คำบุพบท da เชื่อมต่อคำขยายความเชิงปริมาณไปยังส่วนที่เป็น"เนื้อความ"ของประโยค ที่แสดงบางอย่างที่เกียวข้องกับ"เนื้อความ"นั้น (บางอย่างที่ไม่จำกัดขอบเขต และยังไม่ระบุเฉพาะเจาะจง):
| ปริมาณ | "เนื้อความ" | |
|---|---|---|
| unu kilogramo | da | pano |
| litro | da | lakto |
| skatolo | da | rizo |
| amason | da | komencantoj |
| du milionoj | da | rubloj |
| iom | da | valizoj |
| tiom | da | feliĉo |
| multe | da | problemoj |
คำขยายความเชิงปริมาณแสดงให้เห็นว่ามีสิ่งต่างๆ มากน้อยแค่ใหน. มัมสามารถเป็นวลีเชิงเนื้อความ, คำวิเศษณ์บอกปริมาณ, หรือเป็นสิ่งอื่นๆ ที่ทำหน้าที่เป็นคำวิเศษณ์บอกปริมาณ.
คำขยาย "ของเนื้อความ" แสดงให้เห็นว่าปริมาณประกอบไปด้วย:
- En la botelo estas litro da lakto. - ในขวดมีนมอยู่หนึ่งลิตร.
- Ŝi aĉetis faskon da ligno. - เธอซื้อไม้หนึ่งมัด.
- Tiu ĉi rivero havas ducent kilometrojn da longo. - แม่น้ำนี้มีความยาวรวมสองร้อยกิโลเมตร.
- Mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo. - ฉันไม่เคยถือสัมพาระไปกับตัวเยอะๆ.
- En la urbo troviĝas multe da aŭtoj. - ในถนนมันมีรถมากมายหลายคัน
- La riĉulo havas multe da mono. - คนรวยมีเงินมากมายมหาศาล
- Li havas pli da mono, ol li povas kalkuli. - เขามีเงินมากกว่าที่เขาจะนับได้.
คำบอกตัวเลข — unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, dek, cent, mil — ไม่จำเป็นต้องใช้ da. คำเหล่านี้สามารถใช้ได้ทั้งเป็นคำคุณศัพท์และคำนาม:
- Tie loĝas du Esperantistoj. - ผู้ใช้ภาษาเอสเปรันโตสองรายอาศัยอยู่ที่นั่น.
- Mi havas cent pomojn. - ฉันมีแอปเปิ้ลหนึ่งร้อยผล.
- Tiu ĉi vilaĝo havas du mil loĝantojn. - หมู่บ้านนี้มีผู้อาศัยอยู่สองร้อยคน.
คำแสดงจำนวนที่เป็นคำนาม เช่น miliono, miliardo, deko และ cento ต้องใช้คำ da คู่กัน:
- Tiu ĉi urbo havas milionon da loĝantoj. - เมืองนี้มีผู้อาศัยอยู่หนึ่งล้านคน.
- En la kesto estas cento da pomoj. - ในกล่องนี้มีแอปเปิ้ลอยู่หนึ่งร้อยผล.
โดยทั่วไปแล้ว คำขยาย da สามารถพบได้ทันทีหลังจากคำขยายบอกปริมาณ, แต่ในบางกรณ๊ คำขยาย da ปรากฎอยู่เดี่ยวๆ. หลังจากนั้น, โดยทั่วไป, คำขยายบอกปริมาณสามารถพบได้ในที่อื่นในประโยค (เนื่องจากเกิดการเรียงคำแบบไม่ปกติ). คำบอกปริมาณ, อย่างไรก็ตาม, สามารถทำความเข้าใจได้จากบริบทของข้อความ:
- Da ŝafoj kaj bovoj li havis multe. = Li havis multe da ŝafoj kaj bovoj. - เขามีแกะในปศุสัตว์มากมายมหาศาล.
- Da pulvo ni havas kiom vi volas. = Ni havas tiom da pulvo, kiom vi volas. - เรามีแป้งฝุ่นมากเท่าที่คุณต้องการ.
