ไปยังสารบัญ
  2. 13 คำตาราง

ในภาษาเอสเปรันโตมีกลุ่มคำประเภทหนึ่งจำนวน 45 คำที่เรียกว่า คำตาราง (tabelvortoj) (หรือคำที่มีความสัมพันธ์กัน (korelativoj)) เนื่องจากกลุ่มคำเหล่านี้สามารถจัดเรียงเป็นตารางโดยมีรูปแบบตายตัวและให้ความหมายที่สัมพันธ์กัน

คำตารางนี้แต่ละคำประกอบด้วยส่วนหน้าและส่วนหลัง แต่คำตารางไม่ควรมองว่าเป็นที่เกิดจากการประสมคำ คำตารางเป็นคำที่อยู่ในระบบปิดแยกจากกัน และโดยปกติเราไม่ควรผสมส่วนคำตารางกับองค์ประกอบของคำทั่วไปในภาษาเอสเปรันโต

ส่วนหน้า

KI-
คำประเภทคำถาม คำที่เชื่อมประโยค คำอุทาน
TI-
คำแทนคำนามชี้เฉพาะเจาะจง หรือบอกความใกล้ไกล
I-
แสดงความไม่ชี้เฉพาะเจาะจง
ĈI-
แสดงจำนวนทั้งหมด
NENI-
คำปฏิเสธ

ส่วนหลัง

-U
บุคคล สิ่งของ เรื่องราว
-O
สิ่งของ เรื่องราว
-A
คุณลักษณะ ประเภท ชนิด
-ES
แสดงความเป็นเจ้าของ
-E
สถานที่
-AM
เวลา
-AL
เหตุผล
-EL
วิธีการ
-OM
จำนวน

พยางค์ส่วนหลังบางพยางค์ในคำตารางคล้ายกับตัวลงท้ายของคำปกติทั่วไป แต่มีความหมายไม่เหมือนกัน:

  • ตัวลงท้าย O ของคำนามทั่วไปกับพยางค์ O ส่วนหลังของคำตารางเกือบจะมีความหมายเหมือนกัน แต่ในพยางค์ O ส่วนหลังนั้น โดยปกติแล้วไม่สามารถใช้ตัวลงท้าย J แสดงพหูพจน์ได้
  • ตัวลงท้าย U ในคำปกติทั่วไปเป็นตัวลงท้ายของคำกริยาแสดงความต้องการ/การสั่ง ส่วนพยางค์ส่วนหลัง U แสดงถึงบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องราว ซึ่งเป็นสิ่งที่ให้ความหมายต่างออกไปโดยสิ้นเชิง
  • ตัวลงท้าย A ของคำคุณศัพท์ทั่วไปเป็นตัวลงท้ายที่เอาไว้ขยายคำนามทั่วไป โดยส่วนใหญ่จะแสดงคุณลักษณะหรือคุณภาพ แต่ก็สามารถแสดงถึงความเป็นเจ้าของ ความสัมพันธ์ ความเป็นบุคคล หรืออย่างอื่น ได้เช่นกัน ส่วนพยางค์ส่วนหลัง A ของคำตารางจะแสดงถึงคุณลักษณะ ประเภทหรือชนิดเท่านั้น
  • ตัวลงท้าย E ของคำกริยาวิเศษณ์ทั่วไปสามารถแสดงลักษณะวิธีการ เวลา สถานที่ การวัด เหตุการณ์ และความหมายอื่น ๆ ได้ ส่วนพยางค์ส่วนหลัง E จะแสดงถึงสถานที่เพียงเท่านั้น

คำกลุ่ม KI-

คำตารางกลุ่ม KI ใช้ในกลุ่มของคำถามและยังเป็นคำเชื่อมความ นอกจากนั้นยังใช้เป็นคำอุทานได้อีกด้วย:

  • Kio estas tio? - นั่นคืออะไร

    คำถาม kio

  • Kiu kuraĝas rajdi sur leono? - ใครกล้าขี่สิงโต

    คำถาม kiu

  • Kiel vi fartas? - คุณเป็นอย่างไร

    คำถาม kiel

  • Fremdulo, diru, kiu kaj el kie vi estas. - คนแปลกหน้า จงบอกมาว่าคุณเป็นใครและมาจากไหน

    คำถาม kiu และ kie

  • La fera bastono, kiu kuŝis en la forno, estas nun brule varmega. - แท่งเหล็กที่วางอยู่ในเตาไฟ ตอนนี้กำลังร้อนจัด

    คำเชื่อมความ kiu

  • Kiam mi venis al li, li dormis. - เมื่อฉันมาหาเขา เขาก็หลับไปแล้ว

    คำเชื่อมความ kiam

  • Li estas tiu, kies monon vi prenis. - เขาเป็นคนที่คุณเอาเงินไป

    คำเชื่อมความ kies

  • Kia granda brulo! - โอ้ ไฟไหม้หนักมาก

    คำอุทาน kia

  • Fi, kiel abomene! - ให้ตายเถอะ น่าขยะแขยงจริง ๆ

    คำอุทาน kiel

  • Kion mi vidas! - โอ้ ฉันเห็นอะไรเนี่ย

    คำอุทาน (และคำถาม) kio

คำจุลศัพท์ ajn

คำจุลศัพท์กริยาวิเศษณ์ ajn ใช้เน้นว่าไม่ระบุสิ่งใดเป็นการเฉพาะ หรือไม่สนใจว่าจะเป็นสิ่งใดก็ตาม และคำ ajn มักใช้กับคำตารางกลุ่ม KI- ที่เป็นคำเชื่อมความ นอกจากนี้ยังใช้กับคำตารางกลุ่ม I- และกลุ่ม ĈI- บางครั้งกับกลุ่ม NENI- ตำแหน่งของ ajn จะอยู่หลังคำตารางเสมอ:

  • Mi kondukos vin al ŝi, kie ajn ŝi estos trovebla! - ฉันจะพาเธอไปหาเธอ ไม่ว่าเธอจะอยู่ที่ไหนก็ตาม

