11 คำสรรพนาม / หลักไวยากรณ์

คำสรรพนามคือคำที่สามารถใช้แทนที่คำนามหรือนามวลีได้

คำสรรพนาม

mi: ≈ ข้าพเจ้า "ผู้พูด"
ni: ≈ พวกเรา "ผู้พูดและคณะ"
vi: ≈ คุณ "ผู้ที่พูดด้วย"
li: ≈ เขา "บุคคลเพศชายหรือยังไม่รู้จักเพศ"
ŝi: ≈ หล่อน, เขา (ผู้หญิง) "บุคคลเพศหญิง"
ĝi: ≈ มัน "สิ่งของ, สัตว์, เด็กทารก"
ili: ≈ พวกเขา, พวกหล่อน, พวกมัน
oni: ≈ เรา, คนเรา, มีคน, ใคร ๆ "กล่าวถึงบุคคลทั่ว ๆ ไป"
si: ≈ เขาเอง, หล่อนเอง, มันเอง, พวกเขาเอง, พวกหล่อนเอง, พวกมันเอง

คำบุรุษสรรพนามสามารถใช้ ตัวลงท้ายกรรมการก N ได้:

Mi amas vin. - ฉันรักคุณ
Ilin konas Karlo. - คาร์ลรู้จักพวกเขา
Ĉu vi ĝin vidas? - คุณเห็นมันไหม?
Elizabeto lavas sin en la lago. - เอลิซาเบธกำลังอาบน้ำอยู่ในทะเลสาบ

คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ

หากคุณเพิ่มคำลงท้าย A หลัง คำบุรุษสรรพนาม คำนั้นจะกลายเป็นคำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ:

mia: "... ของฉัน"
nia: "...ของพวกเรา"
via: “...ของคุณ”
lia: "...ของเขา"
ŝia: “...ของหล่อน”
ĝia: “...ของมัน”
ilia: "...ของพวกเขา"
onia: "...ของใคร ๆ"
sia: “...ของเขาเอง”

คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของสามารถใช้ตัวลงท้าย J และ N เช่นเดียวกับ คำคุณศัพท์อื่น ๆ : mia ĉambro — miaj ĉambroj — mian ĉambron — miajn ĉambrojn

เมื่อคำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของปรากฏก่อนคำนาม จะเป็นคำนำหน้าและไม่มีการเติม la คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของเป็นการบอกเล่าถึงเจ้าของ และนั่นเป็นข้อมูลเพียงพอที่จะแสดงความแน่ชัด หากคุณแทนที่คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของด้วย de คุณจะต้องเติม la: ilia ĉambro = la ĉambro de ili, mia edzo = la edzo de mi

เมื่อคำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของปรากฏเพียงลำพังโดยไม่มีคำนามที่ตามมา คำสรรพนามนั้นจะไม่เป็นคำประเภทคำนำหน้า และแสดงความหมายไม่ชัดเจน เพื่อแสดงความแน่นอนจะต้องเติม la:

Tiu ĉi libro estas mia. - หนังสือเล่มนี้เป็นของฉัน
Tiu ĉi libro estas la mia. - หนังสือเล่มนี้เป็นของฉัน
Mia aŭto estas difektita. Ni provu la vian. La vian = vian aŭton. - รถของฉันเสีย มาลองของคุณกันดีกว่า ของคุณ = รถของคุณ

แต่บางครั้ง la นี้อาจถูกละไว้หน้าคำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ หากบริบทชัดเจนมาก:

Li pli ŝatas mian domon ol (la) sian. = ...ol sian domon. - เขาชอบบ้านของฉันมากกว่าของเขา = ...กว่าบ้านของเขา

คำสรรพนามอื่น ๆ

คำจุลศัพท์อื่น ๆ นั้นก็เป็นคำสรรพนามเช่นกัน (แต่ไม่ใช่บุรุษสรรพนาม) เช่น คำตาราง O, U และ ES และคำจุลศัพท์ ambaŭ

บุรุษที่ 1

Mi

Mi เป็นเอกพจน์ (และไม่ได้ระบุเพศเลย) ผู้พูดใช้ Mi และ mia เพื่อพูดคุยเกี่ยวกับตัวเอง ในทางไวยากรณ์เรียกว่า "บุรุษที่ 1":

Mi venas de la avo, kaj mi iras nun al la onklo. - ฉันมาจากปู่และตอนนี้ฉันกำลังไปหาลุง
Mi foriras, sed atendu min, ĉar mi baldaŭ revenos. - ฉันกำลังจะไป แต่รอฉันก่อน เพราะฉันก็จะกลับมาเร็ว ๆ นี้
Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn. - ฉันซื้อแอปเปิ้ลสิบสองลูกให้ลูกทั้งสี่คน
Kiam mi finos mian laboron, mi serĉos mian horloĝon. - เมื่อฉันกำลังจะทำงานเสร็จ ฉันจะค้นหานาฬิกาของฉัน
Mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti. - ฉันจะเอากระดานสเก็ตของฉัน และไปเล่นสเก็ต