ไม่ควรใช้ตัวลงท้าย N หลัง da
หลังคำบุพบท da ไม่ควรใช้ตัวลงท้าย N คำที่แสดงถึงสสารในสำนวน da จะไม่สามารถเป็นกรรมได้ อย่างไรก็ตาม วลีที่เกี่ยวกับปริมาณที่อยู่ก่อนคำ da สามารถเป็นกรรมได้: Li portas multon da valizoj. (เขาเอากระเป๋าเดินทางมามากมาย)
แต่วลีที่เกี่ยวกับปริมาณมักเป็นคำกริยาวิเศษณ์ที่เกี่ยวกับปริมาณหรือคำจุลศัพท์กริยาวิเศษณ์เชิงปริมาณซึ่งไม่สามารถตัวลงท้ายกรรม N ได้ แม้ว่าจะทำหน้าที่เป็นกรรมก็ตาม:
-
La riĉulo havas multe da mono. = La riĉulo havas multon da mono. - คนรวยมีเงินมากมายมหาศาล.
จะไม่ใช่: La riĉulo havas multe da monon.
-
Kiom da pano vi volas? = Kiel grandan kvanton da pano vi volas? - คุณต้องการขนมปังมากแค่ไหน?=คุณต้องการขนมปังปริมาณเท่าใด?
จะไม่ใช่: Kiom da panon vi volas?
เมื่อใหร่ที่เราไม่ควรจะใช้ da ?
ถ้าข้อความไม่ได้กำลังกล่าวถึงปริมาณ, ค่าที่วัดได้, แต่, เป็นเกี่ยวกับประเภท, da ก็ไม่ควรจะใช้; โดยทั่วไปแล้ว, de จะถูกใช้ที่นี่:
-
Ni manĝis specon de fiŝo. - เรากินปลาพันธุ์เดียว.
คำว่า speco (เผ่าพันธุ์, ประเภท) ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้. เพราะฉะนั้นไม่ควรพูด speco da...:
-
Ĉe ni estas manko de akvo. - เราหมดน้ำแล้ว.
คำว่า manko ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้.
-
Pro perdo de kuraĝo ili ne venis. - เพื่อการสูญเสียความกล้าที่พวกเขาไม่ได้มา.
คำว่า perdo ไม่สามารถบ่งบอกปริมาณ, ค่าที่ได้จากการวัด หรือตัวเลขได้.
ห้ามใช้ da กับคำที่เกี่ยวข้องกับคำคุณศัพท์ แม้ว่าจะแสดงถึงปริมาณ หน่วยวัด หรือตัวเลขก็ตาม:
-
Ni renkontis multajn homojn. (= Ni renkontis multe/multon da homoj.) - พวกเราพบเจอผู้คนมาแล้วมากมาย.
คำคุณศัพท์บอกปริมาณเช่น multa(j), kelka(j), pluraj และอื่นๆถูกเชื่อมโยงโดยตรงกับคำนามที่ถูกวัดในฐานะคำคุณศัพท์ที่ไม่มีคำว่า da.
-
La botelo estas plena de/je akvo. - ขวดมีน้ำเต็ม
อย่างไรก็ตาม คำคุณศัพท์ plena ไม่ได้แสดงถึงปริมาณ แต่เป็นการบอกสถานะ นอกจากนี้ คำกริยาวิเศษณ์ plene ก็ไม่ได้แสดงถึงปริมาณเช่นกัน: Tie estas plene de/je homoj. อย่าใช้ plena da... หรือ plene da...