    ไม่สำคัญว่าเธอจะพบได้ที่ไหน

  • Kiu ajn ŝi estos, mi deziras al ŝi feliĉon! - ไม่ว่าเธอจะเป็นใคร ฉันก็ขอให้เธอมีความสุข

    ไม่สำคัญว่าเธอจะเป็นใคร

  • Mi donis solenan promeson, ke mi silentos, ĝis mi revenos, kiam ajn tio ĉi fariĝos. - ข้าพเจ้าได้ให้คำมั่นสัญญาอย่างจริงจังว่าจะเงียบไว้ (ไม่เปิดเผยเรื่องนี้) จนกว่าจะกลับมา ไม่ว่าจะเป็นเมื่อใดก็ตาม

  • Ĉiam ajn vi estas bonvena ĉe mi. - ยินดีต้อนรับคุณเสมอในที่ของฉัน

    มาเลย เมื่อคุณต้องการ

  • Kial ŝi forlasis tiun lokon, en kiu ŝi havis ian ajn eblon, por ion ajn laborenspezi? - เหตุใดเธอจึงออกจากสถานที่นั้น ซึ่งเธอมีความเป็นไปได้ที่จะหารายได้จากการทำงาน ไม่ว่าจะงานเป็นอะไรก็ตาม

    หากไม่มีสถานที่นั้น ก็ไม่มีทางเลือกเลย

  • Nenion ajn mi diros. - ฉันจะไม่พูดอะไรเลย

    ไม่มีอะไรเลยอย่างสมบรูณ์

ซาเมนฮอฟเองบางครั้งใช้คำกลุ่ม KI- ก่อน ajn เนื่องจากได้รับอิทธิพลจากภาษาอื่น หากต้องการให้มีความสมเหตุสมผลมากกว่า สามารถใช้คำกลุ่ม ĈI- หรือคำกลุ่ม I- แทน ถ้าไม่ใช่ในกรณีการเริ่มอนุประโยค ตัวอย่าง Mi konsentas akcepti kian ajn pagon. (ฉันสามารถรับการชำระเงินแบบไหนก็ได้) แบบที่แนะนำ: ...ĉian ajn pagon (การชำระเงินประเภทใดก็ได้) หรือ ...ian ajn pagon (การชำระเงินประเภทใดก็ได้)

คำกลุ่ม TI-

คำตารางในกลุ่ม TI- เป็นคำชี้เฉพาะเจาะจง โดยส่วนใหญ่ใช้ชี้ถึงสิ่งที่ได้กล่าวไปแล้ว หรือสิ่งที่จะกล่าวถึงต่อไป นอกจากนี้ยังสามารถใช้ชี้ไปยังสิ่งที่มองเห็น ได้ยิน หรือรับรู้ได้โดยตรงในขณะนั้นได้อีกด้วย:

  • Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera. - ฉันอยากให้สิ่งที่ฉันพูดนั้นเป็นจริง

    Tio แสดงสิ่งที่กล่าวไว้ก่อนหน้า

  • Tio estas mia hejmo. - นั่นคือบ้านของฉัน

    Tio แสดงสิ่งที่เห็น (อาจพร้อมกับการชี้นิ้ว)

  • Li estas tiel dika, ke li ne povas trairi tra nia mallarĝa pordo. - เขาอ้วนมากจนเขาเข้าประตูแคบของเราไม่ได้

    Tiel แสดงอนุประโยค ke ที่ตามหลังมา

  • Kio estas, kio vin tiel afliktas? - อะไรทำให้คุณลำบากใจขนาดนี้

    Tiel แสดงสิ่งที่เห็นหรือได้ยิน

  • Ŝi estis en tiu momento tre bela. - เธอสวยมากในขณะนั้น

    Tiu แสดงช่วงเวลาที่กล่าวถึงก่อนหน้านี้

  • Tiu ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono. - ขนมปังเก่าก้อนนี้แข็งเหมือนหิน

    Tiu แสดงถึงสิ่งที่ปรากฏอยู่ในขณะนั้น (ขนมปังเก่า)

คำจุลศัพท์ ĉi

ในคำตารางกลุ่ม TI- คุณสามารถเติม ĉi ซึ่งแสดงสิ่งที่กล่าวถึงอยู่ใกล้ผู้พูด โดยที่ ĉi สามารถวางไว้ก่อนหรือหลังคำตารางได้ และ ĉi ไม่สามารถเติมคำปัจจัยใด ๆ ได้ คำตารางกลุ่ม TI- ที่ไม่มี ĉi โดยปกติจะชี้ถึงสิ่งที่ไม่ได้อยู่ใกล้ผู้พูดโดยตรง ส่วนคำตารางกลุ่ม TI- ที่เติม ĉi จะชี้ถึงสิ่งที่อยู่ใกล้ผู้พูด:

  • tie = ในที่นั้น → tie ĉi, ĉi tie = ในที่นี้ใกล้ฉัน
  • tiu domo (ห่างไกลจากฉัน) → tiu ĉi domo, ĉi tiu domo (ใกล้กับฉัน)
  • tio = สิ่งนั้น (ห่างไกลจากฉัน) → tio ĉi, ĉi tio = สิ่งนี้
  • tiel = ในวิธีนั้น → tiel ĉi, ĉi tiel = ในวิธีนี้ (ที่ข้าพเจ้าแสดง)

ไม่มีการใช้ ĉi tiam หรือ tiam ĉi ในทางปฏิบัติ แต่จะใช้ nun แทน

Ĉi เป็นคำเอกเทศซึ่งจะไม่มีการใช้เครื่องหมายขีดสำหรับการผสมคำ ไม่ใช้: ĉi-tiu, tiu-ĉi, ĉi-tie, tie-ĉi, ĉio-ĉi ฯลฯ ควรใช้: ĉi tiu, tiu ĉi, ĉi tie, tie ĉi, ĉio ĉi ฯลฯ

อย่างไรก็ตาม มักมีการสร้างคำคุณศัพท์หรือคำกริยาวิเศษณ์จากส่วนของประโยคที่มีคำจุลศัพท์ ĉi เมื่อเป็นเช่นนั้นทั้งส่วนของประโยคนั้นจะกลายเป็นคำเดียวกัน และความเป็นคำตารางกลุ่ม TI- จะหายไป และเพื่อความชัดเจน จึงนิยมใส่เครื่องหมายขีดไว้หลัง ĉi: ĉi tie → ĉi-tiea, en tiu ĉi nokto → ĉi-nokte, sur ĉi tiu flanko → ĉi-flanke, la somero de tiu ĉi jaro → la ĉi-jara somero.