Ni

Ni เป็นพหูพจน์ (และไม่ได้ระบุเพศ) Niและniaถูกใช้โดยผู้พูดเพื่อพูดคุยเกี่ยวกับตัวเองและบุคคลอื่น Ni อาจหมายถึง ฉันและอีกคนหนึ่ง, ฉันและคนอื่น ๆ อีกหลายคน, ฉันและคนอื่น ๆ ทั้งหมด หรือ ฉันและคุณ สรรพนาม ni ในที่นี้จะรวมถึงบุคคลที่กล่าวถึง แต่ในกรณีนี้จะไม่รวมถึง มีเพียงบริบทเท่านั้นที่สามารถแสดงว่าบุคคลใดบ้างที่ถูกรวมไว้:

Ni vidas per la okuloj kaj aŭdas per la oreloj. - เราเห็นด้วยตาและได้ยินด้วยหู
Ni disiĝis kaj iris en diversajn flankojn: mi iris dekstren, kaj li iris maldekstren. - เราแยกทางกันเดินไปคนละทาง ฉันไปทางขวา และเขาก็ไปทางซ้าย

Ni = "ฉันและเขา"
Kiam vi ekparolis, ni atendis aŭdi ion novan, sed baldaŭ ni vidis, ke ni trompiĝis. - เมื่อคุณเริ่มพูด เราคาดหวังว่าจะได้ยินสิ่งใหม่ ๆ แต่ไม่นานเราก็พบว่าเราถูกหลอก

Ni = "ฉันและบุคคลอื่น แต่ไม่ใช่ผู้พูดด้วย"
La nokto estis tiel malluma, ke ni nenion povis vidi eĉ antaŭ nia nazo. - กลางคืนมืดมากจนเราไม่สามารถมองเห็นอะไรได้เลยแม้แต่สิ่งที่อยู่หน้าจมูกของเรา
La junulo aliĝis al nia militistaro kaj kuraĝe batalis kune kun ni kontraŭ niaj malamikoj. - ชายหนุ่มเข้าร่วมกองทัพของเราและต่อสู้เคียงข้างเราอย่างกล้าหาญเพื่อต่อสู้กับศัตรูของเรา
Kiam vi vidis nin en la salono, li jam antaŭe diris al mi la veron. - ตอนที่คุณเห็นเราในห้องนั่งเล่น เขาได้บอกความจริงกับฉันมาก่อนแล้ว

Ni = "ฉันและเขา"

บุรุษที่ 2

Vi

Vi และ via ใช้โดยผู้พูดเพื่อพูดเกี่ยวกับบุคคลที่เขากำลังพูดคุยด้วย vi และ via ยังสามารถรวมบุคคลอื่นที่อยู่ในกลุ่มเดียวกันกับผู้ฟังได้ ในไวยากรณ์สิ่งนี้เรียกว่า "บุรุษที่ 2" vi สามารถใช้กับคนตั้งแต่หนึ่งคนขึ้นไป vi บางครั้งจึงเป็นเอกพจน์ บางครั้งก็เป็นพหูพจน์ และ vi ไม่แสดงเพศ:

Sinjoro, vi estas neĝentila. - คุณครับ คุณไม่สุภาพเลยนะครับ
Sinjoroj, vi estas neĝentilaj. - คุณทุกคนครับ พวกคุณไม่สุภาพเลยนะครับ
Vi estas infanoj. - พวกคุณเป็นเด็ก
Ĉu vi amas vian patron? - คุณรักพ่อของคุณไหม
Via parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj estas ĉiam skribitaj tute nelegeble. - คำพูดของคุณไม่สามารถเข้าใจได้เลย และจดหมายของคุณมักจะเขียนให้อ่านไม่ออก
Sidigu vin, sinjoro! - เชิญนั่งครับ คุณสุภาพบุรุษ

ในกรณีที่ vi เป็นประธานในประโยคที่มีกริยารูป U เราจะไม่ใช้คำนั้นเป็นประธาน.

ในบางภาษา คำสรรพนาม vi บางครั้งใช้สำหรับการพูดถึงคนทั่ว ๆ ไป ซึ่งในภาษาเอสเปรันโตมีคำสรรพนาม oni ใช้แยกออกมาเฉพาะ

Ci

Ci เป็นคำสรรพนามบุรุษที่ 2 เอกพจน์ (ซึ่งไม่ได้ระบุเพศ) Ci และ cia มีอยู่ในทางทฤษฎีเท่านั้น และแทบไม่เคยถูกนำมาใช้ในทางปฏิบัติเลย อาจเป็นไปได้ที่จะจินตนาการว่า ci เป็น vi เอกพจน์ล้วน ๆ หรือใช้ในกรณ์แบบคุ้นเคยใกล้ชิดของ vi หรือแม้กระทั่งเป็นรูปแบบดูถูกของ vi แต่จริง ๆ แล้วแทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะบอกว่ามันแสดงน้ำหนักเป็นแบบไหน เพราะแทบไม่มีการใช้ บางคนคิดว่า ci เคยใช้ในภาษาเอสเปรันโต และการใช้นี้หายไปในภายหลัง แต่อันที่จริง ci ไม่เคยถูกใช้ในทางปฏิบัติเลย ปรากฏเป็นภาษาทดลองเป็นครั้งคราวเท่านั้น ในภาษาเอสเปรันโตปกติ จะใช้เฉพาะ vi เป็นสรรพนามบุรุษที่ 2 เท่านั้น