- Tie ni trovis ĉambron plenan de/je rubaĵoj. - ที่นั่นเราพบห้องที่เต็มไปด้วยขยะ
ส่วนของประโยคที่มีคำนำหน้านาม — la, tiu, ĉiu, คำสรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ... — ซึ่งเป็นสิ่งที่กำหนดไว้ชัดเจนแล้ว ซึ่งมีขอบเขตชัดเจน ดังนั้นไม่ควรใช้ da นำหน้าคำดังกล่าว แต่ควรใช้ de หรือ el แทน:
- Ni manĝis iom de/el la pano. - เรากินขนมปังบางส่วนไปแล้ว
- Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el tiuj vinoj. - พวกเขาซื้อไวน์เหล่านั้นสองสามขวด
คำบุรุษสรรพนามโดยทั่วไปจะแสดงไปที่บุคคลที่กำหนดไว้ตั้งแต่หนึ่งคนขึ้นไป ดังนั้นไม่ควรใช้ da นำหน้าคำบุรุษสรรพนาม แต่ให้ใช้ de หรือ el แทน:
- Ni manĝis iom de/el ĝi (= el la pano). - เรากินบางส่วนจากมัน (= จากขนมปัง)
- Ili aĉetis kelkajn botelojn de/el ili (= de/el tiuj vinoj). - พวกเขาซื้อขวดจำนวนหนึ่ง (= จากไวน์เหล่านั้น)
หากปริมาณหรือตัวเลขแสดงโดยตัวเลข หรือคำคุณศัพท์อยู่แล้ว ไม่ควรใช้ da แต่ควรใช้ de หรือ el:
-
Ŝi pagis kotizon de cent eŭroj. - เธอจ่ายค่าธรรมเนียมหนึ่งร้อยยูโร
คำ kotizo ไม่ได้แสดงถึงปริมาณ แต่ก็ยังสามารถใช้ ŝi pagis cent eŭrojn da kotizo
- Ni gustumis tre multe de unu vino. - เราได้ชิมรสไวน์มากมายจากไวน์(เพียงขวดเดียว)
- Ili manĝis ĉiom de/el tuta bovo. - พวกเขากินทุกอย่างจากวัวทั้งตัว
- Li trinkis iom de/el kelkaj bieroj. - เขาดื่มเบียร์นิดหน่อยจากเบียร์ที่มี
หากคำนามเอกพจน์แสดงปริมาณอย่างชัดเจนอยู่แล้ว ไม่ควรใช้ da:
-
Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono aŭ tricent-sesdek-sesono de jaro. - วันหนึ่งคือหนึ่งในสามร้อยหกสิบห้าส่วนหรือหนึ่งในสามร้อยหกสิบหกส่วนของปี
Jaro (ปี) แสดงช่วงเวลาอย่างชัดเจนด้วยตัวมันเอง
- Ili fortranĉis duonon de centimetro. - พวกเขาตัดออกครึ่งเซนติเมตร
บางครั้งคำบางคำที่แสดงปริมาณ หรือบางครั้งที่แสดงอย่างอื่น การตัดสินใจว่าจะใช้ da หรือคำบุพบทอื่น ขึ้นอยู่กับความหมายที่ต้องการจะสื่อ:
-
Glaso de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino. - แก้วไวน์คือแก้วที่ใส่ไวน์ก่อนหน้านี้หรือใช้สำหรับไวน์ แก้วไวน์ก็คือแก้วที่เต็มไปด้วยไวน์
Glaso ในบริบทแสดงถึงสิ่งของ และแสดงถึงปริมาณด้วย
-
Ili konstruis grandan reton da/de komputiloj. - พวกเขาสร้างเครือข่ายคอมพิวเตอร์ขนาดใหญ่
หากวลี grandan reton แสดงจำนวนคอมพิวเตอร์ที่มี ให้พูดว่า da komputiloj แต่ถ้า grandan reton แสดงให้เห็นว่าคอมพิวเตอร์โต้ตอบกันอย่างไร (ในรูปแบบของเครือข่ายขนาดใหญ่) ในความหมายนี้ควรใช้ de komputiloj