คำกลุ่ม I-

คำตารางกลุ่ม I- ใช้แทนสิ่งที่ไม่ระบุอย่างเฉพาะเจาะจง หรือสิ่งที่ไม่ทราบว่าเป็นอะไร:

  • Ŝi ricevis ion por manĝi kaj por trinki. - เธอได้รับบางอย่างสำหรับกินและดื่ม

    เขาไม่ได้บอกว่าเธอได้รับอะไร

  • Venis iuj personoj, kiujn mi ne konas. - มีคนบางมา ซึ่งฉันไม่รู้จัก

    เขาไม่ทราบว่าคนที่มาคือใคร.

  • Ili iam revenos. - พวกเขาจะกลับมาสักวันหนึ่ง

    ไม่ทราบเวลาของการกลับมา

  • Hodiaŭ estas ies tago de naskiĝo. - วันนี้เป็นวันเกิดของใครบางคน

    เขาไม่ได้บอกว่าเป็นวันเกิดของใคร

คำกลุ่ม ĈI-

คำตารางกลุ่ม ĈI- มีความหมายแบบครอบคลุมทุกสิ่งที่อยู่ในเรื่องนั้น ๆ:

  • Li faris ĉion per la dek fingroj de siaj manoj. - เขาทำทุกสิ่งทุกอย่างด้วยมือทั้งสิบนิ้วของเขา

    Ĉio แสดงถึงทุกสิ่งทุกอย่างของสิ่งที่เขาทำ

  • Ĉiu homo amas sin mem. - มนุษย์ทุกคนรักตัวเอง

    ไม่มีใครที่ไม่อยู่ภายใต้หลักข้อนี้

  • Tiuj ĉi du amikoj promenas ĉiam duope. - เพื่อนสองคนนี้เดินเป็นคู่เสมอ ๆ

    Ĉiam แสดงให้เห็นว่าไม่มีเวลาใดเลยที่พวกเขาจะไม่มากันเป็นคู่

  • Ĉie regis ĝojo. - มีความสุขอยู่ทุกที่

    ไม่ว่าที่ไหนก็ล้วนมีแต่ความสุข

บางครั้งคำจุลศัพท์ ĉi สามารถวางก่อนหรือหลังคำตารางในกลุ่ม ĈI- ได้: ĉio = สิ่งทุกสิ่ง → ĉio ĉi, ĉi ĉio = สิ่งทุกสิ่งทั้งหมดนี้

คำกลุ่ม NENI-

คำตารางกลุ่ม NENI- ให้ความหมายในทางปฏิเสธ:

  • La tempon venontan neniu ankoraŭ konas. - เวลาที่จะมาถึงยังไม่มีใครรู้

    Neniu ให้ความหมายว่าไม่มีใครรู้เวลาที่จะมาถึง

  • Mi neniel povas kompreni, kion vi parolas. - ฉันไม่เข้าใจว่าคุณกำลังพูดถึงอะไร

    Neniel ให้ความหมายว่าไม่มีทางที่ฉันจะเข้าใจคำพูดของคุณได้

  • Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo. - เมื่อได้ไปเที่ยวที่ไหนสักที่ ฉันไม่เคยพกสัมภาระติดตัวไปด้วยเลย

    Neniam แสดงว่าไม่มีเวลาไหนที่ฉันต้องขนสัมภาระเยอะ ๆ ในขณะที่ไปเที่ยว

คำตารางกลุ่ม NENI- เพียงคำเดียวก็ทำหน้าที่ปฏิเสธทั้งประโยคได้

คำกลุ่มลงท้าย U

kiu
ถามถึงอัตลักษณ์ของบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องราว
tiu
แสดงถึงบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องราว เพียง 1 คน/อัน/ชิ้น/เรื่อง
iu
แสดงถึงบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องราวที่ไม่รู้จักหรือไม่สามารถระบุได้
ĉiu
แสดงถึงสมาชิกแต่ละคนของกลุ่มบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องต่าง ๆ โดยครบทุกคนหรือทุกสิ่ง ไม่มีข้อยกเว้น
neniu
แสดงการปฏิเสธสมาชิกทุกคนของกลุ่มบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องต่าง ๆ

คำตารางกลุ่มลงท้าย U ใช้ชี้ถึงบุคคลหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งในฐานะปัจเจก และใช้ระบุว่าเป็นคนไหนหรือสิ่งไหน ดังนั้นจึงถือเป็นคำตารางพื้นฐานที่สุดของระบบคำตารางทั้งหมด

คำตารางกลุ่มลงท้าย U สามารถใช้ตัวลงท้าย -N และ -J ได้ เมื่อเติม -J คำเหล่านี้จะหมายถึงบุคคล สิ่งของ หรือเรื่องต่าง ๆ ที่มีมากกว่าหนึ่ง โดยยังคงเน้นความเป็นปัจเจกของแต่ละรายการ

คำตารางกลุ่มลงท้าย U ทำหน้าที่เป็นคำนำหน้านามอยู่แล้ว จึงไม่สามารถใช้ la ร่วมกันได้

คำตารางกลุ่มลงท้าย U โดยปกติทำหน้าที่เป็นคำที่ขยายคำอื่นโดยตรง (คือชนิดคำนำหน้านาม) ของคำนาม แต่บ่อยครั้งคำนามนั้นถูกละไว้เพราะเข้าใจได้จากบริบท หากบริบทไม่ได้บ่งชี้เป็นอย่างอื่น ก็ให้เข้าใจโดยปริยายว่าหมายถึงคำว่าเป็น "บุคคล/บุคคลหลายคน" = persono(j)(n)