บุรุษที่ 3

คำใดก็ตามที่ไม่ใช่ mi ni หรือ vi (หรือ ci) เราจะเรียกว่า "บุรุษที่ 3" คำสรรพนาม li, ŝi, ĝi และ ili และ lia, ŝia, ĝia, ilia นำมาใช้เพื่อพูดถึงสิ่งที่ไม่ใช่ทั้ง ผู้พูดหรือผู้ฟัง oni และ onia ใช้เพื่อพูดเกี่ยวกับบุคคลที่ไม่ได้กำหนด Si และ sia แทนที่คำสรรพนามบุคคลที่สามอื่น ๆ ในกรณีเฉพาะ

Li และ ŝi

Li และ ŝi เป็นเอกพจน์ Li และ lia ใช้เมื่อพูดถึงผู้ชายคนเดียว Ŝi และ ŝia ใช้กับผู้หญิงคนเดียวเช่นกัน:

Li estas knabo, kaj ŝi estas knabino. - เขาเป็นเด็กผู้ชายและหล่อนเป็นเด็กผู้หญิง
Li estas mia onklo. - เขาเป็นลุงของฉัน
Ŝi estas mia onklino. - เธอเป็นป้าของฉัน
En la salono estis neniu krom li kaj lia fianĉino. - ไม่มีใครในห้องนั่งเล่น ยกเว้นเขาและคู่หมั่นของเขา
Mi renkontis vian patrinon kaj ŝian kolegon. - ฉันได้พบกับแม่ของคุณและเพื่อนร่วมงานของเธอ

เมื่อพูดถึงบุคคลที่ไม่ทราบเพศ หรือเมื่อพูดถึงบุคคลทุกเพศโดยทั่วไป คุณจะใช้ Li ดังนั้น Liจึงมีสองความหมาย: ผู้ชาย หรือ คนโดยทั่วไป:

Ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon. - ใครก็ตามที่เห็นเธอ คงคิดว่าเขาเห็นแม่

Li เชื่อมโยงกับ ĉiu และ แต่ละคน ด้วยเช่นกัน
Se vi iros al kuracisto, li povos helpi vin. - ถ้าคุณไปหาหมอ เขาจะช่วยคุณได้

พูดถึงหมอโดยทั่วไป โดยไม่คำนึงถึงเพศ

การใช้ Li ในลักษณะนี้บางครั้งอาจถูกมองว่าเป็นการเลือกปฏิบัติทางเพศ แต่จริง ๆ แล้วเป็นเพียงเรื่องของไวยากรณ์เท่านั้น พวกเขาใช้คำว่า Li ไม่ใช่เพราะพวกเขาเพิกเฉยต่อผู้หญิง แต่เป็นเพราะ Li มีสองความหมาย: เป็นผู้ชายและเป็นกลางทางเพศ ซึ่งบางครั้งอาจทำให้เกิดความสับสนได้ ถ้าอย่างนั้นอย่าลังเลที่จะใช้คำที่แสดงตัวตนให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เช่น ŝi หรือli, tiu, tiu persono หรือคำอื่น ๆ

หมายเหตุ: อย่างไรก็ตาม บางคนไม่ลังเลเลยที่จะเสนอสรรพนามใหม่เพื่อแทนที่การใช้ Li ที่เป็นกลาง โดยเป็นพยัญชนะอิสระ + "i" ได้รับการแนะนำอยู่แล้วแต่ไม่ได้ผลในทางปฏิบัติมากนัก แต่ปัจจุบันนี้บางครั้งคุณสามารถพบกับ ŝli และ ri ได้ ในขณะที่คนอื่น ๆ มักยืนกรานที่จะใช้ gi หรือ ji หรือคำอย่างอื่น

Ĝi

Ĝi เป็นเอกพจน์ Ĝi และ ĝia ใช้เพื่อพูดถึงสิ่งที่ไม่ระบุเพศ:

La tranĉilo tranĉas bone, ĉar ĝi estas akra. - มีดตัดได้ดีเพราะมันคม
Trovinte pomon, mi ĝin manĝis. - เมื่อพบแอปเปิ้ล ฉันก็กินมัน
Mi disŝiris la leteron kaj disĵetis ĝiajn pecetojn en ĉiujn angulojn de la ĉambro. - ฉันฉีกจดหมายและกระจายเศษจดหมายไปทั่วทั้งห้อง

Ĝi ยังใช้สำหรับเด็กที่อายุน้อย แต่คุณสามารถใช้ Li ได้ เช่นเดียวกับที่ใช้กับบุคคลที่ไม่ทราบเพศ:

La infano ploras, ĉar ĝi volas manĝi. - เด็กร้องไห้เพราะเขาอยากกิน
Mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo. - ฉันพาเด็กไปดูที่ที่ตุ๊กตาของเขานอนอยู่

แต่ถ้าคุณต้องการแสดงเพศของเด็กเล็กโดยเฉพาะ หรือหากคุณกำลังพูดถึงเด็กโต คุณควรใช้ li หรือ ŝi

Ĝi ยังใช้เพื่อพูดเกี่ยวกับสัตว์ แม้ว่าจะทราบเพศก็ตาม:

"Pip, pip!" diris subite malgranda muso, kiu elkuris, kaj post ĝi venis ankoraŭ unu. - "บี๊บ บี๊บ!" ทันใดนั้นหนูตัวน้อยก็วิ่งออกไปและตามมาอีกตัวหนึ่ง
Mi frapos vian ĉevalon sur la kapon tiel, ke ĝi falos senviva. - เราจะตีหัวม้าของเจ้าให้ล้มจนตาย

ในบางกรณี เพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด คุณสามารถใช้ li หรือ ŝi กับสัตว์ได้

Ĝi ยังสามารถแสดงคำกลุ่มเอกพจน์ เช่น: familio, popolo, armeo หรือคำอื่น ๆ:

Hodiaŭ la problemo interesas la publikon, morgaŭ ĝi povas esti indiferenta pri ĝi. - วันนี้ปัญหาเป็นที่สนใจของสาธารณชน พรุ่งนี้มันอาจจะไม่เป็นที่สนใจ

Ĝi ตัวแรกแสดงถึงสาธารณะ (หลายคน) (ĝi ตัวที่สอง คือปัญหา)

Ĝi หมายถึงสิ่งของ สัตว์ และสิ่งอื่น ๆ ที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน Tio ใช้สำหรับความสัมพันธ์เชิงนามธรรม เพื่อแสดงทั้งประโยค หรือสำหรับสิ่งที่ยังไม่ได้ระบุชัดเจน (= เรื่องนั้น, สิ่งนั้น):

— Ŝi forvojaĝis. — Jes, mi tion scias. = Jes, mi scias, ke ŝi forvojaĝis. - - เธอไปเที่ยวไกล - ใช่ ฉันรู้เรื่องนั้นแล้ว = ใช่ ฉันรู้ว่าเธอไปเที่ยว

Ili

Ili เป็นพหูพจน์ Iliและiliaใช้ในการพูดคุยเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆ หรือผู้คนที่รู้จักหลายอย่าง (ซึ่งรวมถึงทั้งผู้พูดและผู้ฟัง) และ Ili ไม่แสดงเพศ:

Kie estas la knaboj? Ili estas en la ĝardeno. - พวกเด็กผู้ชายอยู่ที่ไหน พวกเขาอยู่ในสวน
Kie estas la knabinoj? Ili ankaŭ estas en la ĝardeno. - พวกเด็กผู้หญิงอยู่ที่ไหน พวกเธอก็อยู่ในสวนด้วย
Kie estas la tranĉiloj? Ili kuŝas sur la tablo. - มีดอยู่ไหน? พวกมันอยู่บนโต๊ะ
Donu al la birdoj akvon, ĉar ili volas trinki. - ให้นกกินน้ำ เพราะพวกมันอยากดื่ม
Sinjoro Petro kaj lia edzino tre amas miajn infanojn; mi ankaŭ tre amas iliajn infanojn. - คุณปีเตอร์และภรรยารักลูก ๆ ของฉันมาก ฉันก็รักลูก ๆ ของพวกเขามากเช่นกัน

ในบางภาษา คำสรรพนาม ili บางครั้งใช้กับบุคคลที่ไม่ได้ระบุเจาะจง สำหรับภาษาเอสเปรันโต เราจะใช้ oni

Oni

Oni และ onia เป็นคำสรรพนามไม่ชี้เฉพาะที่ใช้เมื่อพูดถึงบุคคลใด ๆ โดยไม่คำนึงถึงจำนวน Oni ปกติจะเป็นเอกพจน์ แต่ก็สามารถเป็นพหูพจน์ได้เช่นกัน และ Oni ไม่แสดงเพศ:

En malbona vetero oni povas facile malvarmumi. - ในสภาพอากาศเลวร้าย จะเป็นหวัดได้ง่าย
Kiam oni estas riĉa (aŭ riĉaj), oni havas multajn amikojn. - เมื่อคุณรวย คุณก็มีเพื่อนมากมาย
Oni diras, ke la vero ĉiam venkas. - มีคนกล่าวว่า ความจริงชนะเสมอ
Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kaleŝo enveturis en la korton. - ด้วยเสียงประตูก็เปิดออก และรถม้าก็ขับเข้าไปในสนามหญ้า
Oni tiel malhelpis al mi, ke mi malbonigis mian tutan laboron. - ฉันถูกขัดขวางมากจนทำให้งานของฉันเสียหายทั้งหมด
La malpura aero malsanigas onin. - อากาศสกปรกทำให้เราป่วย
Kiam oni venas al tiu urbo, oni devas atenti pri la krimuloj. Ili kapablas ŝteli eĉ oniajn vestaĵojn. - เมื่อมาถึงเมืองนั้นก็ต้องระวังคนร้ายด้วย พวกเขาสามารถขโมยแม้กระทั่งเสื้อผ้าของใครก็ได้
Ne kritiku onin, ĉar oni povas ankaŭ vin kritiki. - อย่าวิจารณ์ใคร เพราะคุณเองก็ถูกคนอื่นวิจารณ์ได้เช่นกัน

ในทางปฏิบัติ มีน้อยมากที่สามารถใช้ onin และ onia ได้ เนื่องจากเป็นสิ่งที่พบไม่บ่อย บางคนจึงรู้สึกว่ารูปแบบเหล่านี้แปลก และหลีกเลี่ยงการใช้มัน แม้ว่ามันจะมีประโยชน์ก็ตาม

Si

Si และ sia เป็นสรรพนามบุรุษที่ 3 ชนิดพิเศษที่ต้องใช้แทนสรรพนามบุรุษที่ 3 ในกรณีเฉพาะ Si เป็นเอกพจน์หรือพหูพจน์ก็ได้ ขึ้นอยู่กับว่าคำนั้นสัมพันธ์กับคำใด Si โดยตัวมันเองไม่ได้ระบุเพศ

คำที่ทำหน้าที่เป็นประธานในประโยค มักถูกนำมาใช้อีกในประโยคเดียวกันด้วย เช่น เป็นกรรม หากประธานคือ mi, ni หรือ vi (หรือ ci) เราก็จะใช้คำเหล่านั้นซ้ำ:

Mi lavas min. - ฉันอาบน้ำ

mi ทั้งสองคำ หมายถึงคนคนเดียวกัน
Mi vidas mian fraton. - ฉันเห็นพี่ชายของฉัน

Mi และ mia แสดงบุคคลคนเดียวกัน

Ni lavas nin. - พวกเราอาบน้ำ

ni ทั้งสองคำ ให้ความหมายว่าเป็นคนคนเดียวกัน
Ni vidas niajn fratojn. - เราเห็นพี่น้องของเรา

Ni และ nia แสดงถึงคนกลุ่มเดียวกัน

Vi lavas vin. - คุณอาบน้ำ

vi ทั้งสองคำ หมายถึงคนคนเดียวกัน
Vi vidas viajn fratojn. - คุณเห็นพี่น้องของคุณ

Vi และ via แสดงถึงบุคคลคนเดียวกัน

แต่ในกรณีที่ประธานเป็นบุรุษที่ 3 (ทั้งผู้พูดและผู้ฟัง) ต้องใช้ si สำหรับกรรม หากคุณใช้ li ทั้งประธานและกรรม นั้นจะให้ความว่าไม่ใช่ผู้ชายคนเดียวกัน เช่นเดียวกับ ŝi, ĝi และ ili:

Ŝi lavas ŝin. - เธออาบน้ำให้เธออีกคนหนึ่ง

ผู้หญิงคนหนึ่งอาบน้ำให้ผู้หญิงอีกคน
Ŝi lavas sin. - เธออาบน้ำ

ผู้หญิงคนหนึ่งกำลังล้างร่างกายของตัวเอง Ŝi และ sin แสดงถึงบุคคลคนเดียวกัน
Ŝi vidas ŝian patrinon. - เธอเห็นแม่ของเธอ (อีกคนหนึ่ง)

ผู้หญิงคนหนึ่งเห็นแม่ของผู้หญิงอีกคนหนึ่ง
Ŝi vidas sian patrinon. - เธอเห็นแม่ของเธอ

ผู้หญิงคนหนึ่งเห็นแม่ของเธอเอง
La virino serĉas ŝian filon. - ผู้หญิงกำลังค้นหาลูกชายของเธอ (อีกคนหนึ่ง)

ผู้หญิงคนนั้นกำลังค้นหาลูกชายของผู้หญิงคนอื่น
La virino serĉas sian filon. - ผู้หญิงกำลังค้นหาลูกชายของเธอ

ผู้หญิงกำลังค้นหาลูกชายของเธอเอง

Li lavas lin. - เขาทำความสะอาดให้เขา (อีกคนหนึ่ง)

ชายคนหนึ่งกำลังทำความสะอาดให้ตัวชายอีกคนหนึ่ง
Li lavas sin. - เขาทำความสะอาดให้ตัวเอง

ชายคนหนึ่งทำความสะอาดร่างกายของตัวเอง Li และ sin แสดงถึงบุคคลคนเดียวกัน

Ĝi lavas ĝin. - มันทำความสะอาดให้มัน

สัตว์ตัวหนึ่งกำลังทำความสะอาดให้สัตว์อีกตัว (หรือสิ่งของ)
Ĝi lavas sin. - มันทำความสะอาดตัวเอง