การใช้ da จึงขึ้นอยู่กับสิ่งที่ผู้พูดต้องการพูด เพื่อเป็นการตรวจสอบเราจะใช้วิธีจินตนาการถึงคำถามกับประโยคที่จะตอบ:
- Kiom da soldatoj estis? — Estis grupo da soldatoj! - มีทหารกี่คน — มีทหารกลุ่มหนึ่งครับ
- Kia grupo ĝi estas? — Ĝi estas grupo de soldatoj! - เป็นกลุ่มแบบไหน — กลุ่มทหารครับ
- Kiom da rozoj vi volas? — Mi volas bukedon da rozoj! - คุณต้องการดอกกุหลาบเท่าไหร่ — ฉันต้องการกุหลาบเป็นช่อ
- Kian bukedon vi volas? — Mi volas bukedon de rozoj! - คุณต้องการช่อแบบไหน — ฉันต้องการช่อกุหลาบ
ต้องสังเกตว่าประโยคดังกล่าวเราต้องการเน้นคำไหน เป็นคำหน้า (→ da) หรือคำหลัง (→ de) ที่สำคัญ ประโยค Grupo da soldatoj คำที่เน้นคือ soldatoj (เน้นว่าปริมาณกลุ่ม) Grupo de soldatoj คำที่เน้นคือ grupo (ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีทหารอยู่) Bukedo da rozoj เน้น rozoj (ที่อยู่ในช่อ) Bukedo de rozoj (หรือ bukedo el rozoj) เน้นว่า bukedo (ที่มีดอกกุหลาบอยู่)
การใช้คำบุพบท da มีการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในช่วงประวัติศาสตร์ของภาษาเอสเปรันโต นั่นเป็นสาเหตุที่คุณสามารถพบ da ในข้อความเก่า ๆ ซึ่งอันที่จริงควรเป็น de หรือ el ตามคำอธิบายก่อนหน้านี้
"Da-ismo"
ในภาษาเอสเปรันโต มีการใช้ da ในทางที่ไม่ถูกต้องอยู่ ซึ่งอาจเรียกได้ว่า "da-ismo" ในการใช้งานนั้น da ไม่สามารถใช้หากไม่มีคำมาขยายได้ ซึ่ง Da จะไม่ทำหน้าที่เป็นคำบุพบท และ da จะขยายคำก่อนหน้ามีความหมายเชิงปริมาณเท่านั้น:
- Mi havas multe da.
- Kiom da vi volas? Da ในที่นี้ไม่ได้ขยาย vi ที่เป็นคำที่ตามหลังมา
- Ili kunportis tiom da, ke ĉiu povis ricevi iom da.
หนังสือเรียนหลายเล่มต้องถูกตำหนิในเรื่องนี้ ซึ่งมีการอธิบายว่า da เป็นคำที่ขยายคำก่อนหน้า แต่ในความเป็นจริง da ทำหน้าที่ขยายคำที่อยู่ข้างหลังเท่านั้น
ทั้งนี้บางคนอ้างว่าเป็นการละข้อความแบบปกติทั่วไปเท่านั้น:
- Mi havas multe da mono. → Mi havas multe da. - ฉันมีเงินมากมาย
- Kiom da viando vi volas? → Kiom da vi volas? - คุณต้องการเนื้อเท่าไหร่
อย่างไรก็ตาม ในการละข้อความ คำบุพบทจะต้องละไปด้วย: Li estas instruisto de lingvoj. → Li estas instruisto. ไม่ใช่: Li estas instruisto de. ดังนั้น หากต้องการละคำที่ตามหลัง da จะต้องละ da ด้วยเช่นกัน
ดังนั้นเราจึงควรใช้: Mi havas multe. Kiom vi volas? Ili kunportis tiom, ke ĉiu povis ricevi iom. คำเช่น multe, tiom และ iom ล้วนเป็นคำแสดงปริมาณ ดังนั้น da จึงไม่จำเป็นในการแสดงความหมายเชิงปริมาณ เฉพาะในกรณีที่ต้องการบอกว่าปริมาณนั้นคือปริมาณของอะไร ตอนนั้นจึงควรใช้ da และหลังจากนั้นต้องใช้ส่วนของประโยคที่เป็นคำนามต่อท้ายอีกด้วย