  • Kiu libro estas via? → Kiu estas via? - หนังสือเล่มไหนเป็นของคุณ? → เล่มไหนเป็นของคุณ?
  • Tiu seĝo ŝajnas bona. → Tiu ŝajnas bona. - เก้าอี้ตัวนั้นดูดีนะ → อันนั้นดูดีนะ
  • Ĉiu homo devas pensi mem. → Ĉiu devas pensi mem. - มนุษย์ทุกคนต้องคิดด้วยตนเอง → ทุกคนต้องคิดด้วยตัวเอง
  • Kiu persono venis? → Kiu venis? - (แปลตรงตัว)คนไหนมา → ใครมา
  • Ĉu estas iu [persono] en la kuirejo? — Jes, Paŭlo estas tie. - มีบางคน(=ใคร)อยู่ในครัวใช่ไหม - ใช่ พอลอยู่ที่นั่น
  • Jen kelkaj bonaj libroj. Kiun [libron] vi volas legi? — Mi volas tiun [libron]. - นี่คือหนังสือดี ๆ [หนังสือ]เล่มไหนที่คุณอยากอ่าน - ฉันต้องการ[หนังสือ]เล่มนั้น
  • Ĉu vi havas krajonon? — Neniun [krajonon] mi havas. - คุณมีดินสอไหม - ฉันไม่มี[ดินสอ]เลยสักแท่ง

Ĉiu(j) มีความหมายเป็นพหูพจน์อยู่เสมอ แต่ก็ยังมีการแยกความแตกต่างระหว่าง ĉiu ซึ่งเป็นรูปเอกพจน์ และ ĉiuj ซึ่งเป็นรูปพหูพจน์

  • ใช้ ĉiu เมื่อต้องการพิจารณากลุ่มแบบแยกย่อยจากกัน
  • ใช้ ĉiuj เมื่อพิจารณาทั้งหมดรวมกันเป็นกลุ่ม

บางครั้งการแบ่งแยกนี้ไม่มีความสำคัญ แต่ในบางกรณีความแตกต่างระหว่างทั้งสองกลับมีความสำคัญอย่างมาก:

  • Por ĉiu tago mi ricevas kvin eŭrojn. = Por ĉiu aparta tago... - สำหรับแต่ละวัน ฉันได้รับเงินห้ายูโร = สำหรับแต่ละวัน ได้วันละห้ายูโร...
  • Ĉiu amas ordinare personon, kiu estas simila al li. = Ĉiu aparta homo amas... - โดยทั่วไป ทุกคนย่อมรักคนที่คล้ายกับตนเอง = คนแต่ละคนย่อมรัก...

  • Kvinope ili sin ĵetis sur min, sed mi venkis ĉiujn kvin atakantojn. = ...mi venkis la tutan grupon. - Kvinope ili sin ĵetis sur min, sed mi venkis ĉiujn kvin atakantojn. = ...mi venkis la tutan grupon.

    Ĉi tie J estas necesa, ĉar oni mencias la nombron kvin. Sed oni povus alternative diri: ...mi venkis ĉiun el la kvin atakantoj. Sed tiam oni ne parolas pri unu batalo kontraŭ tuta grupo, sed pri kvin pli-malpli apartaj bataloj.

  • Post la kurado ĉiuj estis terure lacaj. - Post la kurado ĉiuj estis terure lacaj.

    Oni parolas pri la tuta grupo de kurintoj. Eblas ankaŭ: ...ĉiu estis terure laca.

  • El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna. = El la tuta grupo de miaj infanoj... - El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna. = El la tuta grupo de miaj infanoj...

  • Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni ĉiuj legas. - Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni ĉiuj legas.

    Ni estas plurala vorto. Tial ĉiuj nepre devas havi J.

Memstara neniu aperas kutime sen J-finaĵo:

  • La tempon venontan neniu ankoraŭ konas. Neniu = neniu persono. - La tempon venontan neniu ankoraŭ konas. Neniu = neniu persono.
  • Mi konas neniun en tiu ĉi urbo. - Mi konas neniun en tiu ĉi urbo.

Ankaŭ kun posta substantivo oni normale uzas neniu sen J:

  • Ŝi ne vidis eĉ la ĉielon, ĉar ĝi estis kovrita de nuboj kaj neniu stelo en ĝi brilis. - Ŝi ne vidis eĉ la ĉielon, ĉar ĝi estis kovrita de nuboj kaj neniu stelo en ĝi brilis.

Oni povas tamen uzi neniuj, se oni volas iel montri kontraston kun la ideo "pli ol unu", sed tion oni faras normale nur kiam sekvas substantivo:

  • Ĉe la fenestro restis plu neniuj floroj. - Ĉe la fenestro restis plu neniuj floroj.

    Antaŭe estis tie multaj floroj.

Tabelvortoj je O

kio
"kiu afero, kia afero"
tio
"tiu afero"
io
"iu afero, ia afero"
ĉio
"ĉiu afero, ĉia afero"
nenio
"neniu afero, nenia afero"

Tabelvortoj je O montras aferon, kiun oni ne povas precize nomi per substantivo. Ĉi tie la ĝenerala vorto "afero" estas uzata kiel klarigo, sed la signifo estas eĉ pli ĝenerala. La tabelvortoj je O estas uzataj ankaŭ por reprezenti ion, kion oni esprimis per tuta frazo.

Tabelvortoj je O povas ricevi N-finaĵon, sed normale ili ne ricevas J-finaĵon, ĉar ili esprimas ĝeneralan tuton.

Epitetoj de tabelvortoj je O staras ĉiam post la tabelvorto: io bona, kion novan, ĉio grava k.s.