สัตว์ตัวหนึ่งทำความสะอาดร่างกายของตัวเอง Ĝi และ sin แสดงถังสัตว์ชนิดเดียวกัน
La hundo ludas per sia pilko. - สุนัขเล่นกับลูกบอลของมัน

สุนัขเล่นกับลูกบอลของมันเอง

Ili lavas ilin. - พวกเขาทำความสะอาดให้พวกเขา

คนหรือสัตว์กลุ่มหนึ่งทำความสะอาดให้อีกกลุ่มหนึ่ง
Ili lavas sin. - พวกเขา/มันทำความสะอาดให้ตัวเอง

กลุ่มหนึ่งทำความสะอาดร่างกายของตนเอง Ili และ sin แสดงถึงกลุ่มเดียวกัน
La naĝintoj ne trovas siajn vestaĵojn. - นักว่ายน้ำหาเสื้อผ้าของเขาไม่เจอ

นักว่ายน้ำหาเสื้อผ้าของเขาเองไม่เจอ

Oni ne forgesas facile sian unuan amon. - คนเราไม่อาจลืมรักแรกของตนได้อย่างง่ายดาย

Si ไม่สามารถเป็นประธานได้

Si ไม่สามารถเป็นประธานหรือเป็นส่วนย่อยของประธานได้ เพราะอย่างนั้น si ก็จะเป็นตัวแทนของตัวมันเอง ในทำนองเดียวกัน sia ไม่สามารถเป็นส่วนหนึ่งของประธานได้ ประโยคเช่น: Si manĝas. Mi kaj si dancas. Petro kaj si fiŝkaptas. Mia kaj sia fratoj estas samklasanoj. Sia edzino estis kisata de li. หรืออย่างนี้ก็ไม่ได้: Karlo kaj sia frato promenas en la parko. หากใครจะใช้ประโยคแบบนั้น เขาอาจจะตั้งใจให้ sia เชื่อมโยงกับ Karlo แต่ Karlo ไม่ใช่ประธาน แต่เป็น Karlo kaj sia frato. ดังนั้นที่ถูกต้องเป็น: Karlo kaj lia frato promenas en la parko. อย่างไรก็ตาม เราสามารถใช้ si ได้ หากมีการเปลี่ยนแปลงประโยคดังต่อไปนี้: Karlo kun sia frato promenas en la parko. ตอนนี้ประธานคือ Karlo และ sia ก็เชื่อมโยงกับ Karlo และวลี kun sia frato ไม่ใช่ส่วนย่อยของประธาน แต่เป็น kun ที่เป็นส่วนขยาย

Si ในประโยคกรรมวาจก

Si และ sia เป็นตัวแทนที่เชื่อมโยงกับประธานในทางไวยากรณ์ ซึ่งสามารถใช้ได้กับประโยคกรรมวาจก แม้ว่าประธานนั้นจะไม่ใช่ผู้กระทำก็ตาม:

Ŝi estas amata de siaj instruistinoj. - เธอเป็นที่รักของครูของเธอ
Karlo estis akompanata de Petro al sia domo. = ...al la domo de Karlo. - ปีเตอร์นำคาร์ลไปที่บ้านของเขา(เอง) = ...ไปที่บ้านของคาร์ล
Karlo estis akompanata de Petro al lia domo. = ...al la domo de Petro. - ปีเตอร์นำคาร์ลไปที่บ้านของเขา = ...ไปบ้านปีเตอร์
Li sendas leteron al sia kuzo. → Letero estas sendata de li al lia (propra) kuzo. - เขาส่งจดหมายถึงลูกพี่ลูกน้องของเขา → เขาส่งจดหมายถึงลูกพี่ลูกน้องของเขาเอง

ในรูปประโยคกรรมวาจก คุณไม่สามารถพูด al sia kuzo ได้ เพราะจะให้ความหมายว่าเป็นลูกพี่ลูกน้องของจดหมายแทน

ประโยครอง

ภาคแสดงของ ประโยคย่อย จะมีประธาน หากการมีใช้ si(a) ในประโยคย่อย โดยจะต้องแสดงถึงประธานของประโยคย่อยเสมอ ไม่ใช่ประธานของประโยคหลัก:

Elizabeto rigardis la viron, kiu kombis al si la harojn. - เอลิซาเบธมองดูชายที่กำลังหวีผมของเขา

ชายคนนั้นหวีผมของตัวเอง (ไม่ใช่ของเอลิซาเบธ) Si แสดงประธานของกริยา kombis ซึ่งก็คือ kiu (และ kiu ซึ่งหมายถึงผู้ชาย)
Karlo kaj Petro diris, ke la infanoj jam vestis sin. - คาร์ลและปีเตอร์บอกว่าเด็ก ๆ แต่งตัวเรียบร้อยแล้ว

เด็ก ๆ แต่งตัวตัวเอง (ไม่ใช่ของคาร์ลและปีเตอร์)
Li vidis, ke la hundo ludas per sia pilko. - เขาเห็นว่าสุนัขกำลังเล่นกับลูกบอลของมัน

