝ้าย
สำหรับคำกริยาบางคำ สามารถใช้ประโยค kiel แทนได้: Ili elektis ŝin kiel kasiston.
บางครั้งส่วนของประโยคที่มีคำบุพบทอาจเป็นส่วนขยายกรรมผ่านกริยาได้:
- Ŝi lin trovas laŭ sia gusto. = Ŝi trovas, ke li estas laŭ ŝia gusto. - เธอพบเขาตามรสนิยมของเธอ = เธอพบว่าเขาถูกใจเธอ
- Mi preferas ĝin sen sukero. - ฉันชอบมันแบบไม่มีน้ำตาลมากกว่า
ถ้ากรรมเป็นกริยาสภาวมาลาหรือประโยคย่อยเราจะใช้คำกริยาวิเศษณ์เป็นส่วนขยายกรรมผ่านกริยา ซึ่งเรามักใช้กับกริยา opinii และ trovi เท่านั้น (ในความหมาย "คิดว่า, พบว่า"):
-
Ili trovis saĝe forkuri. - พวกเขาพบว่าเป็นการฉลาดที่จะหลบหนี
(พวกเขาคิดว่าการวิ่งหนีเป็นเรื่องฉลาด)
-
Mi opinias taŭge, ke Petro faru la tutan laboron sola. - ฉันคิดว่าเป็นการเหมาะสมที่ปีเตอร์จะทำงานทั้งหมดคนเดียว
(ฉันคิดว่าการให้ปีเตอร์ทำงานทั้งหมดคนเดียว เป็นสิ่งที่เหมาะสมแล้ว)
ข้อสังเกต: ตามที่นักไวยากรณ์บางคนกล่าวไว้ ควรใช้คำคุณศัพท์ในประโยคแบบนี้ เพราะพวกเขาคิดว่าการใช้คำกริยาวิเศษณ์สามารถเข้าใจผิดว่าเป็นส่วนขยายภาคแสดงที่ทำหน้าที่แสดงถึงวิธีการ จึงแนะนำให้ใช้ ตัวอย่างเช่น Ili trovis saĝa forkuri.
วิธีการตรวจสอบ
หากคุณลังเลว่าส่วนนั้นเป็นส่วนขยายโดยตรงหรือเป็นส่วนขยายกรรมผ่านกริยา คุณสามารถตรวจสอบได้โดยการแทนที่กรรมนั้นด้วยสรรพนาม (lin, ŝin, ĝin, ilin หรือคำอื่น) ถ้าเป็นส่วนขยายโดยตรงสามารถที่จะละคำนั้นออกได้ เพราะคำนั้นเป็นส่วนหนึ่งของกรรม แต่ถ้าเป็นส่วนขยายกรรมผ่านทางกริยาจะมีแนวโน้มที่จะต้องคงรักษาไว้ เนื่องจากเป็นส่วนของประโยคที่จำเป็นสำหรับความหมายของประโยค: Ĉu vi farbas la domon ruĝan? → Ĉu vi farbas ĝin? Ruĝa เป็นส่วนขยายโดยตรง Ĉu vi farbas la domon ruĝa? → Ĉu vi farbas ĝin ruĝa? Ruĝa เป็นส่วนขยายกรรมผ่านกริยา