Tabelvortoj je O estas memstaraj frazpartoj. Ili ne povas priskribi substantivon. Ili respondas al U-vorto + afero:

  • Kio estas tio? = Kiu afero estas tiu afero? - Kio estas tio? = Kiu afero estas tiu afero?
  • Tio estas speco de meblo. = Tiu afero estas speco de meblo. - Tio estas speco de meblo. = Tiu afero estas speco de meblo.
  • Ĉio restis kiel antaŭe. = Ĉiu afero restis kiel antaŭe. - Ĉio restis kiel antaŭe. = Ĉiu afero restis kiel antaŭe.
  • Kion bonan vi trovis tie? = Kiujn bonajn aferojn vi trovis tie? - Kion bonan vi trovis tie? = Kiujn bonajn aferojn vi trovis tie?
  • Nenion interesan mi trovis. = Neniun interesan aferon mi trovis. - Nenion interesan mi trovis. = Neniun interesan aferon mi trovis.

Iafoje oni povas heziti inter tio kaj ĝi. Normale oni uzas tio pri io nedifinita, kion oni ne povas aŭ volas nomi per preciza substantivo. Nepre oni uzu tio por reprezenti ion, kio estis esprimita per tuta frazo. Oni uzas ĝi por io difinita, kiun oni antaŭe esprimis per substantivo, kaj kiun oni povus ripeti per la sama substantivo kun la aŭ alia difinilo:

  • Ŝi rakontis belan fabelon. Tio estis tre amuza. - Ŝi rakontis belan fabelon. Tio estis tre amuza.

    Amuza estis tio, ke ŝi rakontis fabelon. Tio reprezentas la tutan antaŭan frazon.

  • Ŝi rakontis belan fabelon. Ĝi estis tre amuza. - Ŝi rakontis belan fabelon. Ĝi estis tre amuza.

    Amuza estis la fabelo. Ĝi reprezentas la frazparton la (bela) fabelo.

Tabelvortoj je A

kia
"de kiu speco, havanta kiun econ"
tia
"de tiu speco, havanta tiun econ"
ia
"de iu speco, havanta iun econ"
ĉia
"de ĉiu speco, havanta ĉiun econ"
nenia
"de neniu speco, havanta neniun econ"

Tabelvortoj je A rolas adjektivece. Ili ricevas J-finaĵon kaj N-finaĵon laŭ la samaj reguloj kiel adjektivoj. Sed tabelvortoj je A montras ĉiam ecojn kaj specojn, dum veraj adjektivoj (kun vera A-finaĵo) povas havi multe pli variajn signifojn.

Tabelvortoj je A estas difiniloj. Tial oni ne povas uzi la kune kun ili.

  • Kia li estas? Ĉu li estas maljuna aŭ juna? - Kia li estas? Ĉu li estas maljuna aŭ juna?
  • Kian aĝon vi havas? - Kian aĝon vi havas?

  • Kia estas via nomo? - Kia estas via nomo?

    Aŭ: Kiu [el ĉiuj nomoj] estas via nomo? Aŭ pli ofte: Kio estas via nomo? Zamenhof uzis ankaŭ: Kiel estas via nomo? Plej ofte oni tamen diras: Kiel vi nomiĝas?

  • Be! li staris senhelpe, tian respondon li ne atendis. - Be! li staris senhelpe, tian respondon li ne atendis.
  • Estis tia ventego, ke la tegoloj deflugis de la tegmentoj. - Estis tia ventego, ke la tegoloj deflugis de la tegmentoj.

  • Restu ĉiam tia, kia vi estas! - Restu ĉiam tia, kia vi estas!

    Tia almontras la postan kia-frazon. Se post tia ne sekvas tuta frazo (kun predikato), sed sola frazparto, tiam oni ne uzas kia, sed komparan kiel: Li estas tia kiel mi.

  • Mi ne volis trinki la vinon, ĉar ĝi enhavis en si ian suspektan malklaraĵon. - Mi ne volis trinki la vinon, ĉar ĝi enhavis en si ian suspektan malklaraĵon.
  • Maldiligenteco estas la radiko de ĉia malbono. - Maldiligenteco estas la radiko de ĉia malbono.
  • Nenia konstruo povas esti sen bruo. - Nenia konstruo povas esti sen bruo.

Tabelvortoj je A montras econ aŭ specon, dum tabelvortoj je U montras identecon. Ĉe kia/kiu kaj tia/tiu la diferenco normale estas klara. Ĉe ia/iu, ĉia/ĉiu kaj nenia/neniu estas iafoje nur malgranda diferenco:

  • Kia homo li estas? - Kia homo li estas?

    Oni volas karakterizon de la homo.

  • Kiu homo li estas? - Kiu homo li estas?

    Oni volas ekz. la nomon de la homo por ekscii lian identecon.

  • Tia opinio estas tute erara. - Tia opinio estas tute erara.

    Ĉiuj opinioj de tiu speco estas eraraj.

  • Tiu opinio estas tute erara. - Tiu opinio estas tute erara.

    La diskutata opinio estas erara. Aliaj similaj opinioj eble estas ĝustaj.

  • Ni devas enloĝiĝi en ia hotelo. = ...en hotelo de iu el la diversaj specoj de hoteloj. - Ni devas enloĝiĝi en ia hotelo. = ...en hotelo de iu el la diversaj specoj de hoteloj.

  • Ni devas enloĝiĝi en iu hotelo. = ...en iu el la diversaj individuaj hoteloj, kiuj troviĝas ĉi tie. - Ni devas enloĝiĝi en iu hotelo. = ...en iu el la diversaj individuaj hoteloj, kiuj troviĝas ĉi tie.

    Normale oni simple forlasas iu en tia frazo.

Tabelvortoj je ES

kies
"(la)... de kiu"
ties
"(la)... de tiu"
ies
"(la)... de iu"
ĉies
"(la)... de ĉiu"
nenies
"(la)... de neniu"

ES-vorto, kiu estas epiteto de substantivo, aldonas difinitan signifon. ES-vortoj do estas difiniloj – same kiel la posedaj pronomoj – kaj oni ne povas uzi la kune kun ili. Se oni anstataŭigas ES-vorton per de-esprimo, oni normale devas aldoni la.

Same kiel posedaj pronomoj la ES-vortoj staras antaŭ la substantivo, dum samsignifa de-esprimo devas stari poste: ties libro = la libro de tiu (persono).