ลูกบอลเป็นของสุนัข (ประธานของประโยค)
Abimeleĥ, la reĝo de la Filiŝtoj, rigardis tra la fenestro, kaj vidis, ke Isaak amuziĝas kun sia edzino Rebeka. - อาบีเมเลค กษัตริย์แห่งฟีลิสเตียมองผ่านหน้าต่างก็เห็นว่าอิสอัคกำลังสนุกสนานกับเรเบคาห์ภรรยาของเขา

เรเบคาห์เป็นภรรยาของไอแซค (ซึ่งเป็นประธานของกริยา amuziĝas) ไม่ใช่อาบีเมเลค (ซึ่งเป็นประธานของกริยา vidis) ถ้าเป็นภรรยาของอาบีเมเลค เราจะใช้คำว่า lia edzino แทน
Mia avo diris, ke li tre amis sian patrinon. - ปู่ของฉันบอกว่าเขารักแม่ของเขามาก

Sian เชื่อมโยงกับประธานของกริยา amis, li ซึ่งเชื่อมโยงกับ mia avo แต่สามารถหมายถึงผู้ชายอีกคนก็ได้

Si ไม่สามารถเป็นประธานได้ นอกจากนี้ ยังไม่สามารถใช้ si เป็นประธานของประโยคย่อย หรือเป็นส่วนหนึ่งของประธานของประโยคย่อย โดยมีเป้าหมายให้ si เป็นเชื่อมโยงกับประธานของประโยคหลัก ไม่สามารถใช้: Karlo diris, ke si venos morgaŭ. หรือ: Karlo diris, ke sia frato venos morgaŭ. Si ในประโยคย่อยจะเชื่อมโยงกับประธานในประโยคย่อยเสมอ ดังนั้นควรใช้: Karlo diris, ke li venos... / ke lia frato venos... แต่ไม่สามารถใช้: Ŝi sentis, ke pluvas sur sin. ควรใช้: Ŝi sentis, ke pluvas sur ŝin.

Participo ลงท้ายด้วย A ที่มีเหมือนประโยคย่อย:

Li ekvidis la anĝelon de la Eternulo, starantan sur la vojo kun elingigita glavo en sia mano. - เขาเห็นทูตสวรรค์ขององค์พระผู้เป็นเจ้ายืนอยู่บนถนนและถือดาบอยู่ในมือ

ทูตสวรรค์กำลังยืนถือดาบอยู่ในมือ
Karlo promenis kun virino vestita per sia plej bela vesto. - คาร์ลกำลังเดินไปพร้อมกับผู้หญิงที่แต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่ดีที่สุดของเธอ

เธอแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าที่ดีที่สุดของเธอ

นอกจากนี้ประโยคเปรียบเทียบที่ใช้ kiel หรือ ol ที่มีลักษณะเป็นประโยคย่อย ดังนั้น Si จะเชื่อมโยงกับประธานในประโยค:

Ŝi amas lin kiel sin mem. - เธอรักเขาเหมือน(ที่รัก)ตัวเธอเอง

เธอรักเขาเหมือนที่เธอรักตัวเอง
Ŝi estas tiel saĝa kiel ŝia fratino. - เธอฉลาดพอ ๆ กับน้องสาวของพวกหล่อน

น้องสาวของเธอก็ฉลาดเช่นกัน
Li punis ilin same kiel siajn fratojn. - เขาลงโทษพวกเขาเช่นเดียวกับพี่น้องของเขา

เขายังลงโทษพี่น้องของเขาด้วย
Ŝi amas lin pli ol sin mem. - เธอรักเขามากกว่าตัวเธอเอง

เธอรักเขามากกว่าที่เธอรักตัวเอง
Li estas pli aĝa ol lia frato. - เขาอายุมากกว่าพี่ชายของเขา

พี่ชายของเขาแก่ (แต่น้อยกว่า)

คำคุณศัพท์ขยายที่วางหลังหรือส่วนเติมเต็มของคำนาม อาจถูกมองว่าเป็นประโยคย่อยที่มีกริยาถูกละไว้ (ไม่ได้เขียนออกมา) ในกรณีนั้น si สามารถแทนประธานของกริยาที่ถูกละไว้นั้นได้ และประธานนั้นจะต้องเป็นสิ่งเดียวกันกับคำนามที่อยู่ข้างหน้าเสมอ อย่างไรก็ตาม การใช้ในประโยคแบบนี้ยังไม่เป็นไปในทิศทางเดียวกัน:

Ili vizitis muzeon faman pro siaj belaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro siaj belaj pentraĵoj. - พวกเขาไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงด้านภาพวาดสวยงาม = ...พิพิธภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงด้านภาพวาดที่สวยงาม

ภาพวาดเป็นของพิพิธภัณฑ์
Picasso vizitis muzeon faman pro liaj pentraĵoj. = ...muzeon, kiu estas fama pro liaj pentraĵoj. - ปิกัสโซเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงด้านภาพวาดของเขา = ...พิพิธภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงด้านภาพวาดของเขา