ES-vortoj ne povas ricevi J-finaĵon aŭ N-finaĵon:

  • Kies filino vi estas? - Kies filino vi estas?
  • Mi efektive ne scias, kies kulpo ĝi estas. - Mi efektive ne scias, kies kulpo ĝi estas.
  • Ili ekvidis virinon, kies vizaĝon ili en la krepusko ne rekonis. - Ili ekvidis virinon, kies vizaĝon ili en la krepusko ne rekonis.

  • Kies gasto mi estas, ties feston mi festas. - Kies gasto mi estas, ties feston mi festas.

    Ties ne estas tre multe uzata. Normale oni preferas posedajn pronomojn (lia, ŝia, ĝia aŭ ilia).

  • La infano ludis kun sia pupo, kiam subite ties kapo frakasiĝis. - La infano ludis kun sia pupo, kiam subite ties kapo frakasiĝis.

    Ties montras, ke temas pri la kapo de la pupo. Se estus la kapo de la infano, oni dirus ĝia kapo.

  • Kiu ĝojas pri ies malfeliĉo, tiu ne restos sen puno. = ...pri la malfeliĉo de iu persono... - Kiu ĝojas pri ies malfeliĉo, tiu ne restos sen puno. = ...pri la malfeliĉo de iu persono...

    Ies estas kutime uzata nur pri unu nekonata persono (ne pri aĵoj, nek pri pluraj aferoj aŭ personoj).

  • Tio estis la koro de riĉa fama viro, kies nomo estis sur ĉies lipoj. = ...sur la lipoj de ĉiuj personoj. - Tio estis la koro de riĉa fama viro, kies nomo estis sur ĉies lipoj. = ...sur la lipoj de ĉiuj personoj.

    Ĉies estas kutime uzata nur pri personoj, ne pri aĵoj.

  • Memoru, ke Esperanto estas nenies propraĵo. - Memoru, ke Esperanto estas nenies propraĵo.

    Nenies estas kutime uzata nur pri personoj, ne pri aĵoj.

Tabelvortoj je E

kie
"en kiu loko"
tie
"en tiu loko"
ie
"en iu loko"
ĉie
"en ĉiu loko"
nenie
"en neniu loko"

Tabelvortoj je E ne povas ricevi J-finaĵon, sed oni povas aldoni N-finaĵon por montri direkton:

kien
"al kiu loko, en kiu direkto"
tien
"al tiu loko, en tiu direkto"
ien
"al iu loko, en iu direkto"
ĉien
"al ĉiu loko, en ĉiu direkto"
nenien
"al neniu loko, en neniu direkto"
  • Kie estas la libro kaj la krajono? - Kie estas la libro kaj la krajono?
  • Mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo. - Mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo.
  • Sonorado al li venas, sed de kie — li ne komprenas. - Sonorado al li venas, sed de kie — li ne komprenas.
  • Mi volis resti tie, kie mi estis. - Mi volis resti tie, kie mi estis.
  • Se li scius, ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi. - Se li scius, ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi.
  • Ĉu vi loĝas ie? = Ĉu vi loĝas en iu loko? - Ĉu vi loĝas ie? = Ĉu vi loĝas en iu loko?
  • Malsaĝulo ĉie sian nomon skribas. - Malsaĝulo ĉie sian nomon skribas.
  • Pli bela reĝidino ol ŝi troviĝis nenie en la mondo. - Pli bela reĝidino ol ŝi troviĝis nenie en la mondo.
  • Kien vi iras? — Mi iras en la ĝardenon. - Kien vi iras? — Mi iras en la ĝardenon.
  • Rigardu tien ĉi. - Rigardu tien ĉi.
  • Mi nenien plu iros hodiaŭ. - Mi nenien plu iros hodiaŭ.

Tabelvortoj je AM

kiam
"en kiu tempo, en kiu fojo"
tiam
"en tiu tempo, en tiu fojo"
iam
"en iu tempo, en iu fojo"
ĉiam
"en ĉiu tempo, en ĉiu fojo"
neniam
"en neniu tempo, en neniu fojo"

AM-vortoj ne povas ricevi J-finaĵon aŭ N-finaĵon.

  • Sed kiam tio okazis? - Sed kiam tio okazis?

    Se oni demandas precize pri horo, oni tamen ne uzas kiam, sed la vicordan demandvorton kioma.

  • Li skribis al mi, ke li intencas ĝin eldoni, sed li ne skribis ankoraŭ kiam li ĝin eldonos. - Li skribis al mi, ke li intencas ĝin eldoni, sed li ne skribis ankoraŭ kiam li ĝin eldonos.
  • En unu tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto, venis al ŝi malriĉa virino. - En unu tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto, venis al ŝi malriĉa virino.
  • Tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni ĝin fumas, estas cigaringo. - Tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni ĝin fumas, estas cigaringo.
  • De kiam vi loĝas ĉi tie? - De kiam vi loĝas ĉi tie?
  • Li vekiĝis nur tiam, kiam la suno leviĝis. - Li vekiĝis nur tiam, kiam la suno leviĝis.
  • Ŝajnas al mi, ke ĉi tiun vizaĝon mi jam iam vidis. - Ŝajnas al mi, ke ĉi tiun vizaĝon mi jam iam vidis.

  • Ŝi estis ja la plej bela knabino, kiun li iam vidis. - Ŝi estis ja la plej bela knabino, kiun li iam vidis.

    Iam reprezentas iun ajn pasintan tempon.

  • Oni diras, ke la vero ĉiam venkas. - Oni diras, ke la vero ĉiam venkas.
  • Bona koro neniam fariĝas fiera. - Bona koro neniam fariĝas fiera.

  • La maljunulo fermos por ĉiam siajn okulojn. - La maljunulo fermos por ĉiam siajn okulojn.

    La esprimo por ĉiam montras, ke la sekvoj ĉiam restos. La fermado de la okuloj estas nur momenta, sed la sekvo, la fermiteco de la okuloj, estos eterna.

Tabelvortoj je AL

kial
"pro kiu kaŭzo, pro kiu motivo, pro kio"
tial
"pro tiu kaŭzo, pro tiu motivo, pro tio"
ial
"pro iu kaŭzo, pro iu motivo, pro io"
ĉial
"pro ĉiu kaŭzo, pro ĉiu motivo, pro ĉio"
nenial
"pro neniu kaŭzo, pro neniu motivo, pro nenio"

AL-vortoj ne povas ricevi J-finaĵon aŭ N-finaĵon.

  • Kial vi ploras? - Kial vi ploras?
  • Mi komprenas, kial vi faris tion. - Mi komprenas, kial vi faris tion.

  • Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti. - Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.

    Rimarku la diferencon inter tial kaj ĉar. Tial reprezentas kaŭzon, sed ĉar enkondukas subfrazon, kiu montras kaŭzon: Mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti, ĉar hodiaŭ estas bela frosta vetero.

  • Mi vin ial ankoraŭ ne konas. - Mi vin ial ankoraŭ ne konas.
  • Vi demandas, kial mi amas vin. Mi respondas: ĉial! - Vi demandas, kial mi amas vin. Mi respondas: ĉial!

La vorto nenial estas en la praktiko tre malmulte uzata, sed kiam oni ĝin ja uzas, ĝi neas la tutan frazon (same kiel ĉiuj aliaj NENI-vortoj):

  • Tian Regularon por nia Ligo mi nenial povus aprobi. = ...mi pro neniuj motivoj povus aprobi. - Tian Regularon por nia Ligo mi nenial povus aprobi. = ...mi pro neniuj motivoj povus aprobi.
  • Vi povus inciti lin kiom ajn. Li nenial kolerus. = ...li pro neniu kaŭzo kolerus. - Vi povus inciti lin kiom ajn. Li nenial kolerus. = ...li pro neniu kaŭzo kolerus.

Se oni volas esprimi pozitivan sencon, oni uzu sen kaŭzo, senkaŭze, senmotive aŭ simile: Ŝi ridis senkaŭze. = Ŝi ja ridis, sed sen motivo..

Tabelvortoj je EL

kiel
"en kiu maniero aŭ grado"
tiel
"en tiu maniero aŭ grado"
iel
"en iu maniero aŭ grado"
ĉiel
"en ĉiu maniero"
neniel
"en neniu maniero"

La EL-vortoj estas ĝeneralaj adverbecaj tabelvortoj, kiujn oni uzas, se ne temas pri tempo/okazo (AM-vortoj), loko (E-vortoj), kaŭzo (AL-vortoj) aŭ kvanto/nombro (OM-vortoj). La EL-vortoj kovras pli-malpli ĉiujn aliajn signifojn, kiujn povas esprimi adverbeca vorto. Precipe temas pri grado kaj maniero.

EL-vortoj ne povas ricevi J-finaĵon aŭ N-finaĵon.

  • Kiel li aspektas? - Kiel li aspektas?
  • Kiel vi fartas? - Kiel vi fartas?
  • Rakontu al mi per malmulte da vortoj, kiel tio okazis. - Rakontu al mi per malmulte da vortoj, kiel tio okazis.
  • Mi zorgas pri ŝi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem. - Mi zorgas pri ŝi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem.
  • Kiel alta estas tiu turo? - Kiel alta estas tiu turo?
  • Kiel longe tio ankoraŭ daŭros? - Kiel longe tio ankoraŭ daŭros?
  • Tiu ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono. - Tiu ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono.
  • Bojas hundido, ĉar tiel faras la hundo. - Bojas hundido, ĉar tiel faras la hundo.
  • Ne faru tiel, faru tiel ĉi! - Ne faru tiel, faru tiel ĉi!
  • Ili ambaŭ estis tiel malagrablaj kaj tiel fieraj, ke oni ne povis vivi kun ili. - Ili ambaŭ estis tiel malagrablaj kaj tiel fieraj, ke oni ne povis vivi kun ili.
  • Mi estas tiel forta, kiel vi. - Mi estas tiel forta, kiel vi.
  • Iel ni sukcesos. - Iel ni sukcesos.
  • Ili ĉiel helpis al mi. - Ili ĉiel helpis al mi.
  • Mi neniel esperis sukceson. - Mi neniel esperis sukceson.

Tabelvortoj je OM

kiom
"kiel multe, kianombre, kiakvante"
tiom
"tiel multe, tianombre, tiakvante"
iom
"ne tre multe sed ankaŭ ne malmulte"
ĉiom
"la tuta kvanto"
neniom
"nenianombre, neniakvante, neniamezure"

OM-vortoj ne povas ricevi J-finaĵon aŭ N-finaĵon.

  • Kiom vi volas, ĉu du aŭ tri? = Kiel multajn vi volas... - Kiom vi volas, ĉu du aŭ tri? = Kiel multajn vi volas...
  • Ŝi pripensis, kiom kostos al ŝi la nokta restado. - Ŝi pripensis, kiom kostos al ŝi la nokta restado.
  • Ho, kiom pli bona estas via amo, ol vino! - Ho, kiom pli bona estas via amo, ol vino!

  • Kiom mi vidas, vi havas nur unu filon. = Laŭ tio, kion mi vidas, vi havas... - Kiom mi vidas, vi havas nur unu filon. = Laŭ tio, kion mi vidas, vi havas...

    Eble vi havas pli da filoj, sed mi ne povas vidi pli.

  • Sendi 100 ekzemplerojn mi ne povis, ĉar mi nun tiom ne havas. - Sendi 100 ekzemplerojn mi ne povis, ĉar mi nun tiom ne havas.

  • Mi havas tiom multe, ke mi ne bezonas ŝpari! - Mi havas tiom multe, ke mi ne bezonas ŝpari!

    Ofte kiom kaj tiom estas uzataj kune kun multe (aŭ multaj). Multe estas forlasebla, sed ĝi iom emfazas la signifon. Oni povas ankaŭ uzi kiel multe, tiel multe, sed tiam ne estas emfazo.