ภาพวาดเป็นของปิกัสโซ
Ŝi vidis soldaton kun sia pafilo en la mano. = ...soldaton, kiu staris kun sia pafilo en la mano. - เธอเห็นทหารคนหนึ่งถือปืนอยู่ในมือ = ...ทหารที่ยืนถือปืนอยู่ในมือ

กริยาสภาวมาลา

ถ้าใช้ si ร่วมกับกริยาสภาวมาลา (กริยาไม่ผันรูป) แล้ว si จะแสดงถึงความเชื่อมโยงกับประธานตามความหมายของกริยาสภาวมาลา ส่วนใหญ่แล้วประธานก็คือประธานของภาคแสดงตามปกติ แต่ก็ไม่เสมอไป:

Ĉiu homo devas zorgi pri si mem. - มนุษย์ทุกคนต้องดูแลตัวเอง

Si เชื่อมโยงกับประธานของกริยา zorgi และก็เชื่อมโยงกับประธานของกริยา devas อีกที
La sinjoro ordonis al la servisto vesti sin. - นายสั่งให้คนรับใช้แต่งตัว

ประธานตามความหมายของ vesti คือ la servisto ดังนั้น Sin หมายถึงคนรับใช้
La sinjoro ordonis al la servisto vesti lin. - นายสั่งให้คนรับใช้แต่งตัวเขา

คนรับใช้ไม่ได้แต่งตัวตัวเอง แต่ให้แต่งตัวเป็นคนอื่น ซึ่งน่าจะเป็นนายของเขา

หากไม่มีประธานที่มีที่อยู่ในรูปกริยาสภาวมาลาในประโยค และหากไม่สำคัญเลย โดยปกติจะใช้ si เป็นตัวแทนของประธานของภาคแสดง:

La reĝo sendis voki sian kuraciston. - พระราชาทรงส่งคนไปเรียกแพทย์ของพระองค์

ประธานของกริยา voki ไม่ปรากฏในประโยคและไม่สำคัญนัก ดังนั้น Sia จึงสามารถเป็นตัวแทนที่เชื่อมโยงกับ reĝo ได้ เราจะถือว่ากริยา sendis voki ถือเป็นกริยาที่มีประธานเดียว ซึ่งก็คือ reĝo
La reĝo sendis la serviston voki lian kuraciston. - กษัตริย์จึงส่งคนรับใช้ไปพบแพทย์

ประธานของกริยา voki คือ servisto หากใช้ว่า sian kuraciston คนรับใช้จะต้องเรียกแพทย์ของตนเอง ไม่ใช่ของกษัตริย์

คำนามการกระทำ

ถ้าคำนามเป็นคำนามการกระทำอย่างชัดเจน และหากมีประธานด้วย ดังนั้น si ควรเป็นตัวแทนของประธานนั้นตามปกติ อย่างไรก็ตาม กฎเกณฑ์นี้ไม่ตายตัว:

Petro pacience aŭskultis la plendadon de Karlo pri ĉiuj siaj problemoj. - เปโตรฟังคาร์ลบ่นเกี่ยวกับปัญหาทั้งหมดของเขาอย่างอดทน

คาร์ลบ่นเกี่ยวกับปัญหาทั้งหมดของเขา ปัญหาคือคาร์ล (เป็นประธานของของ plendado) ไม่ใช่ของเปโตร (ประธานของรกริยา aŭskultis)

เมื่อ sia อยู่หน้าคำนามการกระทำ คำนั้นจะแสดงถึงประธานของภาคแสดงเสมอ:

Karlo rakontis al Eva pri sia vojaĝo al Azio. - คาร์ลเล่าให้เอวาฟังเกี่ยวกับการเดินทางไปเอเชียของเขา

คาร์ลเดินทางไปเอเชีย
Karlo demandis al Eva pri ŝia vojaĝo al Eŭropo. - คาร์ลอสถามเอวาเกี่ยวกับการเดินทางไปยุโรปของเธอ

เอวาเดินทางไปยุโรป

Si(a) ในการใช้คำที่แน่นอน

ในรูปแบบคำที่แน่นอนของ si(a) จะไม่เป็นไปตามกฎทั่วไป:

siatempe = " ณ เวลานั้น, ในเวลานั้น, ในตอนนั้น" เมื่อ siatempe มีความหมายพิเศษ ก็จะพูดว่า siatempe เสมอ โดยไม่คำนึงถึงประธานของประโยค: Mi volis siatempe proponi regulon. Tiam mi donos al via lando pluvon siatempe.
คำนาม + en si = "...ในตัวมันเอง, ...เป็นอย่างที่มันเป็น" ในกรณีที่พูดถึงความหมายพิเศษนี้ si เราก็จะใช้โดยไม่ได้คำนึงถึงประธานเช่นกัน: Se oni rigardas en si, oni vidas... = Se oni rigardas la aferon tia, kia ĝi estas...