  • Ŝi aĉetis iom da butero. = ...kvanton da butero ne tre grandan sed tamen konsiderindan. - Ŝi aĉetis iom da butero. = ...kvanton da butero ne tre grandan sed tamen konsiderindan.

    Teorie iom devus signifi "ia nedifinita kvanto", sed en la praktiko ĝi preskaŭ ĉiam montras malgrandan kvanton. La signifo estas efektive eĉ pli speciala, nome: "ne tre multe, sed tamen sufiĉe multe por esti konsiderata, por esti signifa". Ne konfuzu iom kun malmulte: Li faris iom da eraroj. Estis ne tre multe da eraroj, sed tamen sufiĉe por ke oni mallaŭdu lin. Li faris malmulte da eraroj. La eraroj estis tiel malmultaj, ke oni devas laŭdi lin.

  • Mi pensas, ke mi ĝin ankoraŭ iom memoras. = ...ne tre multe memoras, sed ankoraŭ ja memoras. - Mi pensas, ke mi ĝin ankoraŭ iom memoras. = ...ne tre multe memoras, sed ankoraŭ ja memoras.

  • Tie supre estingiĝis la ruĝaj koloroj, dum la suno iom post iom malaperis. - Tie supre estingiĝis la ruĝaj koloroj, dum la suno iom post iom malaperis.

    La esprimo iom post iom montras, ke io okazas per multaj malgrandaj apenaŭ distingeblaj ŝanĝiĝetoj.

  • — Kiom da benzino vi volas? — Mi volas ĉiom, kiom vi havas. = ...Mi volas la tutan kvanton da benzino, kiun vi havas. - — Kiom da benzino vi volas? — Mi volas ĉiom, kiom vi havas. = ...Mi volas la tutan kvanton da benzino, kiun vi havas.

    La signifo de ĉiom ofte praktike fariĝas tre simila al la signifo de ĉio, kiun oni uzas multe pli ofte.

  • Sur la mezo de la strato estas multe da radoj kaj da ĉevalaj hufoj, sed da homoj piedirantaj estas malpli, preskaŭ neniom. - Sur la mezo de la strato estas multe da radoj kaj da ĉevalaj hufoj, sed da homoj piedirantaj estas malpli, preskaŭ neniom.

OM-vortoj estas uzataj kaj adverbece, kaj substantivece.

Normale por montri gradojn oni uzas kiel kaj tiel. Sed por forta emfazo, oni povas anstataŭe uzi kiom kaj tiom: Ĝi estis tiom bela, ke mi svenis. La Esperantistoj tute ne pretendas, ke ilia lingvo prezentas ion tiom perfektan, ke nenio pli alta jam povus ekzisti.

Ĉu ALI-vortoj povas esti tabelvortoj?

Multfoje oni proponis aldoni al la tabelo la antaŭparton ALI- kreante la novan serion aliu, alio, alia, alies, alie, aliam, alial, aliel, aliom*. Iuj eĉ praktikas tion uzante precipe la vortojn aliel kaj alies.

En oficiala Esperanto ALI estas ordinara radiko, el kiu oni faras vortojn per la ordinaraj finaĵoj.

  • alia = "ne la sama, diferenca"
  • alio = "io alia"
  • alie = "en alia okazo, en alia maniero"
  • alii = "esti alia, diferenci" (malofte uzata)

Ekuzo de la novaj tabelvortoj kunportus drastajn ŝanĝojn en la lingvon. Jen nur kelkaj ekzemploj:

La normala vorto alie signifas plej ofte "en alia okazo", sed ĝi ankaŭ povas signifi "en alia maniero". La tabelvorto alie tamen signifus anstataŭe "en alia loko". Sekve normalaj frazoj kiel Ni devas alie agi tute ŝanĝus sian signifon.

Alia en normala Esperanto ne estas tabelvorto, sed ordinara adjektivo, kaj ĝi signifas "de alia speco" aŭ "kun alia identeco". La nova tabelvorto alia signifus nur "de alia speco". Se ekzistus tabelvortoj je ALI, oni do devus ne plu diri ekz. la alia ĉambro estas pli granda, sed la aliu ĉambro estas pli granda. Oni ankaŭ devus diri: ili amas unu la aliun anstataŭ la normala ili amas unu la alian.

Oni ofte faras kunmetaĵojn kiel: de alia speco → alispeca. Sed uzantoj de tabelvortoj je ALI anstataŭe devus diri: aliuspeca, ĉar oni ne povas forigi la postpartojn de tabelvortoj. Komparu kun: de tiu speco → tiuspeca (ne: tispeca).

Ankoraŭ neniu praktikis la plenan tabelserion je ALI en konsekvenca maniero. Ekzistas nur senpripensa kaj mallogika uzado de aliel kaj alies, kaj okaze de aliu. Iuj uzas parte klasikan Esperanton, parte la reformitan dialekton. Kiam ili diras ekz. alie aŭ alia, oni ne povas scii, ĉu kompreni laŭ la Fundamenta lingvo, aŭ laŭ la nova dialekto. Feliĉe tamen plej multaj ankoraŭ uzas la lingvon regule kaj logike.

Uzu do nur la jam ekzistantajn tabelvortojn, kaj esprimu aliajn aferojn per ordinaraj radikoj laŭ la reguloj de la Fundamenta Esperanto:

Evitenda reformo Oficiala Esperanto
aliu alia
alia alia, alispeca, alieca
alies de alia (persono), aliula
alie aliloke
alien aliloken
aliam alifoje, aliokaze
alial alikaŭze
aliel alimaniere, alie
aliom alikvante

Noto: Oni proponis la "kompromisajn" formojn aliio, aliiu, aliia, aliie, aliiel k.t.p. (kunmetaĵoj de la radiko ALI kun tabelvortoj je I). Tiaj vortoj ja estas regulaj, sed bedaŭrinde ili estas tute maltaŭgaj en praktika uzado. Aŭdi la distingon inter aliie kaj alie, inter aliia kaj alia, k.t.p., ne estas facile. Ne sufiĉas, ke vortoj estas regule kunmetitaj. Ili devas ankaŭ funkcii en praktika komunikado.

กลับไปด้านบน